III SA/Gl 868/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 7 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, iż na skutek działań organów celnych faktycznie paraliżujących jej działalność (zajęcie rachunku bankowego Spółki na zabezpieczenie zobowiązań w podatku akcyzowym określonych nieprawomocnymi decyzjami na ponad [...] złotych, naloty na sklepy i zatrzymywanie towaru, maszyn i urządzeń, konieczność zapłaty dostawcom w sytuacji, gdy zatrzymany towar nie został sprzedany i Spółka nie uzyskała z tego tytułu przychodów, konieczność uiszczania czynszów najmu i wynagrodzeń pracowników w sytuacji, gdy działania organów celnych paraliżują bieżącą działalność gospodarczą Spółki) utraciła płynność finansową i nie dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi pozwalającymi jej uiścić żądaną kwotę wpisu sądowego. Ponieważ poza kapitałem w kwocie [...] zł pozostałe rubryki urzędowego formularza nie zostały wypełnione, pismem z dnia [...] r. wezwano działającego w sprawie pełnomocnika do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie bilansu Spółki na dzień 31 grudnia 2014 r., rachunku zysków i strat Spółki za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. oraz wyciągów ze wszystkich rachunków Spółki za okres trzech ostatnich miesięcy. W odpowiedzi na powyższe nadesłano wypowiedzenie umowy rachunku bankowego, na którym od trzech miesięcy nie odnotowano żadnych wpływów, bilans wraz z rachunkiem zysków i strat, gdzie na dzień 31 grudnia 2014 r. odnotowano stratę rzędu [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej postanowienie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tymczasem te w rozpoznawanej sprawie nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Jak bowiem ustalono skarżąca Spółka, poza kapitałem zakładowym w kwocie [...] zł nadal posiada kapitał (fundusz) zapasowy rzędu [...] zł. Wprawdzie jej aktywa trwałe na początku roku wynosiły [...] zł, niemniej jednak na koniec 2014 r. wzrosły do kwoty [...] zł (vide: bilans). Podobnie jej obroty, mimo wszczętego postępowania egzekucyjnego, wynoszą [...] zł (vide: rachunek zysków i strat). I choć za ubiegły rok obrotowy Spółka zadeklarowała stratę rzędu [...] zł, to w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu, gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Natomiast strata, jak już podkreślał NSA w postanowieniach z dnia 5 września 2013 r. o sygn. II OZ 707/13, LEX nr 1405523 oraz z dnia 25 września 2012 r. o sygn. akt I GZ 228/12, LEX nr 1328331, jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powyższe potwierdza dołączony do wniosku materiał dowodowy, z którego ustalono, że poniesiona strata była jedynie konsekwencją nadwyżki ponoszonych kosztów nad uzyskanym przychodem (vide: rachunek zysków i strat). To z kolei oznacza, że kwota należnego wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 ustawy p.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Należy bowiem zauważyć, że aktywa obrotowe Spółki wynoszą [...] zł. Obejmują one zgromadzone towary na kwotę [...] zł, należności krótkoterminowe w łącznej kwocie [...] zł (vide: bilans), jak również środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym, które na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły [...] zł, podczas gdy należny od skargi wpis zarówno w tej jak i równolegle prowadzonych trzech innych sprawach wynosi łącznie [...] zł. W tej sytuacji twierdzenie jakoby Spółka nie dysponowała wystarczającymi środkami pieniężnymi koniecznymi do uiszczenia wpisu sądowego nie mogło odnieść zamierzonego skutku, podobnie jak fakt wypowiedzenia umowy rachunku bankowego w "A". Ustalono wszakże, że Spółka reguluje należne opłaty z innego rachunku (por. nr konta w "A" z nr konta na wtórniku otrzymanych zleceń płatniczych dotyczących wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej w aktach o sygn. III SA/Gl 242/14). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.