IV SA/Gl 1089/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. decyzją Nr [...] z dnia [...] orzekł wobec B.K. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią alergicznego nieżytu nosa, wymienionej pod pozycją 12 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013r., poz. 1367). Decyzja wydana została na podstawie art. 104 K.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011r. Nr 212 poz. 1263 ze zm.) W uzasadnieniu decyzji przedstawiono okresy zatrudnienia pracownika wskazując, że pracował on w roku [...] w [...] w U. jak frezer, w latach [...] w A w U. jako tokarz, w okresie od [...] do [...] w Zakładach B jako tokarz, w okresie [...] w KWK C jako tokarz frezer, a w [...] jako pomoc dołowa, w latach [...] w Przedsiębiorstwie D w U. jako szlifierz, w [...] w Spółdzielni E w C. jako stolarz, w latach [...] w Spółdzielni Pracy F w S. jako stolarz –chałupnik, w latach [...] w G w U. jako pracownik fizyczny oraz od [...] do [...] prowadził własną działalność gospodarczą - stolarstwo. Po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego ustalono, że w okresie zatrudnienia w Zakładach B B.K. nie był narażony na czynniki wywołujące alergiczny nieżyt nosa. Natomiast w pozostałych okresach wykonywana praca powodowała narażenie na czynniki o działaniu drażniącym (alergizującym). Organ zaznaczył nadto, że w czasie pracy wykonywanej w KWK C pracownik miał kontakt z kurzem, grzybami i pleśniami jako ewentualnymi alergenami. Organ odniósł się nadto do wyników diagnostyki alergologicznej przeprowadzonej w trakcie hospitalizacji w Instytucie Pracy w S. Wskazał, że w testach naskórkowych ujawniono jedynie dodatni odczyn z mieszkanką zapachową (składnik m.in. kosmetyków). Natomiast w pozostałych testach, w tym z potencjalnymi alergenami środowiska pracy, wynik ujemny jak również niski poziom całkowitej IgE w surowicy, a także brak przedstawienia przez pacjenta dokumentacji medycznej zawierającej informacje o rozpoznaniu i leczeniu alergologicznego nieżytu nosa w przeszłości w okresie aktywności zawodowej. Powołując się na brzmienie art. 2351 Kodeksu pracy organ wskazał, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku z wykonywaniem pracy. Zdaniem organu oba wydane w sprawie orzeczenia lekarskie uprawnionych placówek medycznych nie dały podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej pod postacią nieżytu nosa jako spowodowanego działaniem czynników szkodliwych. W odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazano, że choroba odwołującego jest wynikiem 28 letniej pracy w pyłach, w szczególności pyłach pochodzących ze szlifowania drewna do lakierowania. [...] Państwowy Inspektor Sanitarny decyzją Nr [...] z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2351 Kodeksu pracy oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Na wstępie organ przytoczył definicję legalną terminu "choroba zawodowa", o której mowa w art. 2351 K.p. Podzielił ustalenia organu I instancji co do okresów i miejsc zatrudnienia odwołującego jak też co do oceny narażenia zawodowego. Wskazując na treść orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. Poradni Chorób Zawodowych w S. stwierdził, że zgodnie z wywiadem przeprowadzonym w toku badania B.K. w przeszłości przeszedł on operację przegrody nosa, a od 3 lat używa kropli do nosa. W oparciu o te dane, a także wynik konsultacji neurologicznej, orzecznicy orzekli o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Organ odwoławczy podniósł, że również placówka drugiego stopnia odmówiła rozpoznania choroby zawodowej, a nastąpiło to po przeprowadzeniu obserwacji klinicznej w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Z przeprowadzonego w tej placówce wywiadu wynika, że B.K. leczony był w przeszłości laryngologicznie, przebył operację przegrody nosa, a pomimo braku aktualnego narażenia na zapylenie i czynniki drażniące uskarża się nadal na objawy nieżytu nosa. Wyniki badań laryngologicznych oraz RTG zatok oraz badań bakteriologicznych wymazów z błon śluzowych gardła i nosa potwierdziły stan po przebytej operacji przegrody, przewlekły stan zapalny zatok szczękowych oraz przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa, gardła i krtani. Diagnostyka alergologiczna przeprowadzona w trakcie hospitalizacji ujawniła w testach naskórkowych jedynie dodatni odczyn z mieszanką zapachową (składnik kosmetyków). Natomiast pozostałe testy, w tym z potencjalnymi alergenami środowiska pracy, dały wynik ujemny. Stwierdzono także niski poziom całkowitej IgE