III SA/Gl 605/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2021 r. sprawy ze skargi P.L. na postanowienie Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. P. L.- dalej strona, skarżący - wniósł skargę na postanowienie Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach – dalej, organ - odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r., znak: [...], l.dz. [...] i [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej. Stan sprawy jest następujący : Dyrektor Okręgowy Urzędu Górniczego w K. działając na podstawie art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1064) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.), dalej –k.p.a. decyzją z dnia [...] r. ustalił stronie opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji kopaliny w kwocie 43 752,00 zł. Decyzję organu pierwszej instancji doręczono stronie w dniu 3 czerwca 2020 r. z pouczeniem o prawie odwołania po myśli art. 127 § 1 i 2 K.p.a. W konsekwencji, wynikający z art. 129 § 2 k.p.a., czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 17 czerwca 2020 r. Organ w wydanym postanowieniu z [...]r. [...], l.dz. [...] i [...] uznał, iż wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej, nie może zostać uwzględniony. Wskazał, iż zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041) albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne winnym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Zaznaczył, iż strona nadała odwołanie, w którego treści sformułowała prośbę o przywrócenie terminu do jego wniesienia, w placówce pocztowej w dniu 22 czerwca 2020 r., a więc po upływie 14-dniowego terminu do złożenia odwołania. W ramach uzasadnienia prośby strona wskazała: iż w dacie od 15 do 17 czerwca przebywała na zwolnieniu chorobowym na dowód czego załączyła wydruk z Platformy Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczący zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA na okres od 15 do 17 czerwca 2020 r. Po przeanalizowaniu wniosku o przywrócenie terminu organ wskazał na treść art. 58 k.p.a., który w § 1 przewiduje, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W myśl art. 59 § 2 k.p.a., o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Organ zaznaczył, iż w świetle art. 58 k.p.a., zainteresowany, celem uzyskania postanowienia o przywróceniu terminu, musi łącznie spełnić następujące przesłanki: 1) wnieść prośbę (podanie) o przywrócenie terminu; 2) jednocześnie z wniesieniem prośby dopełnić czynności, dla której przewidziany był uchybiony termin; 3) zachować siedmiodniowy termin na złożenie prośby o przywrócenie terminu i dopełnienie czynności, dla której określony był uchybiony termin; 4) uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Odnośnie przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi, organ podniósł, iż w orzecznictwie wskazuje się, że brak winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o niej tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony (tak NSA w wyroku z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt I SA/Łu 727/97, lex nr 34743). Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego. Wśród przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu wymienia się m.in.: obłożną chorobę uniemożliwiającą stronie działającej osobiście podjęcie czynności, przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 868/10, lex nr 741433). W ocenie organu skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, iż nie mógł wnieść odwołania od decyzji Dyrektora OUG w K. z dnia [...] r. z zachowaniem wymaganego terminu z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od siebie. Z twierdzeń strony wynika bowiem jedynie, że w ciągu 14-dniowego terminu na wniesienie odwołania przez 3 dni przebywała na zwolnieniu lekarskim. Tak więc, strona miała możliwość wniesienia odwołania w ciągu 11 pozostałych dni. Co więcej, z wydruku przedstawionego przez stronę nie można wywnioskować, czy w ciągu 3 dni zwolnienia lekarskiego strona była, aż tak obłożnie chora, iż nie mogła złożyć odwołania. Wobec powyższego, brak było podstaw do przychylenia się do wniosku strony. W skardze do WSA w Gliwicach skarżący zarzucił organowi obrazę przepisów prawa procesowego tj. przepisów art. 58 § 1 i art. 59 § 2 k.p.a. W ocenie strony organ błędnie ustalił, że nie dochował on terminu do zaskarżenia decyzji wskutek