III SA/Gl 713/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska – Kyć po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, skarżąca Spółka "A" Sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy, złożonym w dniu [...] r. wskazała, że "w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K." zablokowano skarżącej wszystkie rachunki bankowe uniemożliwiając jej dysponowanie zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi. Równocześnie komornicy zajęli wszystkie należące do niej "środki ruchome" i nieruchomości, obecnie podlegają one licytacji i z uwagi na dokonane "wpisy hipoteczne" nie mogą zostać zbyte. W oświadczeniu o majątku i dochodach zadeklarowano, że kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] zł, zaś wartość posiadanych środków trwałych według bilansu na ostatni rok, to 4.362.182,77 zł. Oświadczono nadto, iż w ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 5.169.319,24 zł, natomiast na dwóch rachunkach bankowych prowadzonych w [...] S.A. oraz w Banku [...] S.A. na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku brak było jakichkolwiek środków pieniężnych. Pismem z dnia [...]r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych, na które się powołała, poprzez o nadesłanie: 1. zeznania podatkowego za 2008 r., zaś gdyby zeznanie takie nie zostało złożone, o przedłożenie potwierdzającego ten fakt zaświadczenia właściwego organu podatkowego, poświadczającego równocześnie, że skarżąca za lata 2007-2008 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy, 2. sprawozdania finansowego (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za rok 2008; 3. deklaracji na podatek od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy, 4. raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące, 5. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Wskazano, że przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, (to jest wystawione po otrzymaniu wezwania), zaświadczenia banku, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji - stosowne zaświadczenie wystawione banku potwierdzające ten fakt lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku, 6. ewidencji środków trwałych według stanu na koniec ostatniego miesiąca, (bądź ostatnio sporządzonej), 7. aktualnych, (to jest uzyskanych po dniu otrzymania wezwania), wypisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacje paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy - z przedłożonej dokumentacji (także np. odpisów umów najmu itp.) powinno też wynikać, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Odpisy te należy przedstawić także w przypadku utraty tytułu prawnego do nieruchomości w okresie ostatnich trzech lat. W wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia [...]r. Prezes skarżącej podniósł, iż Sąd ma możliwość obserwacji jej sytuacji finansowej "od dwóch lat." Podkreślił, że wnioskująca została pozbawiona środków pieniężnych, funkcjonuje jedynie dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli, nie prowadzi działalności gospodarczej, która zablokowana została przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych", zaś wynikające z tego straty przekroczyły już kwotę 75.000.000,00 zł. W treść pisma wkomponowano postanowienie Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...]r. o umorzeniu prowadzonej wobec strony egzekucji z powodu jej bezskuteczności, postanowienie tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2007 r. (sygn. akt III SA/Gl 1465/06), o zwolnieniu skarżącej od kosztów sądowych a także odpis z księgi wieczystej sporządzony w dniu [...]r. (dotyczący posiadanej nieruchomości położonej w B.), zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej z dnia [...]r. (prowadzonej dla nieruchomości położonej na terenie gminy J.) oraz zdjęcia wspomnianej nieruchomości położonej w B. obrazujące jej wygląd w roku 2002. Spółka nie przedłożyła żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 17 września 2009 r. Podniosła, że nie otrzymuje już wyciągów z rachunków bankowych, które zostały "prawdopodobnie zlikwidowane", nie może przedłożyć aktualnej ewidencji środków trwałych, gdyż jej oryginał został "z naruszeniem prawa ukradziony przez (...) CBŚ". Podała również, iż "z powodów finansowych" nie jest w stanie przedstawić aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych dotyczących posiadanych nieruchomości. Postanowieniem z dnia 19 października 2009 r. sygn. akt III SA/GL 713/09 referendarz sądowy odmówił skarżącej prawa pomocy. W dniu [...]r. do Sądu wpłynął sprzeciw na to postanowienie. Strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc te same okoliczności co we wniosku z dnia [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek, stąd ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Stanowisko to jednolicie potwierdza orzecznictwo (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302271). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że podstawową wiedzę na temat kondycji finansowej podmiotu gospodarczego, jaką w tym konkretnym przypadku jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, daje sprawozdanie finansowe za ostatni okres rozliczeniowy, w tym bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa. W wezwaniu z dnia 17 września 2009 r. referendarz sądowy wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być uzupełniony między innymi o wspomniane wcześniej dokumenty. Podstawą prawną tego wezwania stał się art. 255 P.p.s.a., zaś jego uzasadnienia faktycznego należy dopatrywać się w analitycznym zestawieniu szeregu spraw, w których Spółka poprzednio zwracała się o przyznanie prawa pomocy. W większości z nich, legitymując się bierną postawą procesową, Spółka unikała przedstawiania dokumentów źródłowych. Taki stan rzeczy miał miejsce między innymi w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 838/09, w której mocą postanowienia z dnia 1 września 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskującej Spółki, że wezwanie z dnia 17 września 