w surowicy. Zauważono, że badany nie legitymował się dokumentacją medyczną potwierdzającą jego schorzenie w przeszłości, w trakcie aktywności zawodowej. Odpowiadając na zarzut odwołania organ wyjaśnił, że nie kwestionuje istnienia narażenia odwołującego na zapylenie i czynniki alergizujące w środowisku pracy, jak również nie podważa okresu jego trwania lecz z uwagi na fakt niespełnienia warunków formalnych, co wynika z treści orzeczeń placówek medycznych, nie jest możliwe stwierdzenie choroby zawodowej. Zauważono nadto, że został spełniony w sprawie obowiązek wynikający z art. 10 K.p.a., gdyż odwołujący wezwany został do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zakwestionowano stanowisko zajęte przez organu w toku postępowania administracyjnego, a skarżący stwierdził, że jego schorzenie jest wynikiem 35 lat pracy zawodowej. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie powołując się na argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 poz. 1647 ze zm.) wojewódzkie sądy administracyjne dokonują kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jak stanowi art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a." sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana zgodnie ze wskazanymi regulacjami pozwoliła uznać skargę jako zasadną. Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, pozwalający uznać, że wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały wyjaśnione. Tym samym naruszone zostały w sposób istotny zasady wynikające z art. 7 i art. 77 procedury administracyjnej. Jak słusznie stwierdzono w obu wydanych w sprawie decyzjach, stosownie do postanowień art. 235¹ Kodeksu pracy (K.p.) za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Po myśli art. 235² K.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. W obu wydanych w sprawie decyzjach ani organ I instancji ani też organ odwoławczy nie kwestionowały istnienia narażenia zawodowego, a wręcz przeciwnie jednoznacznie stwierdziły, że zostało ono udowodnione. Nie wskazywały także na negatywną przesłankę, o której mowa w art. 2352 K.p. Trudno jest nadto wywieźć z treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, że organy wykazały brak po stronie skarżącego biologicznego schorzenia w postaci nieżytu nosa. Tymczasem przepis art. 235¹ K.p. wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy, a występującym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie z dnia 16 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2012, sygn. akt IV SA/Wr 134/12 publ. CBOSA). Domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Jak już wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie – nawet wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych - nie jest wystarczające dla obalenia domniemania zawodowej etiologii choroby w przypadku bezspornego narażenia zawodowego. Organy sanitarne zobligowane są bowiem do jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki wywołały daną dolegliwość (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 699/12, dostępny w CBOSA). Sąd zwraca uwagę, że zadaniem lekarzy specjalistów posiadającym uprawnienia do diagnozowania choroby zawodowej z punktu widzenia jej etiologii i objawów nie jest poszukiwanie przyczyn pozazawodowych schorzenia pracownika czy byłego pracownika Zobowiązani są oni jednak wskazać w sposób przekonywający na przyczyny wykluczające co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, że schorzenie zostało wywołane czynnikami występującymi w środowisku pracy. W ocenie Sądu, obowiązek ten nie został w sprawie zachowany, a wątpliwości co do zupełność postępowania dowodowego wymaganego dla rozpatrzenia sprawy budzi przede wszystkim ocena rodzaju czynników wskazywanych jako przyczynę choroby zawodowej. Pomiędzy ustalonymi przez organy czynnikami powodującymi narażenie, a czynnikami branymi pod uwagę przez lekarzy orzeczników występują rozbieżności. Dokonując oceny narażenia zawodowego organ I instancji wskazał czynniki drażniące i alergizujące, w tym kurz, grzyby i pleśń. Z wywiadów przeprowadzanych ze skarżącym, a także z treści jego odwołania wynika, że czynnikiem takim był również pył drzewny. Tymczasem z karty hospitalizacji poprzedzającej wydanie orzeczenia placówki szczebla drugiego wynika, że diagnostyka dokonana została na podstawie testów pokarmowych, zestawów podstawowych, oraz metodą płatkową z następującymi czynnikami – butanolem, ksylenem, toluenem, octanem etylu, octanem butylu, etanolem, zestawami żywic, akrylanem, silikonem. Nie zostały