swego niedbalstwa albowiem poza 3 dniami zwolnienia chorobowego miał 11 dni na wniesienie odwołania. Wskazał, iż ustanowienie terminu 14 dniowego do wniesienia odwołania uprawnia stronę do podjęcia czynności w każdym dniu tego terminu, także w ostatnim, a okoliczność, że strona planowała dokonanie czynności nawet w ostatnim dniu terminu nie może stanowić podstawy do przyjęcia winy uchybieniu terminu. Wskazał, iż powstałe nagle schorzenia obejmujące między innymi silne bóle kręgosłupa powodowały konieczność pozostania w domu. Mając na względzie wskazania lekarskie w tym w szczególności fakt, iż schorzenia te mogły mieć podłoże wirusowe (w tym również COVID), miał bezwzględny zakaz bezpośredniego kontaktowania się z domownikami i w ogóle osobami trzecimi. Stąd przez okres kilku dni pozostawał w faktycznej izolacji od pozostałych domowników mając na względzie panującą sytuację pandemiczną. Ten krótkotrwały stan uniemożliwił działanie w sprawie i terminowe nadanie odwołania. Dopiero po zwalczeniu dolegliwości bólowych silnymi środkami farmakologicznymi mógł podjąć działania. Jego zdaniem Prezes WUG winien był ustalić, czy choroba, która była przyczyną wydania zwolnienia lekarskiego, faktycznie uniemożliwiła wykonywanie jakiejkolwiek czynności. Podkreślił, iż o ile sam fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim nie wyklucza możliwości sporządzenia odwołania, o tyle przyjmowanie w tym czasie silnych leków przeciwbólowych co u niego miało miejsce uzasadnia uznanie uchybienia terminu za niezawinione; leki tego typu mogą bowiem powodować zaburzenia w funkcjonowaniu umysłu, obowiązkiem zaś organu w powyższych okolicznościach jest wyjaśnienie, czy strona była w stanie pokierować swoim postępowaniem i przewidzieć jego konsekwencje (wyr. NSA z 21.3.2006 r., I OSK 639/05, Legalis). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się zasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia [...] r., którym Prezes WUG odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. z dnia [...] r., znak: [...], l.dz. [...] i [...], ustalającej opłatę podwyższoną za wydobycie w okresie od 14 listopada 2017 r. do 2 listopada 2018 r., bez wymaganej koncesji, 857,5 t piasku oraz 694, t wapieni z działek położonych w miejscowości D. Bezsporne jest, że – jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru – wspomniana decyzja odebrana w dniu 3 czerwca 2020r. (vide zwrotne potwierdzenie odbioru zawarte w aktach sprawy). W decyzji tej zawarto prawidłowe pouczenie co do terminu i sposobu wniesienia odwołania. W ustawowym 14-dniowym terminie (który upływał z dniem 17 czerwca 2020 r.) decyzja nie została zaskarżona. Odwołanie od tego rozstrzygnięcia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 22 czerwca 2020 r. We wniosku tym podano, że w dacie od 15 do 17 czerwca strona przebywała na zwolnieniu chorobowym i dołączyła do pisma wydruk z Platformy Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczący zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA na okres od 15 do 17 czerwca 2020 r. W konsekwencji tak zaistniałego stanu faktycznego zasadnie uznano, że siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu określony w art. 58 k.p.a . został zachowany. Sporną pozostaje natomiast kwestia, czy uprawdopodobniono, że strona nie ponosi winy w niezachowaniu terminu do wniesienia odwołania. Nie ulega wątpliwości, że uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie może ograniczać się jedynie do niczym nie popartych, samych twierdzeń strony. Dokonując oceny zawinienia strony w uchybieniu terminowi należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu należy oceniać w kategoriach zachowania reguł starannego działania, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkomyślność, czy też lekkie nawet niedbalstwo. Tym samym o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w sytuacji stwierdzenia, że dopełnienie takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, a więc wystąpienia okoliczności nagłych nieprzewidywalnych, których człowiek dbający należycie o swoje interesy nie mógł przewidzieć i im zapobiec, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu . Strona powinna nie tylko wskazać przeszkodę, która spowodowała uchybienie terminu, ale także uprawdopodobnić, że przyczyny tej nie mogła przezwyciężyć przy użyciu największego, w danych