IV SA/Gl 1065/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r. w sprawie ze skargi Z.O. i M.O. odrzucono skargę M.O. W dniu [...] wpłynął do tutejszego sądu wniosek M.O. o ustanowienie pełnomocnika. Odpowiadając na wezwanie sądu M.O. stwierdziła, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożyła w imieniu męża i dołączyła stosowne pełnomocnictwo. Zarządzeniem z dnia 25 marca 2015 r. wezwano M.O. jako pełnomocnika Z.O. do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez Z.O. oraz osoby z nim zamieszkując, podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za media, zakup środków czystości leczenie, żywności i innych wydatków). W piśmie z dnia [...] M.O. podała, że na dochody rodziny składają się renta Z.O. w wysokości [...] zł netto miesięcznie, wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł netto oraz renta M.O. w wysokości [...] zł netto miesięcznie i dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. W sumie dochody rodziny zamykają się w kwocie [...] zł. Natomiast wysokość kosztów utrzymania w skali miesiąca ulega zmianie, w związku ze stałym wzrostem cen. Na koszty utrzymania składają się opłaty na paliwo ponoszone w związku z dojazdem S.O. do pracy w wysokości [...] zł miesięcznie, koszty paliwa związane z dojazdem na badania i do lekarzy [...] zł miesięcznie, światło [...] zł miesięcznie, woda [...] zł miesięcznie, butla gazowa [...] zł, odpady komunalne [...] zł, ubezpieczenie samochodu [...] zł rocznie, przegląd samochodu [...] zł rocznie, opłaty za posiadane telefony [...] zł, pożyczka [...] zł, ubezpieczenie PZU [...] zł , środki czystości [...] zł miesięcznie, wydatki na leki [...] miesięcznie. Oprócz wskazanych opłat rodzina skarżącego ponosi wydatki na zakup opału [...] zł za węgiel i [...] zł za drzewo w skali roku, inne wydatki nieprzewidziane w wysokości [...] zł oraz coroczne malowanie mieszkania w wysokości [...] zł. Skarżący wraz z żoną zamieszkują w użyczonym im za podstawie umowy dożywocia mieszkaniu wielkości [...] metrów kwadratowych. Do pisma dołączyła kserokopie: decyzji ZUS z [...] dokonującej waloryzacji świadczenia otrzymywanego przez Z.O. w wysokości [...] zł netto miesięcznie, decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] waloryzującą rentę rolniczą otrzymywaną przez M.O. w wysokości [...] zł netto, dowód uiszczenia opłat za energię elektryczną w wysokości [...] zł miesięcznie, dowód uiszczenia opłaty za wodę za okres 2 miesięcy wysokości [...] zł, potwierdzenie wpłaty dla A S. A. w wysokości [...] zł, potwierdzenie wypłaty wynagrodzenia dla O.Z. w wysokości [...] zł oraz kserokopie faktur za zakupione lekarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2014r., sygn. akt I OZ 40/14). Odnosząc się do wniosku o przyznanie praw pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika należy stwierdzić, że zgodnie z cytowanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z nadesłanej przez skarżącego dokumentacji, miesięczny dochód jego dwuosobowej rodziny wynosi około [...] zł. Jednocześnie skarżący udokumentował jedynie wydatki związane z opłatami za energię elektryczną, wodę i spłatę kredytu na łączną kwotę [...] ([...] energia. [...] woda miesięcznie, [...] spłata kredytu) dodając wydatki na lekarstwa w maksymalnej wskazanej przez skarżącego kwocie [...] zł miesięcznie oraz nieudokumentowane wydatki koszty paliwa [...] zl miesięcznie, koszty utrzymania samochodu [...] zł miesięcznie (ubezpieczenie i przegląd), opłaty za telefony [...] zł miesięcznie, ubezpieczenie PZU [...] zł miesięcznie, butla gazowa [...] zł, odpady komunalne [...] zł, środki czystości [...] zł miesięcznie, koszty opału [...] zł miesięcznie ([...] zł rocznie), zakup żywności [...] zł to w sumie wydatki ponoszone przez dwuosobową rodzinę wynoszą [...] zł miesięcznie Wobec powyższego należy stwierdzić, że różnica pomiędzy wykazanym miesięcznym dochodem w wysokości około [...] zł a wydatkami w kwocie około [...] zł wynosi [...] zł. Sąd przy ocenie wydatków skarżącego przyjął najbardziej korzystne dla skarżącego stanowisko doliczając również te wydatki, których skarżący nie udokumentował. Zdaniem Sądu pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika nie spowoduje uszczerbku w podstawowych potrzebach życiowych rodziny skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). Należy jeszcze raz powtórzy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005r. sygn. akt I GZ 107/05, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005r. sygn. akt II OZ 318/05, publ. www.cbois.nsa.gov.pl "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, a w konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.