III SA/Gl 917/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r nr [...] , Dyrektor Izby Celnej w K. na podstawie art. 228 § 1 pkt 1, art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) stwierdził niedopuszczalność odwołania pełnomocnika "A" Sp. z o.o. radcy prawnego W. Z. od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] r. nr [...] wymierzającej karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry w kwocie: 48 000,00 zł. Stan sprawy jest następujący : Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją z [...] r. nr sprawy [...] wymierzył karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry w kwocie 48 000,00 zł, wskazując jako stronę postępowania "A" Sp. z o.o., W. [...] , [...] W. , reprezentowaną przez radcę prawnego W. Z. , ul. [...] , [...] O. . Powyższa decyzja została skierowana za pośrednictwem Poczty Polskiej, bezpośrednio na adres Strony ( t.j. "A" Sp. z o.o., W. [...], [...] W. ) z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika, tj. radcy prawnego W. Z. , który na podstawie udzielonego mu pełnomocnictwa w dniu 5.05.2014 r., potwierdzonego za zgodność z oryginałem w dniu 10 listopada 2015 r. i złożonego do akt sprawy w dniu [...] r. zgłosił swój udział w sprawie. W dniu 12.02.2016 r. decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w K. została doręczona Spółce z o.o. "A" , co zostało potwierdzone przez Stronę na "Potwierdzeniu odbioru". W dniu 4 marca 2016 r. do Urzędu Celnego w K. wpłynęło odwołanie z dnia 1.03.2016 r. na w/w decyzję wniesione przez pełnomocnika radcę prawnego W. Z. . Dyrektor Izby Celnej w K. po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, iż odwołanie jest niedopuszczalne. Wskazał, iż w pierwszym etapie postępowania odwoławczego (postępowanie wstępne) organ II instancji podejmuje czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, czy zostało wniesione z zachowaniem terminu oraz czy odwołanie spełnia wymagania, co do treści. W konsekwencji w tej fazie postępowania nie może podlegać ocenie zgodność z prawem decyzji, na którą wniesiono odwołanie. Decyzja ta może bowiem podlegać kontroli instancyjnej, a następnie sądowej tylko wówczas, gdy skuteczna będzie czynność, od której zależy uruchomienie postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 1998r. sygn. akt I/SA/Ka 361/97). Organ wskazał, iż niedopuszczalność odwołania - uregulowana w art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej - może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również i podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Odwołanie przysługuje od decyzji - odwołanie jest zatem niedopuszczalne, jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego (a więc pomimo, że została wydana, nie została stronie doręczona, albo gdy czynność organu podatkowego nie jest decyzją, a stanowi czynność materialno-techniczną. Organ odwoławczy badając dopuszczalność odwołania nie może wejść w ocenę zasadności odwołania, a zatem wniosku o niedopuszczalność odwołania nie można wyprowadzić z oceny zarzutów i żądań podniesionych w odwołaniu. Zdaniem organu odwoławczego analiza zgromadzonych dokumentów w sprawie ma na celu ustalenie, czy przedmiot odwołania - decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w K. - znajduje się w obrocie prawnym, gdyż jedną z przesłanek uznania za niedopuszczalne prowadzenie postępowania odwoławczego jest m.in. doręczenie decyzji Stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnika. Doręczenie stanowi czynność materialno-techniczną organu podatkowego. Celem jej dokonania nie jest tworzenie nowej normy prawnej, jednakże wywołuje ona skutki prawne drogą faktów. Od prawidłowego doręczenia uzależniona jest skuteczność szeregu czynności podejmowanych przez organ podatkowy. Sprawy doręczeń pism regulują przepisy rozdziału 5 Działu IV Ordynacji podatkowej w art. od 144 do 154. Wymienione przepisy mają charakter gwarancyjny, co oznacza, że organ podatkowy ma obowiązek ich przestrzegania z urzędu, a strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań organu podatkowego lub podmiotu dokonującego doręczeń, np. poczty. Zgodnie z art. 144 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby. W przekazanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. aktach sprawy znajduje się sporządzone przez Spółkę z o.o. "A" w dniu 05 maja 2014r. poświadczone za zgodność z oryginałem przez radcę prawnego W. Z. w dniu 10 listopada 2015 r. pełnomocnictwo dla ww. radcy prawnego do reprezentowania ww. Spółki cyt.: " (...). (...) organami podatkowymi ( w szczególności naczelnikami urzędów skarbowych i celnych oraz (...), w sprawach (...) administracyjnych w których "A" Sp. z