III SA/Gl 731/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. (R.) na pismo "A" w G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy najmu lokalu mieszkalnego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca domagała się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem. Ich miesięczne dochody wynoszą 2.415,50 zł. Obejmują one wynagrodzenie za pracę męża w kwocie 1.530,00 zł oraz dodatkowe środki rzędu 885,50 zł z tytułu zawartej z mężem umowy zlecenia. Powyższe przeznaczają na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania to jest czynsz (470,00 zł), gaz (180,00 zł) oraz energię elektryczną (80,00 zł), a nadto na utrzymanie samochodu marki [...]. Ponieważ podane wyżej dane uznano za niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia [...] r. wezwano stronę skarżącą do nadesłania w terminie siedmiu dni: - zeznania podatkowego męża za 2017 r.; - dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków w postaci opłat za tzw. media, czyli czynsz, energię elektryczną, wodę, gaz, wywóz nieczystości, telefon itp.; - wyciągów lub wydruków ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - wystawionego przez zakład ubezpieczeń społecznych zaświadczenia potwierdzającego, iż w 2017 r. oraz od stycznia bieżącego roku do nadal nie były za skarżącą odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy wskazującego czy skarżąca figuruje w rejestrze osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku; - wystawionego przez zakład pracy zaświadczenia o wysokości pobieranego przez męża w okresie ostatnich trzech miesięcy wynagrodzenia za pracę, w tym dokumentów źródłowych dotyczących zawartej umowy zlecenia; - dokumentów wskazujących na rocznik posiadanego samochodu osobowego (vide: rubryka nr 7.3 formularza). Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono pod wskazany adres [...] r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca do dnia dzisiejszego nie wykonała wezwania z dnia [...] r., to jest nie nadesłała dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację złożonego oświadczenia. Tym samym brak było podstaw aby przyjąć, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca poprzestała jedynie na podanych w treści formularza wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające (vide: wezwanie z dnia [...] r. do uzupełnienia złożonego wniosku). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należało powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. w CBOIS). Natomiast, gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie rodzinnym lub majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. w CBOIS oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08, LEX nr 530368). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.