okolicznościach, wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11). W rozpatrywanej sprawie strona na poparcie argumentu braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania przedłożyła wspomniany wyżej wydruk z Platformy Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do okoliczności przebywania na zwolnieniu chorobowym od 15 do 17 czerwca 2020r. Organ oceniając argumentację strony potwierdzoną wspomnianym wydrukiem z ZUS stwierdził, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie albowiem strona mogła złożyć odwołanie wcześniej nie czekając na upływ ustawowego terminu , zatem fakt choroby nie stanowi o wyczerpaniu przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji do przychylenia się do wniosku. Sąd stanowiska organu zajętego w niniejszej sprawie nie podziela albowiem ugruntowanym jest pogląd w orzecznictwie, iż strona uprawniona jest do dokonania czynności procesowej w terminie prawem przewidzianym, zatem nie ma obowiązku składania odwołania w początkowym biegu terminu do jego dokonania, może tej czynności dokonać w wybranym przez siebie terminie pod warunkiem, iż będzie zachowany termin 14 dniowy od daty otrzymania decyzji. Powyższe oznacza, iż orzeczenie organu podjęte w sprawie jest błędne, a organ w istocie nie dokonał analizy stanu faktycznego w sprawie. Zauważenia wymaga, iż sam fakt posiadania zwolnienia lekarskiego od pracy nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, z uwagi na to, że nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej za pośrednictwem poczty lub przez domownika. Konieczną w tym zakresie jest analiza stanu zdrowia strony wynikająca z zaświadczenia lekarskiego. W tym jednak względzie sporne postanowienie wymyka się spod kontroli Sądu albowiem strona nie przedłożyła dokumentu - zaświadczenia lekarskiego, które mogłoby zostać poddane analizie przez organ w powołanym wyżej aspekcie. Organ nie wezwał także strony do poparcia wniosku stosownym dokumentem wystawionym przez lekarza z którego mogłoby wynikać jakiego rodzaju stan chorobowy zaistniał który spowodował iż strona nieterminowo dokonała czynności procesowej. Jedynie zaś niedopełnienie nałożonych na stronę obowiązków o charakterze obiektywnie niezawinionym może stanowić o spełnieniu przesłanki iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku o sygn. akt I GSK 471/20 z dnia 30 czerwca 2020 r. "Przebywanie strony czy jej pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej. Wskazuje się, że nie każda choroba uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Zainteresowany podmiot musi uprawdopodobnić, że dla zachowania terminu korzystanie ze zwolnienia lekarskiego było okolicznością nie do przezwyciężenia, mimo dopełnienia regułom należytej staranności. To z kolei wymaga wskazania konkretnych faktów, które mogłyby przemawiać za tym, że rodzaj choroby, jej przebieg czy też zalecenia medyczne dotyczące leczenia uniemożliwiły dokonania wskazanej czynności procesowej oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu". Zaznaczenia także wymaga, iż słusznie wskazał NSA w wyroku o sygn. akt II OSK 484/20 z dnia 22 czerwca 2020 r., iż przepis art. 58 § 1 k.p.a. nie zwalnia organu administracji publicznej z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności". W wyroku zaś o sygn. akt II SA/Wa 576/20 z dnia 22 maja 2020 wskazano iż jeśli organ uzna, że wskazane okoliczności nie są wystarczające dla oceny braku winy w uchybieniu terminu, powinien podjąć działania wyjaśniające, w tym także, realizując zasady wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., wezwać stronę do uzupełnienia wniosku. W konsekwencji, gdy organ błędnie zinterpretował art. 58 k.p.a na tle okoliczności sprawy, a także naruszył zasady z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w zakresie nie wezwania strony do uzupełnienia wniosku co do nadesłania dokumentu wskazującego na rodzaj choroby strony stanowiącej przeszkodę w terminowym dokonaniu czynności procesowej wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a w konsekwencji zobowiązania organu, aby przy ponownym rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uwzględnił powyższą argumentację. Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona analizy wniosku w zakresie istnienia przesłanek z art. 58 k.p.a uwzględniając zalecenia wynikające z treści wydanego wyroku .