o.o. w W. występuje w charakterze (...) strony w postępowaniach administracyjnych (...). Z akt sprawy wynika, iż ww. Pełnomocnik zgłosił się do udziału w sprawie w dniu 16 listopada 2015 r. Wobec powyższego zdaniem organu w sprawie ma zastosowanie przepis art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej stanowiący, że "jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w Ordynacji podatkowej zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień) ustanowionemu pełnomocnikowi. Z chwilą powzięcia przez organ wiedzy o ustanowieniu przez stronę pełnomocnika powinien mieć tenże pełnomocnik zapewniony czynny udział w postępowaniu tak samo jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. Organ odwoławczy zauważył, iż mimo że ustanowienie pełnomocnika nie nadaje mu przymiotu strony, musi on być traktowany w postępowaniu jako postać pierwszoplanowa (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997r., I SA/Lu 157/96). Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika nawet swoiste pierwszeństwo pełnomocnika przed podatnikiem w postępowaniu podatkowym. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji nie doręczył decyzji prawidłowo zamiast Pełnomocnikowi doręczył go Stronie tj. Spółce z o.o. "A" ). Zdaniem organu odwoławczego w sytuacji ustanowienia pełnomocnika nie ma żadnego znaczenia procesowego fakt, że decyzję "doręczono stronie postępowania podatkowego (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1996r., SA/Gd 1686/95). Doręczenie pism podatnikowi nie jest bowiem wystarczające dla uznania, iż doręczenie to jest skuteczne. Wymaga się tu udziału pełnomocnika (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1997r., I SA/Lu 157/96).Ustanowienie pełnomocnika zobowiązuje organ administracji do doręczania mu pism kierowanych do strony. Pominięcie pełnomocnika jest równoznaczne z pominięciem strony (wyrok NSA z dnia 10 lutego 1987r., SA/Wr 875/86). Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji posiadając wiedzę o ustanowionym pełnomocnictwie, decyzję z dnia 12 lutego 2016 r. wysłał bezpośrednia na adres Strony. Wobec powyższego uznał organ odwoławczy, że w niniejszej sprawie nie doręczono decyzji skutecznie - co powoduje w konsekwencji, że przedmiotowa decyzja nie weszła do obrotu prawnego. Okoliczność ta sprawia, iż wobec braku przedmiotu odwołania, nie ma możliwości prowadzenia postępowania odwoławczego. Z tych względów Dyrektor Izby Celnej w K. uznał wniesione odwołanie za niedopuszczalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania Strony na decyzję organu I instancji z dnia 12.02.2016 r. pełnomocnik strony zarzucił organowi rażące naruszenie art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego oczywiście bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy odwołanie Strony było bez wątpienia formalnie prawidłowe, a zatem powinno zostać merytorycznie rozpoznane. Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do dalszego prowadzenia i merytorycznego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie, z którym organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. W doktrynie wskazuje się, iż niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych (por. C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). W ocenie organu zasadność stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wynikała z faktu wystąpienia drugiej ze wskazanych przyczyn niedopuszczalności i związana jest z brakiem przedmiotu zaskarżenia. Organ stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego, jako nieprawidłowo doręczone, nie mogło zostać uznane za wprowadzone do obrotu prawnego, bowiem wszelka korespondencja w toku postępowania administracyjnego winna być kierowana do pełnomocnika strony. Skoro decyzja wydana w pierwszej instancji nie została doręczona pełnomocnikowi, nie weszła do obrotu prawnego, a zatem wniesienie od niej odwołania było niedopuszczalne. W ocenie Sądu stanowisko organu, na tle ustalonego i niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego, zajęte w zaskarżonym postanowieniu nie znajduje uzasadnienia w przepisach Ordynacji podatkowej. W konsekwencji organ naruszył art. 228 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego bezpodstawne zastosowanie. