IV SA/Gl 106/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2014 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania S.W. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad K.W. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, ponieważ osoba składająca wniosek nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą wymagającą opieki. W przedmiotowej sprawie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez zakład pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Ponadto S.W. zarejestrował się w PUP i posiadał status bezrobotnego w okresie do [...] do [...], w związku z czym stał się osobą gotową do podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał, że w tej sytuacji, nie sposób przyjąć, że strona zrezygnowała z zatrudnienia, w związku z czym nie spełnia podstawowego warunku do przyznania rzeczonego świadczenia. Od tej decyzji strona odwołała się wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Strona podnosiła, że "wszystkie uzasadnienia dotyczące o odmowie w tym piśmie są nie do końca sprawdzone, mijające się z prawdą złożonych" przez nią dokumentów. Decyzją z dnia [...], Nr [...] wydaną na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz.U. z 2013r. poz.267) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek strony z dnia [...], w którym wystąpiła o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką K.W. W skład rodziny wchodzi strona i jej matka K.W., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. na posiedzeniu w dniu [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Ponadto Zespół orzekł, że jej niepełnosprawność istnieje od [...], a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] organ podkreślił, iż wcześniej decyzją z dnia [...], Nr [...] organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad K.W., przy czym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia [...], Nr [...] uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując w uzasadnieniu, iż z akt sprawy nie wynika, by organ I instancji ustalił w sposób nie budzący wątpliwości - na podstawie dokumentów (świadectwa pracy) lub oświadczenia strony - do kiedy pozostawała ona w zatrudnieniu i jak była przyczyna rezygnacji z tego zatrudnienia. Kolegium wskazało tamże, iż na gruncie regulacji powołanego art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazać należy, że nie uzależnia on spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia ( np. świadczonego w formie umowy o pracę ) od ustania tegoż zatrudnienia w określonym prawem trybie. Istotny pozostaje motyw, przyczyna i cel dla którego zatrudnienie ustaje. Musi tym samym istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy ( ale tez czasowy ) między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Dalej organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z przepisem art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (tj. 623 zł.). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Odnosząc to do niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że z zaświadczenia Urzędu Skarbowego z dnia [...] oraz zaświadczenia ZUS z dnia [...] wynika, że w 2011 r. K.W. osiągnęła dochód (tj. przychód pomniejszony o: koszty uzyskania przychodu, podatek należny, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne) w wysokości [...] zł ([...] zł - [...] zł. -0 zł - [...] zł. ). Z oświadczenia strony z dnia [...] wynikało natomiast, że w 2011 r. nie osiągnęła żadnego dochodu podlegającego opodatkowaniu. Biorąc pod uwagę powyższe organ ustalił, że przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi [...]zł. ([...] zł: 12 miesięcy : 2 osoby) i nie przekracza kwoty uprawniającej rodzinę do specjalnego zasiłku opiekuńczego tj. 623 zł. Kolegium podkreśliło, że z wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] wynika, że strona zamieszkuje wspólnie ze swoją matką, która jest osobą leżącą, wymaga długotrwałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. S.W. udziela pomocy matce w podstawowych czynnościach życia codziennego: przygotowuje ciepłe posiłki, pomaga w czynnościach higieniczno-sanitarnych, dokonuje opierunku, monitoruje przyjmowanie leków przez matkę, towarzyszy jej w drodze do lekarza. Organ odwoławczy podkreślił, że strona nie spełnia kolejnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia, a mianowicie nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką (u której znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...]), a jedynie z tego względu nie podejmuje zatrudnienia. Z świadectwa pracy z dnia [...] wynika bowiem, że strona była ostatnio zatrudniona w okresie od [...] do [...], a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na podstawie art.30 § 1 pkt. 2 k.p. za wypowiedzeniem przez zakład pracy zgodnie z ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Ponadto z zaświadczenia PUP z dnia [...] wynika, że strona była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna w okresie od [...] do dnia [...] (co oznacza, ze wykazywała gotowość do podjęcia zatrudnienia) i w okresie od [...] do dnia [...] pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Kolegium zwróciło uwagę, iż w poprzednim odwołaniu strona podniosła, iż od [...] r. nie podjęła żadnej pracy, gdyż musiała opiekować się matką. Przed [...] r. opiekę nad matką sprawowali inni członkowie rodziny, a teraz jest to niemożliwe. Strona zaznaczyła, że w [...] r. zakład w którym pracowała ogłosił upadłość, przez co została zwolniona. Nie musiała zrezygnować z pracy, ponieważ to zakład rozwiązał umowę o pracę z winy zakładu pracy. Podsumowując, organ odwoławczy wskazał, że warunkiem koniecznym, którego w niniejszej sprawie nie spełnia strona, do uzyskana prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania przedmiotowej opieki nad matką. Nie można przyjąć, iż nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest wystarczające w przypadku ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż takiej sytuacji, w odróżnieniu od przepisu art. 17 ust. 1 w/w ustawy (na podstawie którego strona miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego) nie przewiduje przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący S.W. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Zaznaczył, iż od [...] r. nie podjął żadnej pracy, gdyż musiał opiekować się matką, która wymaga stałej opieki i tylko skarżący może tę opiekę zapewnić. Skarżący po raz kolejny podkreślił, iż nie musiał rezygnować z zatrudnienia w [...] r., ponieważ to zakład zerwał z nim umowę o pracę z winy zakładu. Nadmienił, że w [...] r. musiał wyrejestrować się z PUP by uzyskać zasiłek opiekuńczy. Zasiłek ten otrzymał w [...] r. na czas nieokreślony, przy czym został mu on wstrzymany [...]. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało wcześniej prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a.(Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowiła norma prawna zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.1456, dalej jako: u.ś.r. lub ustawa). Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 01 stycznia 2013 r. Przepisy ustawy nowelizującej, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy, wprowadziły nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy. Świadczenie to przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 16 a ust. 2 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Z treści art. 16a ust. 1ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia. Zatem prawidłowo organy orzekające w sprawie przyjęły, iż przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oczywistym jest, że ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wyłączono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego powodu. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 u.ś.r., wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (w tym działalności gospodarczej, zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r), powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia. W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca w art.17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się strona skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że osoba ubiegająca się o taki zasiłek, nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nie może być uznany za spełnienie przesłanki wymaganej przez art. 16a ustawy. Aby można było przyznać stronie skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą. Tymczasem ustalenia organów na związek taki nie wskazują. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że strona była ostatnio zatrudniona w okresie od [...] do [...], a rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło na podstawie art.30 § 1 pkt. 2 k.p. za wypowiedzeniem przez zakład pracy zgodnie z ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Nadto z zaświadczenia PUP z dnia [...] wynika, że strona była zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna w okresie od [...] do dnia [...], a co za tym idzie w tym okresie wykazywała gotowość do podjęcia zatrudnienia, zaś znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącego datuje się od [...]. W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zatem zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267). Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku. Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.