IV SA/Gl 1155/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia NSA Adam Mikusiński Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2013 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił A.M. przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona nie spełnia wymogów wynikających z treści art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że przedmiotowy dodatek przysługuje po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzające przebywanie pod opieką lekarską nie później niż do 10 tygodnia ciąży oraz co najmniej jedno badanie w każdym trymestrze ciąży. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że strona przebywała pod opieką od 36 tygodnia ciąży. Z decyzją nie zgodziła się A.M., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie, jak również podkreśliła, że brak kontroli lekarskiej wynikał z problemów hormonalnych, które utrudniły jej rozpoznanie, że jest w ciąży. Podniosła, że jej sytuacja jest szczególna i winna zostać w szczególny sposób potraktowana. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu przedstawiło wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, jak również przywołało stan normatywny obowiązujący w omawianym zakresie oraz podniosło, że strona wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi złożyła w terminie, jednakże przedłożone przez nią zaświadczenie lekarskie nie spełnia wymogów wynikających z obowiązujących unormowań prawnych. Z decyzją tą nie zgodziła się A.M., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniosła, że decyzja organu administracji jest dla niej krzywdząca. W jej ocenie brak kontroli lekarskiej nie wynikał ze złej woli, lecz był następstwem problemów zdrowotnych związanych z gospodarką hormonalną. Nadto zaznaczyła, że nie miała żadnych objawów tego, że jest w ciąży. Podkreślił, że dobro jej córki jest dla niej najważniejsze, a jej sytuacja jest szczególna i posiada zakotwiczenie w uwarunkowaniach medycznych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jej działań, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak w również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 145 § 1 pkt 2 Sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 15b ust. 1 i ust. 2 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko matce lub ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów. Wskazać należy, że na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1654) wprowadzono do art. 15 ustępy 5 – 7. Zgodnie z ich treścią omawiana zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, a pozostawanie to pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim. W myśl art. 18 ustawy nowelizacyjnej, obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży, o którym mowa w art. 9 i 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, miał zastosowanie od dnia 1 listopada 2009 r. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące przyznania wnioskowanego świadczenia zostały zmienione na podstawie ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301). Przede wszystkim na podstawie art. 3 tej ustawy odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do postanowień art. 3 przywoływanej ustawy dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Ponadto art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu określał, że pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio. Na podstawie delegacji zamieszczonej w art. 9 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. Nr 183, poz. 1234). W § 2 tego rozporządzenia stwierdzono, że formą opieki medycznej są świadczenia zdrowotne udzielane w związku z ciążą w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych oraz leczenia szpitalnego. W załączniku określono również wzór zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną, potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną, ze wskazaniem terminów udzielania świadczeń zdrowotnych w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze ciąży (po jednym w każdym trymestrze). W § 3 przywoływanego rozporządzenia zawarto przy tym unormowanie o wejściu tego aktu w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Odnosząc się do treści art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010 r. należy powtórzyć, że przepis ten odroczył obowiązek stosowania art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 31 grudnia 2011 r. Zatem dla otrzymania omawianego świadczenia do tej daty wystarczyło przedstawienie zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Skarżąca złożyła wniosek w dniu [...], a zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu [...]. Obowiązujący w tych datach przepis art. 15b ust. 5 i 6, jako przesłankę dla otrzymania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wymagał przedstawienia zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną, potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Analiza powołanych przepisów wskazuje jednak, że powyższy obowiązek nie obejmował skarżącej. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że skarżąca urodziła córkę w dniu [...]. Jak wspomniano, obowiązek przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży aż do dnia porodu został wprowadzony dopiero od 1 stycznia 2012 r. W tej dacie wobec skarżącej upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży. Zatem nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie była w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzającego opiekę medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży. Podkreślenia wymaga, że przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 208/10). Obowiązek wydania zaświadczenia potwierdzającego przebywanie pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży dotyczył kobiet, które znajdowały się od dnia 1 stycznia 2012 r. nie później niż w 10 tygodniu ciąży, gdyż do dnia 31 grudnia 2011 r. stosownie do art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone. Wobec tego w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Opolu z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt II SA/Op 248/11). Wobec takich osób, a więc także wobec skarżącej, można wymagać jedynie zaświadczenia, o którym mowa w art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010 r., tj. zaświadczenia potwierdzającego co najmniej jedno badanie w okresie ciąży. Do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było bowiem podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z zapisu art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010 r. wynika, że obowiązek określony w art. 15b ust. 6 w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw, nie może dotyczyć tych sytuacji, gdy 10 tydzień ciąży przypada przed dniem 1 stycznia 2012 r. W przeciwnym wypadku interpretacja organów administracji art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010 r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Opolu z dnia 7 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Op 476/12, że automatyczne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 15b ustawy i uznanie, że skarżąca obowiązana jest przedstawić zaświadczenie, o jakim mowa w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy, prowadziłoby do naruszenia wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych i zasady nieretroakcji prawa, a także – zważywszy na charakter przedmiotowego świadczenia – pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 18 Konstytucji RP stanowiącego, że rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy przed organ odwoławczy, który kierując się przyjętą w wyroku wykładnią przepisów mających w niej zastosowanie, podejmie stosowne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego przez ich nieuprawnioną wykładnię w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.