III SA/Gl 838/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 20 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty za wydobywanie kopaliny bez koncesji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżący reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że wysokość wpisu stosunkowego w tej sprawie równa się wysokości jego miesięcznego dochodu. Tymczasem wnioskodawca utrzymuje swoją rodzinę, tj., żonę i dwójkę dzieci. Wnioskodawca nie posiada równocześnie żadnych oszczędności. W tym stanie rzeczy strona nie będzie w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Strona oświadczyła, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną M. i dwiema małoletnimi córkami: W. ([...] lat) i N. ([...] lat). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, o wartości około 300.000 zł. Jest on jednocześnie właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, o wartości około 100.000 zł, które stanowią użytki rolne. Poza tym skarżący nie posiada innego majątku, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Jedynym dochodem miesięcznym gospodarstwa domowego strony jest jego dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 2.000 zł netto. Wnioskodawca w rubryce nr 11 druku PPF oświadczył, że na jego wydatki miesięczne składają się opłaty za media w kwocie około 800 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 6 sierpnia 2018 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów i materiałów źródłowych, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Stronę wezwano między innymi o przedłożenie dokumentacji dotyczącej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej; wykazanie, że jego żona nie osiąga aktualnie żadnego dochodu oraz wykazanie wysokości opłat za media. Zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek skarżącego o przedłużenie terminu do wykonania wezwania z dnia 6 sierpnia 2018 r. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: zeznanie PIT-36 za 2017 r. (wspólne zeznanie podatkowe R. B. i M. B.); umowy pożyczki (kserokopie trzech umów); wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od [...] r. do [...] r. oraz wydruk z księgi wieczystej jednej nieruchomości. Jednocześnie w piśmie przewodnim z dnia [...] r., pełnomocnik strony stwierdził, że żona skarżącego pobiera świadczenie "500+" na jedno dziecko. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. B., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie zdołała wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. W przedmiotowej sprawie, strona reprezentowana przez adwokata, nie wykazała istotnych kwestii dotyczących jej aktualnego stanu majątkowego, wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego, zawartemu w piśmie z dnia [...] r., i to pomimo uwzględnienia wniosku o przedłużenie terminu na uzupełnienie braków w terminie siedmiu dni. Tymczasem, strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna udowodnić występowanie przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jej wniosku. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż rzeczywiście nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. W pierwszej kolejności, stwierdzić należy, że wnioskodawca nie przedłożył do akt sprawy żadnych dokumentów obrazujących aktualny stan prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego z dnia 6 sierpnia 2018 r. w tym zakresie – brak jest w aktach sprawy ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy w pełnej wersji, odpisu ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług. Tak więc brak jakichkolwiek materiałów źródłowych obrazujących aktualny stan prowadzonej przez wnioskodawcę firmy. Brak danych obrazujących obrót firmy, częstotliwość i wysokość transakcji, których stroną jest firma skarżącego. Tym bardziej, że zgromadzenie i przedłożenie tych dokumentów w żadnym razie nie jest dla przedsiębiorcy czasochłonne, ani uciążliwe. W efekcie wnioskodawca nie wykazał, że jego miesięczny dochód równa się wysokości wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Wymogu odnośnie wskazania wysokości i częstotliwości transakcji w ramach działalności gospodarczej skarżącego nie spełnia nadesłany jedynie wyciąg z firmowego rachunku bankowego skarżącego. Wskazuje on jednak na relatywnie wysokie transakcje uznaniowe (wpływy gotówkowe na ten rachunek), np.: 10.578 zł ([...] r.); 50.000 zł ([...] r.); 30.000 zł i 15.000 zł ([...] r.); 28.240 zł ([...] r.). Faktem jest, że na rachunku tym dokonywane są również transakcje obciążeniowe, rachunek ten jednak wykazuje zrównoważony stan, brak na nim salda ujemnego. Brak jednak materiałów doprecyzowujących dane odnośnie obrotu firmy skarżącego (np. deklaracji VAT-7, czy ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy). Nie wykazano również, że żona wnioskodawcy rzeczywiście nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. W aktach sprawy znajduje się zeznanie PIT-36 za 2017 r., składane przez małżonków B.. Wynika z tego zeznania, że żona wnioskodawcy nie osiągnęła dochodu w 2017 r. Brak jednak danych, z których wynika, że żona skarżącego nie osiąga dochodu w bieżącym 2018 r. Strona nie wykazała również w żaden sposób, jakie są rzeczywiste wydatki jej wspólnego gospodarstwa domowego. Brak bowiem jakichkolwiek rachunków, czy też druczków opłat, wskazujących na rzeczywiście ponoszone koszty. Do akt nadesłano kserokopie trzech umów pożyczki, zaciąganych w trzech kolejno następujących po sobie latach (2014, 2015 i 2016). Brak jest jednak podstaw, aby uwzględnić wydatki na spłatę zaciągniętych pożyczek. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem judykatury, tego typu zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. Na marginesie zaznaczyć należy, że wszystkie powyższe pożyczki zostały zaciągnięte przez skarżącego, jako przedsiębiorcę, w celach związanych z rozwojem i usprawnieniem funkcjonowania jego firmy (koparka gąsienicowa, samochód ciężarowy typu wywrotka). Skarżący musi spłacać pożyczkę, która jednak co do zasady wzmaga jednak rentowność i podwyższa funkcjonalność i konkurencyjność rynkową jego firmy. W efekcie brak jest danych do podjęcia rzetelnej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzedzone musi być bowiem analizą dochodów skarżącego (i jego domowników) oraz wydatków jego gospodarstwa domowego. Brak jest jednak danych, które stanowiłyby przedmiot takiej analizy. Skarżący nie wykazał bowiem stosownymi materiałami źródłowymi, o które był wzywany, jakie dochody osiąga z prowadzonej przez siebie firmy, ani nie wykazał wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (choćby opłat za media). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.