zatem wzięte pod uwagę przez placówki medyczne wydające w sprawie opinie medyczne wszystkie czynniki hipotetycznie alergizujące, uznane za takie przez organy inspekcji pracy. W okolicznościach sprawy wynik testów z udziałem alergenów występujących w środowisku pracy jest niezaprzeczalnie kluczową kwestią, gdyż wyniki te pozwalają przyjąć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy choroba biologiczną, a czynnikami narażenia, względnie uznać taki związek za nieistniejący. Powyższe wskazuje, że nie została przez organy dochowana procedura określona w przepisach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jak też procedura administracyjna. Stosownie bowiem do § 6 ust. 2 rozporządzenia narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do: 1) czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego; 2) czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika; 3) czynników o działaniu uczulającym (alergenów) - rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, narzędziach pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd judykatury o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim wydanym w trybie rozporządzenia i o braku podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia (przykładowo uchwała 7 sędziów NSA z dnia 20 maja 2002 r. sygn. akt OPS 3/02 i powołane tam orzecznictwo, które w obecnym stanie prawnym pozostaje aktualne publ. CBOSA). Jako ugruntowany pogląd przyjmuje się też, że bez orzeczenia lekarskiego (opinii) bądź sprzecznie z nim organ nie może dokonać rozpoznania choroby. Oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści specjalistycznego orzeczenia lekarskiego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego taka konstatacja stanowi o ogromnej doniosłości orzeczeń placówek medycznych dla sprawy w przedmiocie orzekania o istnieniu choroby zawodowej. Z tych to przyczyn orzeczenie to nie może budzić żadnych wątpliwości, co do swojej kompleksowości i rzetelności. Tych cech nie spełniają, w opinii Sądu, wydane w sprawie orzeczenia uprawnionych placówek diagnostycznych. Dostrzeżone uchybienia prowadzą do wniosku, że zaskarżone rozstrzygnięcie należy uznać za co najmniej przedwczesne. Decyzja administracyjna powinna bowiem zapaść w oparciu o jednoznaczny stan faktyczny, taki zaś w niniejszej sprawie nie został ustalony. Prowadzone postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji nie doprowadziło do satysfakcjonujących rezultatów z punktu widzenia zasady prawdy obiektywnej. Możliwość w tym zakresie dawało natomiast brzmienie cytowanego wyżej § 8 ust. 2 rozporządzenia i reguły dowodowe wynikające z unormowań k.p.a. Powołany § 8 ust. 2 rozporządzenia nie wprowadza jakiejkolwiek hierarchii w zakresie przedstawionych w nim sposobów uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak też jakichkolwiek ograniczeń w tym przedmiocie w rozumieniu limitu podejmowanych czynności. Granicą jest zatem ustalenie klarownego stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienie wszystkich wątpliwości, mających zasadnicze dla rozstrzygnięcia znaczenie. Zaniechanie w niniejszej sprawie podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia kwestii mających istotne znaczenie dla załatwienia sprawy świadczy bez wątpienia o naruszeniu przepisów postępowania wymienionych w art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 84 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok tut. Sądu z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 848/14, dostępny w bazie orzeczeń CBOSA). W ponownym postępowaniu organ powinien w szczególności skorzystać z uprawnienia nadanego mu mocą § 8 ust. 2 w/w rozporządzenia i zwrócić się o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego w celu usunięcia rozbieżności pomiędzy eksponowanymi w karcie narażenia zawodowego czynnikami powodującymi narażenie, a czynnikami branymi pod uwagę przez lekarzy orzeczników. W ramach prawidłowo prowadzonego postępowania taka rozbieżność nie powinna występować, a tym samym powinna zostać usunięta. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego we wskazanym kierunku, organ zwróci się do Instytutu Medycyny Pracy w celu jednoznacznego ustalenia czy istnieje prawdopodobieństwo etiologii zawodowej schorzenia skarżącego w rozumieniu art. 2351 K.p., względnie co stanowi ewentualną przyczynę braku takiego prawdopodobieństwa. Wobec dostrzeżonych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy uchybień procesowych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.