III SA/Gl 878/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I.P. i M. P. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] r., znak [...], [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. (dalej jako organ, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. (dalej jako organ I instancji) z [...] r. o braku podstaw do stwierdzenia u zmarłego J. P. (w dalszej części określany mianem pracownika) choroby zawodowej – pylicy płuc – pylicy krzemowej wymienionej w poz. 3/1 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 – dalej jako rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych). W związku ze zgonem J. P. stroną postępowania była jego małżonka – I. i syn – M. w dalszej części określani również jako strona bądź skarżący. Organ I instancji pierwszą decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydał [...] r., jednakże decyzja ta została uchylona przez organ odwoławczy [...] r., z uwagi na fakt, iż stroną postępowania była wyłącznie małżonka pracownika, a nie również jego syn. Ponownie prowadząc postępowanie z udziałem zarówno małżonki jak i syna pracownika organ I instancji w decyzji z [...] r. nie stwierdził choroby zawodowej pracownika. Organ I instancji ustalił następujący stan faktyczny: Pracownik pozostawał zatrudniony na stanowisku murarza w "A" w latach 1987 – 1991, zaś w dalszym ciągu w "B" S.A. z siedzibą w B. do roku 1998, kiedy to przeszedł na rentę z tytułu niezdolności do pracy z powodu ogólnego stanu zdrowia. Przez cały wymieniony wyżej okres było to to samo miejsce pracy, lecz w różnej formie organizacyjnej. W skierowaniu na badania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z 5 marca 2018 r. (k. 1.1 akt administracyjnych), jako czynniki narażenia zawodowego stanowiące przyczynę choroby zawodowej wskazano krzemionkę oraz pyły zawierające dwutlenek krzemu. Podobne dane wskazano w zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej z 11 października 2018 r. (k. 1). Pracownik 8 listopada 2018 r. zmarł (k.6.5). Organ I instancji ustalił, że w trakcie trwania stosunku pracy pracownik wykonywał prace związane z remontem pieców przemysłowych. Przy remontach pieców usuwano całe wyłożenie ogniotrwałe pieca, w skład którego wchodziły płyty zawierające azbest, a następnie murowano nowe wyłożenie, przy czym występowało narażenie na pyły zawierające dwutlenek krzemu. Pracownik zatem pracował w warunkach stwarzających ryzyko wystąpienia choroby zawodowej w postaci pylicy krzemowej płuc. Organ stwierdził, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie przez właściwą jednostkę orzeczniczą choroby zawodowej ustalonej w wykazie chorób zawodowych oraz stwierdzenie w wyniku oceny warunków pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Organ I instancji nie stwierdził spełnienia tych warunków opierając się na orzeczeniu lekarskim nr [...] r. sporządzonym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K.. Przede wszystkim wskazał, że w badaniu radiologicznym z 26 lipca 2018 r. nie ujawniono zagęszczeń ogniskowych dopowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających, upoważaniających bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem do rozpoznania pylicy płuc. W związku z tym lekarze orzekli, że brak jest podstaw do rozpoznania pylicy krzemowej. W całościowej ocenie uwzględniono także wyniki tomografii komputerowej klatki piersiowej z 21 kwietnia, 29 czerwca, 19 grudnia 2017 r. oraz 3 sierpnia 2018 r. Organ opisał również dostarczoną dokumentację medyczną, z której wynikało, że pracownik w maju 2017 r. został przyjęty do Oddziału [...] Szpitala [...] w C. z powodu duszności i kaszlu występującego od 6 miesięcy. Opisano wówczas obraz stanu zapalnego, powiększonych węzłów chłonnych w śródpiersiu i we wnękach obu płuc z podejrzeniem włóknienia płuc, przełyku Barreta, refluksu, reumatoidalnego zapalenia stawów, cukrzycy typu II oraz torbieli na