III SA/Gl 757/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. (M.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych w kwocie ok. 650,00 zł, którego okres pobierania niebawem się skończy. Ponieważ stan zdrowia skarżącego nie pozwala na podjęcie stałej pracy korzysta z pomocy rodziny – dorosłego syna. Pomoc ta udzielana jest w zależności od potrzeb i wraz z zasiłkiem dla bezrobotnych przeznaczana jest na opłacenie mieszkania oraz wyżywienie. Ponieważ podane wyżej dane uznano za niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia [...] r. wezwano działającego w sprawie pełnomocnika do nadesłania w terminie siedmiu dni: - złożonego przez skarżącego za 2017 r. zeznania podatkowego; - dokumentów źródłowych obrazujących wysokość ponoszonych wydatków za tzw. media, czyli czynsz, energię elektryczną, wodę, gaz, wywóz nieczystości, telefon itp.; - wyciągów lub wydruków ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy wskazującego, iż skarżący figuruje w rejestrze osób bezrobotnych z prawem do zasiłku oraz wskazaniem jego wysokości; - wystawionego przez zakład ubezpieczeń społecznych zaświadczenia wskazującego, czy w 2017 r. oraz od stycznia bieżącego roku do nadal były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - faktur VAT, rachunków lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub opiece osób trzecich; - dokumentów źródłowych wskazujących do kogo należy mieszkanie podane jako adres zamieszkania, jaka jest jego powierzchnia i na jakich zasadach skarżący z niego korzysta; - oświadczeń członków rodziny w przedmiocie udzielania pomocy finansowej z podaniem jej wysokości; - dokumentów źródłowych wskazujących jaki jest stan cywilny wnioskodawcy (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim należało nadesłać dokumenty źródłowe obrazujące wysokość miesięcznie osiąganych przez żonę dochodów ze wskazaniem źródeł, z których te są otrzymywane, a nadto posiadanych przez żonę składników majątku, wyciągów z posiadanych przez żonę rachunków bankowych za ostatni kwartał, w tym złożonego za 2017 r. zeznania podatkowego żony, natomiast w przypadku rozwiązania małżeństwa należało nadesłać stosowne orzeczenie wydane w tym przedmiocie). Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono pod wskazany adres [...] r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał wezwania z [...] r., to jest nie nadesłał dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację złożonego oświadczenia. Brak było zatem podstaw aby przyjąć, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze poprzestając jedynie na podanych w jej imieniu (vide: informacja zawarta w rubryce nr 15 formularza) wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające m.in. z uwagi na brak jakichkolwiek danych odnoszących się do stanu cywilnego wnioskodawcy oraz wskazujących na wysokość ponoszonych z tytułu koniecznego utrzymania wydatków. Wobec powyższego w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należało powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. w CBOIS). Natomiast, gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie rodzinnym lub majątkowym strony istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. w CBOIS oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08, LEX nr 530368). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.