III SA/Gl 646/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że [...] r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację jej majątku. W okresie od [...] do [...] r. jej działalność wykazała bowiem stratę rzędu (-) 149.365,16 zł. Z uwagi na sytuację finansową i niewywiązywanie się kontrahentów ze zobowiązań stała się niewypłacalna. Szczegółową informację w tym przedmiocie zamieściła we wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponadto doszło do zajęcia jej rachunków bankowych, którymi nie może dysponować. To doprowadziło do tego, że w okresie od [...] r. do [...] r. Spółka wykazała stratę rzędu (-) 434.809,31 zł, gdyż jej zobowiązania na koniec [...] r. wynosiły 12.760.156,92 zł, a przewidywane wydatki na miesiąc [...] oszacowano na 37.734,97 zł. Z oświadczenia Spółki, zawartego na druku urzędowego formularza PPPr ustalono, iż wysokość kapitału zakładowego wnioskodawcy zamyka się w kwocie 1.000.000 zł. Wartość środków trwałych (wg bilansu za ostatni rok obrotowy) wynosi 15.338,53 zł, natomiast wypracowany w ostatnim roku obrotowym zysk to kwota 2.939.998,57 zł. Spółka posiada pięć rachunków bankowych, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: 248.373,30 zł (Bank [...]), 727.241,73 zł i 208.966,05 zł kwota zablokowana ([...]), 42.619,58 zł ([...] - rachunek podstawowy), 13.995,42 zł ([...] - rachunek pomocniczy). Natomiast stan kasy na dzień [...] r. kształtował się na poziomie 39.830,76 zł, podczas gdy wydatki to kwota 37.734,97 zł. W uzupełnieniu podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: bilans Spółki za 2016 r. wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową, zeznania podatkowe CIT-8 za 2015 i 2016 r. wraz z deklaracjami VAT za okres od [...] do [...] r., raporty kasowe wraz z wyciągami z kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (vide: dokumenty źródłowe dołączone do pisma z dnia [...] r.). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z kosztów sądowych, w tym z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie w nim wykazane (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej Spółki z kosztów sądowych nie została spełniona. Jak bowiem ustalono z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych mimo poniesionej straty Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i dysponuje majątkiem, którego wartość zamyka się w kwocie 12.330.009,42 zł (vide: sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego z dnia [...] r.). Zwrócić jednocześnie należy uwagę, że sam fakt poniesienia straty nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad uzyskanym przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 105/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na niekorzyść skarżącej Spółki, w kontekście pozytywnego załatwienia jej wniosku, przemawia również stan środków zgromadzonych w kasie. Należy bowiem zauważyć, że ich saldo na dzień [...] r. wynosiło 39.830,76 zł (vide: oświadczenie zawarte w rubryce nr 10 formularza – druk PPPr), natomiast na dzień [...] i [...] r. była to kwota 34.150,78 zł i 4.652,50 zł (por.: str. 9 sprawozdania tymczasowego nadzorcy sądowego z raportem kasowym dołączonym do pisma z dnia [...] r.). Okoliczność, iż zobowiązania Spółki na dzień [...] r. kształtowały się na poziomie 12.760.156,92 zł nie mogła odnieść zamierzonego skutku, albowiem zobowiązania cywilnoprawne, także związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, do których zaliczają się między innymi koszty sądowe. Tym bardziej, że w miesiącu kiedy wniosek złożono skarżąca Spółka była w stanie uregulować wszystkie swoje wydatki związane z funkcjonowaniem (m.in. wynagrodzenia pracowników, zaliczki na podatek dochodowy, czynsze dzierżawne i media) pozostawiając w kasie środki przekraczające kwotę należnego wpisu sądowego od skargi. A ponieważ w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidywania konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością (por. postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien zatem liczyć się z koniecznością dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Tymczasem jak wynika ze sprawozdania finansowego sporządzonego na dzień [...] r. Spółka mając świadomość tego, że w roku [...], w związku z działaniami powziętymi przez Urząd Kontroli Skarbowej i blokadą środków na rachunkach bankowych, utraci płynność finansową, co zagrozi kontynuacji jej działalności, wypracowany zysk za rok [...] w wysokości 2.939.998,57 zł przeznaczyła na wypłatę dywidendy wspólnikowi. Końcowo odnosząc się do kwestii związanej z blokadą rachunków bankowych, należy zauważyć, że ta pozostaje bez wpływu na ocenę złożonego wniosku, bowiem strona nie musi korzystać ze środków zgromadzonych na którymkolwiek z rachunków bankowych, aby uiścić należny od skargi wpis. Co więcej za zgodą organu egzekucyjnego – może przecież dokonywać wypłat z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego, o ile przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (vide: art. 7522 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego – t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm. oraz art.166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.). Zatem fakt zajęcia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez zobowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości nie oznacza niemożności korzystania z rachunku czy prowadzenia działalności gospodarczej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 174/14, LEX nr 1450513 oraz z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I FZ 153/14, LEX nr 1501674). Faktem jest, iż [...] r. Spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, niemniej jednak ten nie świadczy jeszcze o tym, iż nie dysponuje odpowiednimi środkami (majątkiem) na pokrycie pełnych kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.