obu nerkach. W czerwcu 2017 r. pracownik był leczony w Oddziale [...] w W. W badaniu tomografii komputerowej (TK) z 21 kwietnia 2017 r. opisano powiększone węzły chłonne śródpiersia i obu wnęk, pogrubienie przegród między zrazikowych z plastrami miodu, nieliczne guzki obwodowe do 5mm-cechy włóknienia płuc. Pobrano biopłat z węzłów chłonnych śródpiersia – nie ustalono etiologii limfadenopatii. W sierpniu 2017 r. ponownie pracownik był leczony we wskazanym [...] Szpitalu, gdzie opisano w rozmazach cytologicznych nabłonki oskrzelowe, limfocyty, pojedyncze strzępki pyliczego węzła chłonnego, krew oraz natłoki oskrzelowe, limfocyty, granulocyty obojętnochłonne, fragmenty chrząstki oskrzelowej, krew w materiałach z bloczka parafinowego. Następnie w grudniu 2017 r. pracownik został przyjęty z kolei do wyżej opisanego [...] szpitala, gdzie w badaniu TK klatki piersiowej stwierdzono nadal powiększone węzły chłonne, w tym pakiet o wymiarach 30x22 mm podostrogowo oraz cechy włóknienia, w porównaniu do badania z 29 czerwca 2017 r. zarówno stopień włóknienia jak i wielkość węzłów chłonnych stabilne. Podczas kolejnej hospitalizacji w czerwcu 2018 r. opisano w kontrolnym TK klatki piersiowej obraz narządów stabilny, włóknienie bez widocznej progresji. W wykonanym w sierpniu 2018 r. TK klatki piersiowej w Oddziale [...] Szpitala [...] w K. opisano rozsiane zmiany śródmiąższowe nie spełniające kryteriów UIP, liczne zmiany drobnoguzkowe, torbiele, rozstrzenia cylindryczne i żylakowate oskrzeli, w obrębie śródpiersia widoczne liczne owalne węzły chłonne. Dnia 31 października 2018 r. pracownik został przyjęty do Oddziału [...] ZOZ w Szpitalu Rejonowym im [...] w K. z powodu nasilenia duszności produktywnego kaszlu i gorączki. Rozpoznano zapalenie płuc. W ósmej dobie doszło do nasilenia duszności, niewydolności oddechowej i niewydolności serca. Dnia 8 listopada 2018 r. pacjent zmarł. Złożona przez żonę pracownika dokumentacja medyczna została poddana na jej żądanie ocenie w Instytucie Medycyny Pracy w L. Lekarze wydając orzeczenie lekarskie z [...] r. nr [...] przeanalizowali również zdjęcia RTG klatki piersiowej z 26 lipca i 2 listopada 2018 r., oraz TK z 29 czerwca, 19 grudnia 2017 r. i 14 czerwca 2018 r. W obrazie radiologicznym opisano pola płucne z cechami rozległych zmian typu włóknienia śród miąższowego, z cechami rozstrzeni oskrzeli i obszarami obrazu typu plastra miodu. Widoczne były nieliczne, drobne, niecharakterystyczne zmiany guzkowe oraz powiększone węzły chłonne wnęk. Dodatkowo na zdjęciu RTG z 2 listopada 2018 r. wskazano na cechy zmian zapalnych z podejrzeniem obecności płynu w jamach opłucnowych, powiększoną sylwetkę serca, przeponę i kąty przeponowo-żebrowe wolne. W oparciu o dostępną dokumentację lekarze opiniujący wskazali na rozległe zmiany typu włóknienia śródmiąższowego, powiększone węzły chłonne i nieliczne zmiany guzkowe. Ich zdaniem opisane zmiany nie były charakterystyczne dla zawodowego narażenia na pył krzemowy. Lekarze wskazali, że brak było podstaw do rozpoznania u pracownika choroby zawodowej pod postacią pylicy krzemowej płuc. W oparciu o powyższe oraz mając na uwadze kartę oceny narażenia zawodowego z 1 marca 2019 r., protokół przesłuchania strony z 18 grudnia 2019 r., a także wyniki pomiarów ze środowiska pracy organ przyjął, że pracownik pracował w warunkach stwarzających prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zawodowej, jednak wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez lekarzy kompetentnych placówek diagnostycznych wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że ich mąż i ojciec przez wiele lat pracował w warunkach szkodliwych dla zdrowia, co doprowadziło do powstania dolegliwości ze strony układu oddechowego. Warunki pracy w ocenie skarżących doprowadziły do pogorszenia jego stanu zdrowia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym postępowaniem