III SA/Gl 472/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 20 sierpnia 2012 roku. M.S. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 19 lutego 2013 roku uchylającego decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do grudnia 2005 r., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący we wniosku o prawo pomocy podkreśla, że został zwolniony od kosztów sądowych powyżej 500,00 zł jednak wnosi obecnie o zwolnienie całkowite od kosztów sądowych gdyż znajduje się w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla rodziny. W uzasadnieniu podkreślono jego trudną sytuację majątkową i osobistą. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i małoletnią córką. Lokal mieszkalny w którym zamieszkuje obciążony jest hipoteką. Od kwietnia 2013 r. jest zatrudniony na umowę o prace z wynagrodzeniem 3 500,00 zł miesięcznie a dochód konkubiny z umowy o pracę wynosi miesięcznie 2 000,00 zł. Z osiąganych dochodów pokrywane są koszt utrzymania, w tym opłaty czynszowe (650,00 zł), opłaty mediów, raty kredytów (razem ok. 1 716 zł), przedszkole 260 i zaległe należności czynszowe 4000 i odsetki 570, opłata za energię elektryczną 154 zł. Trudna sytuacja materialna skarżącego trwa od trzech lat i nie pozwoliła na poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Należy w tym miejscu wskazać, że to już kolejny wniosek skarżącego o prawo pomocy. Pierwszy wniosek skarżący wniósł wraz ze skargą. I tak postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od obowiązku każdorazowej opłaty sądowej powyżej kwoty 500,00 zł a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Skarżący wniósł od powyższego postanowienia referendarza sądowego sprzeciw. Po jego rozpoznaniu postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego od obowiązku każdorazowej opłaty sądowej powyżej kwoty 500,00 zł a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Postanowienie to nie zostało zaskarżone wniesieniem zażalenia z skarżący uprzedzając wezwanie sądu uiścił wpis sądowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku poz. 270) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). M.S. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy w tym miejscu przytoczyć art. 165 p.p.s.a., który stanowi, że w razie zmiany okoliczności sprawy, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Oznacza to, iż przesłanką niezbędną by zmienić postanowienie jest zmiana okoliczności sprawy – tylko wówczas zapadłe postanowienie można zmienić. Odnosząc powyższe na grunt prawa pomocy, dla przykładu zmianę postanowienia odmawiającego prawa pomocy będzie umożliwiała np. zmiana w postaci pogorszenia sytuacji finansowej wnioskodawcy. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Analizując sytuację finansową skarżącego Sąd zważył, że nie ma podstaw do tego, aby przyjąć, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa pogorszeniu. Tego faktu strona nie wykazała we wniosku. Wręcz przeciwnie, z wniosku bowiem wynika, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa polepszeniu od tej opisanej przez skarżącego we wniosku w 2012 roku. Skarżący bowiem wykazał wówczas, iż z tytułu umowy o pracę osiąga średni miesięczny dochód brutto 1.500 zł, natomiast obecnie we wniosku skarżący wykazuje, że jego miesięczny dochód brutto wynosi 3500 zł. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Miesięczne zarobki strony wynoszą 3.500 zł, natomiast jego konkubiny 2 000 zł. Razem osiągają wiec dochód w wysokości 5 500 zł. To pomimo wydatków skarżącego spore polepszenie jego sytuacji finansowej. Konkludując, strona nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zdobycie środków na poniesienie określonej części należnych w sprawie opłat sądowych leżało poza zasięgiem jego możliwości finansowych lub było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Natomiast sytuacja finansowa skarżącego uległa nawet polepszeniu. Sąd jednak uwzględnił to, że uiszczenie przez stronę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości rzeczywiście byłoby dla niego nadmiernym obciążeniem finansowym i pociągnęłoby za sobą dla niego znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego. Nadto należy podkreślić, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej ustalenia i ich ocena prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet Państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z posiadanych środków uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. 500,00 zł – każda z opłat. Ta bowiem odpowiada jego możliwościom finansowym. Wobec powyższego Sąd podtrzymuje swoje stanowisko, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 500,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Mając na względzie powyższe, ponieważ strona nie wykazała zmiany – pogorszenia swojej sytuacji materialnej w stosunku do tej analizowanej przez Sąd 20 sierpnia 2012 r., Sąd nie widząc podstaw do zmiany, swego postanowienia na zasadzie art. 165 p.p.s.a. rozstrzygnął jak w sentencji postanowienia.