III SO/Gl 34/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku L.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca L.R. wystąpił do tut. Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podał, iż źródłem utrzymania jego 5-osobowej rodziny jest prowadzona przez niego oraz jego żonę działalność gospodarcza. Z tego tytułu uzyskują miesięczny dochód w łącznej kwocie ok. 9.835,00 zł. Tymczasem ponoszone wydatki związane z korzystaniem z ich wspólnego mieszkania o pow. 91,20 m2 wynoszą ok. 520,00 zł. Dodatkowe opłaty regulowane co dwa miesiące to energia elektryczna (ok. 400,00 zł), woda i kanalizacja (ok. 200,00 zł). Ponadto pokrywa też czesne studiującej zaocznie córki, tj. ok. 2.000,00 zł na semestr. Jako składniki posiadanego przez żonę majątku, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej wymienił samochód [...] rok prod. 2006 zakupiony na kredyt, który ta w dalszym ciągu spłaca. Natomiast na mieniu wnioskodawcy Prokurator Okręgowy w K. ustanowił zabezpieczenie (vide: postanowienie z dnia [...] r. sygn. akt [...]), stąd nie dysponuje on środkami, które mógłby przeznaczyć na potrzeby postępowania sądowego. Tym bardziej, że posiadane w (...) Bank (...) konto również zostało zajęte (vide: wydruk z rachunku bankowego za kwiecień i maj 2010 r.). Dodatkowo przy pismach z dnia [...] r., [...] r. oraz [...] r. do akt sprawy nadesłano obszerny materiał dowodowy obrazujący m.in. zawarte przez żonę wnioskodawcy umowy kredytu i pożyczki wraz z harmonogramami spłat, deklaracje VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania: 36.985,00 zł, 42.614,00 zł i 49.944,00 zł, podatkową księgę przychodów i rozchodów, gdzie zadeklarowano od stycznia do października 2010 r. przychód w kwocie 421.572,10 zł, zakup towarów handlowych na kwotę 262.135,38 zł, koszty uboczne zakupu 821,32 zł oraz wydatki rzędu 60.676,83 zł, historię rachunku bankowego, zeznanie podatkowe PIT-36L za 2009 r., z którego ustalono, iż żona wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności w zakresie handlu [...]osiągnęła dochód w wysokości 150.365,96 zł. Natomiast prowadzona przez L.R. firma w ubiegłym roku podatkowym wypracowała przychód w kwocie 86.481,94 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 53.185,31 zł oraz dochód rzędu 33.296,63 zł. Z uwagi na wystawione tytuły wykonawcze jego rachunek bankowy został zajęty (vide: wyciąg z [...]r.). Ponadto wykazana w okresie ostatnich trzech miesięcy podstawa opodatkowania wynosiła: 75,00 zł, 684,00 zł, 15.015,00 zł, podczas gdy ponoszone we wrześniu i październiku wydatki obejmowały następujące kwoty: 670,70 zł i 32,79 zł. Zarówno wnioskodawca jak i jego żona mają problemy zdrowotne (vide: rubryka nr 5 formularza oraz przedłożone przy piśmie z dnia [...]r. dokumenty źródłowe). Tymczasem ich pełnoletnia córka w okresie przebywania na urlopie dziekańskim pracowała za pośrednictwem "A" w A. W chwili obecnej nie jest nigdzie zatrudniona, jako że decyzją z dnia [...] r. została zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 cyt. ustawy zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Jak wskazuje się w orzecznictwie przez uszczerbek, o którym mowa wyżej należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Tym samym prawo pomocy powinno być przyznawane jedynie osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05 niepubl.). W rozpoznawanej sprawie zadeklarowany przez wnioskodawcę i jego żonę dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z pewnością nie może być postrzegany jako niewielki (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów "B" U.R., gdzie wykazano przychód w kwocie 421.572,10 zł, zakup towarów handlowych o wartości 262.135,38 zł oraz koszty uboczne zakupu 821,32 zł, a także inne wydatki 60.676,83 zł, co daje dochód rzędu 97.938,57 zł, natomiast wypracowany przez "C" L.R. zysk za okres od stycznia do września 2010 r. wynosił 7.509,35 zł). Zauważyć również należy, iż wysokość wypracowanego przez nich w 2009 roku przychodu oznacza, że prowadzą oni działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, w ramach której ponoszą też stosunkowo duże wydatki (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L, gdzie wynosił on odpowiednio dla "B" 507.287,45 zł, podczas gdy poniesione koszty jego uzyskania obejmowały kwotę 356.921,49 zł, co dało dochód rzędu 150.365,96 zł, natomiast "C" zadeklarowało przychód rzędu 86.481,94 zł, koszty jego uzyskania wielkości 53.185,31 zł oraz dochód w wysokości 33.296,63 zł). Tymczasem od osób prowadzących spory w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oczekiwać należy zapobiegliwości i przezorności, jako że ta wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji w tym kosztów także sądowych. Natomiast strona, która wyzbywa się środków, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie opłat sądowych i wydatków nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Wprawdzie przedłożony do akt materiał dowodowy rzeczywiście potwierdza, iż wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a jego konta bankowe zostały zablokowane (vide: zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. o wysokości zaległości w podatku VAT, które na dzień 11 stycznia 2011 r. wynosiły 1.491.694,63 zł), co może utrudniać prowadzenie działalności, niemniej jednak nie można tracić z pola widzenia faktu, iż zgodnie z art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 wskazanej ustawy). Tym samym konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08, LEX nr 527887). Dlatego też od strony ubiegającej się o prawo pomocy wymaga się dokładnego podawania informacji na temat stanu majątkowego oraz dochodów członków jej rodziny (vide: art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 (ONSAiWSA 2005/1/8), gdzie wskazał, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę treść art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W tej sytuacji okoliczność, iż małżonka wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której w okresie ostatnich trzech miesięcy zadeklarowała następujące podstawy opodatkowania: 36.985,00 zł, 42.614,00 zł i 49.944,00 zł (vide: składane za sierpień, wrzesień i październik VAT-7), a córka poza pobieranym w okresie od stycznia do czerwca 2010 r. (vide: wyciąg z Banku (...)) stypendium osiągała jeszcze we własnym zakresie środki utrzymania pracując od kwietnia do listopada 2010 r. w A. (vide: wydruki z rachunku bankowego dołączone do złożonego w dniu [...]r. oświadczenia w tym zakresie), a zatem posiadała wystarczające możliwości by osiągnąć adekwatny do zdobytego wykształcenia pułap ekonomicznej samodzielności, nie może przemawiać za pozytywnym rozpoznaniem złożonego wniosku. Zwłaszcza że w treści złożonego w dniu [...] r. formularza ta ostatnia okoliczność została pominięta przez stronę. Tymczasem w orzecznictwie zgodnie podkreśla się, iż jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04 niepubl.). Niezależnie od powyższego podkreślić również wypada, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienione wśród deklarowanych przez żonę wnioskodawcy wydatków raty spłacanego na zakup samochodu kredytu oraz zaciągniętych pożyczek. Trudno bowiem uznać, by te wydatki służyły utrzymaniu koniecznemu zwłaszcza w sytuacji, że wspomniany samochód marki [...] figuruje w ewidencji środków trwałych prowadzonej przez nią działalności, której kondycja finansowa jest na tyle dobra, że posiada ona zdolność kredytową pozwalającą na regularne spłacanie zaciągniętych z tego tytułu zobowiązań (vide: harmonogram spłat). Bezspornym jest bowiem, iż udzielając wskazane kredyty i pożyczki, banki dokonały oceny sytuacji majątkowej prowadzonej przez nią firmy "B" i nie pozwoliłyby na zaciągnięcie zobowiązań finansowych, gdyby uznały, iż ta nie daje gwarancji spłaty kredytów. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika jakoby zalegano ze spłatą jakichkolwiek rat. W ocenie rozpoznającego wniosek brak jest zatem podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r. sygn. akt II FZ 23/06 niepubl.). W świetle powyższego uznać należało, iż L.R. nie wykazał w sposób dostatecznie przekonywujący jakoby przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia od kosztów sądowych w jego przypadku wystąpiła. Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.