administracyjnym. W jego toku właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy o służbie medycyny pracy. Orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny dowód służący stwierdzeniu choroby zawodowej jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby te orzeczenia podważać, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Wydane w niniejszej sprawie opinie są spójne, logiczne, oparte na całości zebranego materiału dowodowego. Organ uznał, że brak odpowiednich zmian w płucach ujawnionych w pełnowymiarowym zdjęciu radiologicznym klatki piersiowej, nie daje podstaw do rozpoznania pylicy płuc. W skardze do tutejszego Sądu skarżący wskazali, że praca ich męża i ojca wywarła negatywny wpływ na jego zdrowie i życie. Pracownik był badany w wielu ośrodkach, lecz ostateczne rozstrzygnięcie miał wydać Instytut Medycyny Pracy w L. W momencie wezwania pracownika na badania ten już nie żył od roku. Wydana zatem opinia, oparta wyłącznie na przesłanej dokumentacji jest nierzetelna. Lekarze bowiem nie przeprowadzili własnych badań pracownika. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak stwierdzenia przynajmniej jednego z powyższych uchybień powoduje oddalenie skargi na podstawie art. 151 ppsa. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż odpowiada ona prawu, a zatem skarga podlega oddaleniu. Problematyka chorób zawodowych została przez prawodawcę uregulowana w ww. przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy oraz powołane już w części historycznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Dodatkowo, w zakresie reguł prowadzenia postępowania administracyjnego znajdują także zastosowanie odpowiednie unormowania ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako kpa). W świetle art. 2351 kp oraz § 5 rozporządzenia, do stwierdzenia wystąpienia u konkretnej osoby choroby zawodowej konieczne jest łączne zaistnienie trzech przesłanek. Po pierwsze, choroba musi zostać rozpoznana przez właściwą (tj. upoważnioną do tego) placówkę medyczną i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Po drugie, musi zostać wywołana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (a zatem przez narażenie zawodowe), przy czym czynniki te lub sposób wykonywania pracy spowodować ją muszą bezspornie lub też z wysokim prawdopodobieństwem. Ostatnim wymogiem jest, by wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych miało miejsce w okresie wskazanym w załączniku do rozporządzenia. W przypadku pylicy płuc nie można określić okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W konsekwencji chwila zakończenia pracy nie miała w niniejszej sprawie znaczenia. Wobec powyższego, istotnym jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym określonym schorzeniem medycznym a narażeniem zawodowym. Zgodnie z art. 235¹ k.p., dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. (Dz. U. nr 99, poz. 825), która weszła w życie z dniem 3 lipca 2009 r., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 235² k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą, zwłaszcza z jej rodzajem i charakterem oraz sposobem wykonywania. Z kolei, stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 80 k.p.a. organ ma obowiązek w sposób wszechstronny ocenić całokształt materiału dowodowego kierując się prze przede wszystkim zasadami logiki i doświadczenia życiowego, tak aby swobodna ocena nie nosiła cech dowolności. Dlatego też zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji musi wskazywać fakty uznane za udowodnione, dowody, na których organ się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W niniejszej sprawie nie ulegało wątpliwości organu jak i Sądu, że strona pracowała w warunkach narażenia na działanie dwutlenku krzemu. Spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy choroby, na które cierpiał pracownik pozostawały w związku z miejscem wykonywania pracy. W tym zakresie organy obu instancji oparły się na orzeczeniach lekarskich Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. z [...] r. oraz Instytutu Medycyny Pracy im [...] w L. z [...] r. W przypadku obu orzeczeń lekarskich biegli poddali analizie przedłożoną przez stronę dokumentację medyczną w postaci zapisów badań RTG, tomografii komputerowej, kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Nie było możliwe przeprowadzenie badania pracownika, albowiem ten już wówczas nie żył. Niemniej jednak lekarze w obu opiniach jednogłośnie uznali, że opisywane zmiany (przytoczone szczegółowo w części historycznej niniejszego uzasadnienia) nie są charakterystyczne dla zawodowego narażenia na pył krzemowy (stopień 0/1 według klasyfikacji Międzynarodowej Organizacji Pracy ILO). W oparciu o te zgodne opinie biegłych organ stwierdził, że podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc jest stwierdzenie na pełnowymiarowym zdjęciu radiologicznym klarkii piersiowej zmian ogniskowych w miąższu płucnym, mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających na miąższ płucny. Rozpoznanie pylicy płuc wymaga wykazania obecności na zdjęciu RTG ściśle określonego typu zmian, ocenianych przez porównywanie ze standardami radiologicznymi klasyfikacji radiologicznej pylic. Z powyższego wynika, że lekarze oceniający dokumentację medyczną nie rozpoznali pylicy płuc pochodzenia krzemowego. Prawidłowo zatem organ wywiódł brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika. Orzeczenie lekarskie bowiem dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 kpa, bez której organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Opinie wydane w niniejszej sprawie są spójne. Orzeczenie lekarskie stanowi zatem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, pod warunkiem jednak, że nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5.01.2007 r. o sygn. akt II OSK 1078/06; z dnia 12.05.2010 r. o sygn. akt II OSK 335/10; z 12.02.2013 r. o sygn. akt II OSK 2492/12 - wszystkie są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Oceniając postępowanie dowodowe organu przez pryzmat powyższych rozważań Sąd nie dopatrzył się błędu w postępowaniu dowodowym, czy ocenie materiału dowodowego, który powodowałby wadliwość wydanej decyzji. Nie są zasadne twierdzenia podniesione w skardze, że niemożność zbadania pracownika wypaczyła treść wydanych opinii. Skoro bowiem dla rozpoznania pylicy płuc pochodzenia krzemowego koniecznym jest ujawnienie w badaniu radiologicznym płuc określonych zmian w płucach, to ich brak wyklucza przyjęcie zawodowego pochodzenia schorzenia. Przeprowadzenie zatem badania pracownika i tak nie wpłynęłoby na wynika opinii lekarskich. Pracownik bowiem był poddany badaniom TK i RTG klatki piersiowej, i to na krótko przed śmiercią. W żadnym z nich nie ujawniono zmian pozwalających na stwierdzenie pylicy krzemowej płuc. Opiniujący lekarze zaś dysponowali obszerną dokumentacją medyczną, w tym również zapisami opisanych badań, w których zostałyby ujawnione zmiany typowe dla choroby zawodowej o ile takie zmiany rzeczywiście w organizmie pracownika wystąpiły. Ich brak pociąga za sobą konieczność odmowy stwierdzenia choroby zawodowej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że decyzja organu jest prawidłowa. Została bowiem oparta na prawidłowo zebranym materiale dowodowym obejmującym dokumentację medyczną, wraz z wynikami badań RTG i TK klatki piersiowej. Dokumentacja ta została poddana analizie przez dwie jednostki opiniujące w K. i L. Lekarze przeprowadzający badanie dokumentacji pracownika posiadają kompetencję do wydania opinii co do zawodowego pochodzenia schorzenia pracownika. Opinie lekarskie są zgodne co do tego, że schorzenia, na które cierpiał pracownik nie stanowią choroby zawodowej – pylicy krzemowej płuc. Brak było podstaw do zakwestionowania tych opinii. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji