III SA/Gl 807/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. Z. na postanowienie Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści skargi skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego z urzędu. Żądanie to powtórzył na druku urzędowego formularza, gdzie jako jedyne źródło utrzymania wskazał świadczenie emerytalne rzędu 1.700,00 zł brutto, to jest 1.450,00 zł netto. Z powyższej kwoty dokonuje płatności za czynsz, media oraz inne wydatki, do których zaliczył ubezpieczenie, raty zaciągniętego kredytu i opłaty leasingowe. Posiada bowiem samochód marki [...] rocznik [...] użytkowany od lat przez syna w A.. Niezależnie od powyższego jako składniki posiadanego majątku wymienił: zrujnowane nieruchomości, wierzytelności oraz prawa majątkowe. Dodatkowo wskazał, że jako wdowiec znajduje się obecnie w trudnej sytuacji, która zmusza go do wyprzedaży pamiątek rodzinnych oraz zaciągania kredytów w parabankach. Dlatego też zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. Sprawa będąca przedmiotem skargi jest bowiem jedną z wielu, którą zaskarżył do tut. Sądu. Ponieważ podane wyżej dane uznano za niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, pismem z dnia [...]r. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie siedmiu dni: - dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, w szczególności ostatniej decyzji o waloryzacji pobieranej emerytury, ostatni przekaz pocztowy lub wyciąg z rachunku bankowego za ostatni miesiąc. W przypadku uzyskiwania dochodów z działalności gospodarczej należało również przedłożyć kserokopie księgi przychodów i rozchodów (pełnej wersji z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych, a także aktualnej ewidencji środków trwałych z okresu ostatnich trzech miesięcy; - składanych za 2017 r. zeznań podatkowych; - wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz rachunków prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, w tym dotyczących prowadzonej działalności obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby wskazane wyżej rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank (spółdzielcze kasy oszczędności), informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować i które zostały mu wypłacone; - dokumentów źródłowych dotyczących posiadanych nieruchomości pozwalających na ustalenie ich powierzchni; - kserokopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość ponoszonych wydatków z tytułu opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, podatek od nieruchomości, telefon itp.; - dokumentów źródłowych potwierdzających wysokość zaciągniętych kredytów, wielkość płaconych rat, ich oprocentowanie oraz przewidywany termin spłaty. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano zaświadczenie z ZUS w przedmiocie pobieranej emerytury oraz nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego treści skarżący po raz kolejny jako składniki posiadanego majątku wymienił: nieruchomości, do których zaliczył zabytkowe budynki wielomieszkaniowe wyłączone z eksploatacji, otrzymane od darczyńców środki (ulokowane w "A" na terenie Polski oraz za granicą - sprawa karnoskarbowa w toku), wierzytelności (z tytułu zaległych czynszów), dwa samochody marki rocznik [...] oraz marki [...] z [...]r. w dyspozycji syna i synowej zamieszkałych w A.. Jednocześnie poinformował o kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania w N., które wynoszą 509 euro, a które wraz z posiadanymi zaległościami były już przez niego wielokrotnie dokumentowane przy innych sprawach, które zaskarżył do tut. Sądu. Natomiast odnośnie posiadanych rachunków bankowych, nieruchomości, dla których prowadzone są księgi wieczyste, windykacjach, czy sprawach w ZUS w przedmiocie wysokości należnej emerytury oraz renty wdowca, zwrócił się z wnioskiem o wystąpienie do właściwych instytucji, celem potwierdzenia podanych w tym zakresie danych. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z dnia [...] r., to jest nie nadesłał dokumentów źródłowych pozwalających na weryfikację złożonego oświadczenia. Tym samym brak było podstaw aby przyjąć, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący poprzestał jedynie na podanych w treści formularza wyjaśnieniach, które uznano za niewystarczające (vide: wezwanie z dnia [...] r. do uzupełnienia złożonego wniosku). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należało powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. w CBOIS). Natomiast, gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie rodzinnym lub majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. w CBOIS oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08, LEX nr 530368). W kontekście powyższego zawarte w treści formularza żądanie wnioskodawcy zwrócenia się przez Sąd do podanych w nim instytucji o udzielenie stosownych informacji, nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Wskazanych na wstępie przepisów ustawy nie można bowiem rozumieć w ten sposób, że to po stronie Sądu czy referendarza sądowego leży obowiązek poszukiwania dowodów mogących posłużyć ocenie sytuacji materialnej skarżącego. Rozpoznający sprawę władny jest bowiem jedynie ocenić w świetle art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. te okoliczności, które podała strona, bowiem to w jej interesie leży wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: treść art. 255 ustawy p.p.s.a.). Natomiast, gdy strona uchyla się od obowiązków nałożonych przez ustawodawcę w tym zakresie orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Stąd dołączone do akt o sygn. I SA/Gl 143/18 oraz I SA/Gl 15/18 dokumenty źródłowe nie mogły mieć znaczenia przesądzającego, skoro uznano je za niewystarczające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym tam zakresie. Wynikało z nich bowiem, że skarżący zarządza nieruchomościami przy ul. [...] w S.. Jego składniki majątku w postaci dwóch samochodów marki [...]rocznik [...] oraz marki [...] z [...] r. znajdują się w dyspozycji syna i synowej mieszkających w A.. Z emerytury w kwocie 885,28 zł ponosi wydatki rzędu 5.652,00 zł. Obejmują one: lekarstwa (120,42 zł), energię elektryczną w dwóch punktach odbioru (776,20 zł), wodę i odprowadzanie ścieków w dwóch punktach (280,41 zł), gaz (425,33 zł), ubezpieczenie nieruchomości i samochodu w rozliczeniu miesięcznym (248,08 zł), telefon (60,04 zł) oraz raty leasingowe (3.741,95 zł). I choć z treści złożonego obecnie wniosku wynika, że zadeklarowane w rubryce nr 10 formularza dochody z pobieranej emerytury wzrosły do 1.253,04 zł (vide: zaświadczenie z ZUS z dnia [...] r.), to dalej nie są to jedyne dochody, którymi skarżący dysponuje (vide: zgłoszona w CEIDG działalność gospodarcza w zakresie zarządu nieruchomościami, która na dzień rozpoznawania wniosku nadal posiadała aktywny status) na co wskazuje wysokość ponoszonych wyżej wydatków, które nie są jedynymi, które wnioskodawca zobowiązany jest ponosić (vide: koszty utrzymania mieszkania położonego w N. oszacowane na poziomie 509 euro, czyli ok. 2.197,04 zł, podczas gdy poprzednio była to kwota 600 euro, czyli ok. 2.589,84 zł). To z kolei oznacza, że złożone w treści urzędowego formularza oświadczenie o wysokości posiadanych dochodów (vide: rubryka nr 10 formularza) i ponoszonych wydatków (vide: rubryka nr 11 formularza), nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji finansowej strony skarżącej, w której się znajduje. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.