2009 r. było przede wszystkim reakcją na sugestie, że jakoby sytuacja finansowa skarżącej jest Sądowi znana i że od dwóch lat ma on możliwość obserwacji zachodzących zmian. Tymczasem Sąd nie ma żadnej możliwości obserwowania sytuacji finansowej Spółki, albowiem nie przedstawiono mu żądanych dokumentów w żadnej z rozpoznawanych spraw, ignorując wezwania Sądu do przedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych. Trzeba podkreślić, że wola dokonania obiektywnej oceny zdolności płatniczej Spółki przejawia się między innymi poprzez sukcesywne podejmowanie prób uzyskania rzetelnych dokumentów księgowych w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Rola sądu ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskującej, jakimi środkami dowodowymi może ona uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). O bierności procesowej Spółki wielokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że skarżąca, uznając za bezcelowe przedstawianie aktualnej dokumentacji zdaje się nie brać pod uwagę tego, że zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i NSA ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń wnioskodawcy jedynie w oparciu o przedłożone przezeń dokumenty źródłowe i w oparciu o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. faktycznie zaistniały (por. postanowienie z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 286/08). Brak nadesłania przez skarżącą Spółkę koniecznych materiałów źródłowych uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistych możliwości finansowych. Nie sposób bowiem przyjąć, aby aktualny stan majątkowy wyżej wymienionej został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny i rzetelny. Przykładowo za rozmijające się z prawdą należy uznać twierdzenia Prezesa Spółki, że jakoby ewidencja środków trwałych nie jest w jego posiadaniu. Wszak z odpisu z rejestru przedsiębiorców, złożonego do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 1009/09 wynika jednoznacznie, że w dniu [...] r. Spółka złożyła sprawozdanie finansowe za rok 2008. Z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223) wynika zaś, że w bilansie zawarte są informacje o aktywach Spółki. Nieprawdopodobne wydaje się zatem sporządzenie tej części sprawozdania finansowego bez wiedzy na temat środków trwałych. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że brak sprawozdania finansowego nie jest jedynym mankamentem dowodowym tego wniosku. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że wezwanie do przedłożenia dokumentów zawierało w swej treści 7 odrębnych punktów, które zostały przez Spółkę zignorowane. W konsekwencji, wobec braku należytego ustosunkowania się do rzeczonego wezwania nie sposób uznać, aby wnioskująca wykazała spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., co w rezultacie wyklucza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odnosząc się do twierdzenia, iż aktualna ewidencja środków trwałych nie może być przedłożona z uwagi na to, że została zatrzymana przez funkcjonariuszy CBŚ w K., zauważyć trzeba, iż fakt ten nie mógł być uznany za wystarczający. Podniesiona okoliczność miała bowiem miejsce - jak wskazano - w [...] r., a zatem nie mogła mieć wpływu na prowadzenie aktualnej ewidencji obejmującej dalsze okresy rozliczeniowe. Odpowiadając na twierdzenie Strony, iż Sąd przyznawał już Spółce prawo pomocy, należy wskazać (nie negując, iż w istocie zapadły postanowienia tej treści) na liczne orzeczenia, które tego prawa odmawiały, co wskazuje, że orzeczenia odmawiające prawa pomocy "A" Spółce z o.o. stanowią przeważającą linię orzeczniczą przyjętą zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Gwoli przykładu można powołać skierowane do tej Spółki postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 651/06 niepubl., z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I FZ 292/07 niepubl., z dnia 11 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 78/08, niepubl., z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, niepubl., z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 8/08, niepubl., z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, niepubl., z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08, niepubl. czy z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt I FZ 360/08, niepubl. Z kolei w odniesieniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach można powołać m.in. postanowienia oddalające wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/GI 1707/07, niepubl. i z dnia 8 września 2008 r. sygn. akt 1706/07, niepubl. oraz postanowienia z dnia 15 września 2008 r. o sygn. akt: sygn. akt III SA/GI 327/07, niepubl. oraz III SA/GI 287/07, niepubl. odmawiające zmiany postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2007 r. o tych samych sygnaturach, również odmawiających przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że sytuacja spółki od czasu wydania postanowień z dnia 19 listopada 2007 r. nie zmieniła się. W uzasadnieniu tych postanowień Sąd zwrócił uwagę m.in. na fakt występowania w innych sprawach skarżącej Spółki – zawisłych w postępowaniach prowadzonych w niniejszym Sądzie – nieścisłości w składanych oświadczeniach o jej stanie majątkowym. Porównanie wniosków o prawo pomocy nie zawsze pokrywało się z nadesłaną w późniejszym okresie dokumentacją źródłową. Ponadto nawet w sytuacji, gdy strona wykaże przesłanki wskazujące na przyznanie prawa pomocy dyspozycja w tym zakresie leżąca w gestii referendarza Sądowego lub Sądu rozstrzygającego w tej kwestii opiera się na uznaniu, a nie na obowiązku przyznania tego prawa. Reasumując Sąd podzielając stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 września 2008 r. sygn. akt 1706/07, niepubl. oraz w postanowieniach o sygn. akt: III SA/GI 327/07, niepubl. oraz III SA/GI 287/07, niepublik. stwierdza, że Spółka nie wykazała w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na względzie wszystkie podniesione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy.