III SA/Gl 910/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. L.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą z wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 30 zł (trzydzieści złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą kasacyjną od wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 10 kwietnia 2009 r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym E. L.-K. oznaczyła, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i jedynym źródłem utrzymania jest dla nich pobierane przez nią wynagrodzenie za pracę w kwocie netto około 2.000 zł. Jej mąż prowadzi bowiem wprawdzie działalność gospodarczą, jednak rozpoczął ją niedawno i na razie nie osiąga z niej dochodu. Równocześnie wskazała, iż ponosi znaczne koszty bieżącego utrzymania w wysokości około [...] zł, do czego dochodzą wydatki na lekarstwa ([...] zł miesięcznie) oraz konieczność spłaty kredytu mieszkaniowego w kwocie [...] zł, zaciągniętego na okres [...] lat. Zadeklarowała także, iż posiada dom o powierzchni [...] m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Następnie, to jest w dniu [...] r. (w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych wykazanych we wniosku - pismo z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej - adwokat A. K. nadesłał między innymi umowę kredytu mieszkaniowego, z której wynika, iż został on zaciągnięty przez małżonka skarżącej wraz z inną osobą (O. L.), zaś aktualna kwota miesięcznej raty jego spłaty wynosi [...] zł (płatność w [...] r.). Przedłożył również dokumenty potwierdzające wysokość należności uiszczanych za tzw. media, polisę ubezpieczeniową na życie jej męża oraz wydruk z księgi przychodów i rozchodów dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez P. K. (wynika z niej, iż działalność ta prowadzona jest od [...] r., zaś w okresie [...]-[...] bieżącego roku przyniosła stratę w rozmiarze [...] zł). Nadto przedłożył umowę kredytu zaciągniętego przez skarżącą na zakup [...] i [...] (miesięczna rata spłaty w wysokości [...] zł), zaświadczenie o wysokości jej wynagrodzenia a także umowę użyczenia (na podstawie której jej mąż korzysta z samochodu osobowego marki [...], rok produkcji [...]) oraz umowę darowizny, mocą której skarżąca przekazała swej matce udział (wynoszący [...]) w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego położonego w C. przy ul. [...], nabyty przez nią uprzednio w drodze dziedziczenia po zmarłym ojcu. Wszystkie wspomniane wyżej dokumenty znajdują się w aktach innej sprawy ze skargi E. L.-K., zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt III SA/Gl 906/08. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że E. L.-K. składała już w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, który dotyczył zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Żądanie to nie zostało uwzględnione albowiem referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 30 października 2008 r. odmówił wyżej wymienionej przyznania prawa pomocy. Następnie, to jest w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącej uiścił należny wpis od skargi. Z kolei niniejszy wniosek, który złożony został w dniu [...] r. wpłynął do Sądu wraz ze skargą kasacyjną od wydanego w sprawie orzeczenia i obejmuje swym zakresem zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej. Odnosząc się do rzeczonego wniosku trzeba wskazać, iż zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawczyni doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona wspomniany wyżej wymóg aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionej oraz z przedłożonych dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś wysokość dochodu przypadającego na jej dwuosobowe gospodarstwo domowe w kwocie netto [...] zł (vide: nadesłany wydruk z listy płac skarżącej za [...] r.), co uwzględniwszy wysokość kosztów obciążających tę rodzinę nie wystarcza - zdaniem rozpoznającego wniosek - na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania a także innych postępowań, w których wyżej wymieniona jest skarżącą. Nie sposób tu bowiem tracić z pola widzenia, że pełnomocnik E. L.-K. złożył skargi kasacyjne od wyroków wydanych w pięciu zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (sygn. akt III SA/Gl 906 – 910/08), zaś suma wpisów od tych skarg kasacyjnych wynosi 500 zł, co stanowi kwotę przekraczającą jej możliwości płatnicze. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskująca nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, w ocenie rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżąca osiąga bowiem stały dochód, zaś przedłożone w toku postępowania dokumenty źródłowe nie potwierdzają aby jej gospodarstwo domowe było obciążone ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Na koszty te składa się bowiem składka ubezpieczeniowa uiszczana przez jej męża ([...] zł miesięcznie) opłata za energię elektryczną w kwocie [...] zł (należność za dwa miesiące, co daje [...] zł miesięcznie), opłata za dostawę wody i odprowadzanie ścieków w rozmiarze [...] zł miesięcznie oraz opłata za wywóz nieczystości ([...] zł miesięcznie) i opłaty za telefony (ogółem [...] zł miesięcznie). Należy tu nadto uwzględnić wydatki na zakup leków (zgodnie z oświadczeniem skarżącej około [...] zł miesięcznie) a także spłatę kredytów: na zakup sprzętu AGD, w wysokości [...] zł oraz mieszkaniowego – miesięczna rata wynosi wprawdzie [...] zł, jednak kredyt ten został zaciągnięty przez męża wnioskującej oraz osobę trzecią (O. L.) a tym samym, jako koszt gospodarstwa domowego strony można uznać tylko połowę tej kwoty, czyli [...] zł. Miesięczna suma kosztów stałych obciążających E. L.-K. i P. K. wynosi zatem nieco ponad [...] zł. Nawet więc uwzględniwszy, że do kosztów tych należy doliczyć konieczne wydatki na zakup żywności, środków czystości i odzieży, nie budzi wątpliwości, że skarżąca uzyskująca dochód netto w rozmiarze 1.981,89 zł, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, jest w stanie opłacić przynajmniej część wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej, jaką jest kwota 30 zł (30 % wymaganej opłaty) we wszystkich pięciu sprawach, w których jej pełnomocnik wniósł ten środek odwoławczy. Pokrycie sumy wspomnianych opłat we wszystkich tych sprawach, wynoszącej 150 zł, nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy wysokość dochodu wnioskodawczyni oraz relację pomiędzy tym dochodem i rozmiarem wydatków obciążających jej gospodarstwo domowe, nie sposób uznać aby ona i jej mąż mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kwoty 150 zł. Równocześnie trzeba podnieść, że brak jest podstaw do zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia innych ewentualnych kosztów sądowych (poza wpisem od skargi kasacyjnej). Nawet bowiem jeżeli skarżąca będzie w niniejszej sprawie obowiązana do uiszczenia takich należności, może to nastąpić dopiero w przyszłości. Tymczasem sytuacja materialna gospodarstwa domowego wyżej wymienionej może w międzyczasie ulec istotnej poprawie albowiem jej małżonek prowadzi działalność gospodarczą dopiero od dwóch miesięcy i istnieje prawdopodobieństwo, że niebawem zacznie osiągać z tego tytułu dochód, co niewątpliwie spowoduje zwiększenie możliwości płatniczych tej rodziny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.