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, skarżąca w toku postępowania była reprezentowana przez pełnomocnika. Organ I instancji, jak słusznie zwrócił uwagę Dyrektor Izby Celnej w treści spornego postanowienia, mimo posiadanej wiedzy o tym fakcie, doręczył decyzję wymierzającą karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry spółce z o.o. "A" . Decyzja ta została doręczona Spółce dnia 12.02.2016 r. natomiast ustanowiony w sprawie pełnomocnik w dniu 1.03.2016 r. wniósł odwołanie. W ocenie Sądu w realiach omawianej sprawy nie sposób uznać, iż ze względu na fakt, że rozstrzygnięcie pierwszej instancji nie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki doszło do naruszenia dyspozycji art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. W myśl w/w przepisu, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Ustanawiając pełnomocnika strona najczęściej chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, jeżeli zatem organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (por. postanowienie SN z dnia 9 września 1993 r. w sprawie sygn. akt III ARN 45/93, OSNC 1994 r., nr 5, poz. 112). Jednakże podkreślenia wymaga przy tym, iż przepis art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej ma na celu funkcję gwarancyjną dla ochrony interesów strony, która mając ustanowionego pełnomocnika i dokonując przez niego określonych czynności procesowych, nie może ponosić ujemnych konsekwencji prawnych z powodu braku doręczenia konkretnego rozstrzygnięcia w sprawie ustanowionemu pełnomocnikowi. Skutkiem powyższego, jeżeli w danej sprawie miało miejsce doręczenie aktu samej stronie z pominięciem pełnomocnika, należy ocenić, czy pociągnęło ono dla strony ujemne skutki procesowe (p. postanowienie NSA z dnia 3 grudnia 2010 roku sygn. akt I OSK 1940/10). Jeżeli więc, Spółka przekazała otrzymaną decyzję pełnomocnikowi, który wniósł w jej imieniu odwołanie, to należy uznać je za wniesione prawidłowo. Procedura regulując zasady działania organów administracji publicznej przy rozpatrywaniu spraw indywidualnych, chroni w ten sposób podmioty, których wynik postępowania dotyczy, przed arbitralnością organów władzy publicznej i dowolnością postępowania. Strona prowadzonego postępowania nie może doznać uszczerbku wskutek niewłaściwego, niezgodnego z prawem działania organu administracji publicznej. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych należało w tej sytuacji przyjąć, że jeżeli strona przekazała decyzję pełnomocnikowi, a ten wniósł odwołanie w terminie, to brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości tego środka odwoławczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się bowiem, że należy odróżnić brak doręczenia od doręczenia wprawdzie wadliwego, ale ostatecznie dokonanego (por. WSA w Warszawie w wyroku z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 378/08, Lex Omega nr 477505), w szczególności wtedy, gdy środek odwoławczy zostanie złożony w terminie. Rozstrzygnięcie zostało, zatem doręczone, mimo naruszenia art. 145 § 2 O.p. Podobnie w orzecznictwie oceniony został problem sytuacji odwrotnej, kiedy strona ustanowiła pełnomocnika w sposób skuteczny i z odpowiednim zakresem umocowania, a doręczenie zostało dokonano z jego pominięciem. Również wówczas przyjmuje się, że doręczenie, aczkolwiek z oczywistym naruszeniem art. 145 § 2 O.p., nastąpiło (tak NSA w wyroku z 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 283/07, Lex Omega nr 488005). W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawę uznać należy, iż sporna decyzja weszła do obrotu prawnego i w konsekwencji nie można twierdzić, iż wniesione odwołanie było niedopuszczalne. Stanowisko Dyrektora Izby Celnej zajęte w zaskarżonym postanowieniu, jest niekorzystne dla strony skarżącej, bowiem wbrew celowi unormowania zawartego w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, powoduje pogorszenie jej sytuacji procesowej. Zdaniem Sądu okoliczność, że doręczenie można zakwalifikować jako wadliwe, dokonane z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, nie może być utożsamiana z brakiem doręczenia. Podkreślić, bowiem należy, że doręczenie pisma stronie mimo, że ustanowiła ona pełnomocnika, nie może być uznane za skuteczne wtedy, gdy wywołuje dla niej ujemne skutki procesowe (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r. w sprawie I SA/Wr 2995/98 niepubl.; S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 457). Oznacza to, że nawet przy dokonaniu oceny, że w sprawie doszło do wadliwego doręczenia decyzji nie spowodowało to ujemnych skutków procesowych dla strony, która skorzystała ze stosownego środka zaskarżenia, wnosząc go we właściwym terminie. W tym czasie również mogła skonsultować się ze swoim pełnomocnikiem (por. podobne stanowisko - wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 maja 2005 r., I SA/Bd 130/05, POP 2006, z. 1, poz. 3, OSP 2006, z. 11, poz. 123). W konsekwencji powyższego rozpoznając ponownie sprawę organ rozpozna merytorycznie odwołanie od decyzji z 12 lutego 2016 r. wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.