IV SA/Gl 1279/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Walentek po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.L. na czynność Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 4 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania G.L. prawa pomocy. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż wnioskodawca nie wyjaśnił wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, a tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, które zostało odrzucone postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 10 czerwca 2014 r. Wspomniane postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. również zostało zaskarżone przez G.L. zażaleniem. Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału IV wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od tego zażalenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie G.L. w dniu 12 sierpnia 2014 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu "PPF". Wniosek ten został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 7 listopada 2014 r., mocą którego tutejszy Sąd ponownie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że wnioskodawca nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przez niego w tym zakresie oświadczenia nie były dostatecznie przekonujące oraz zawierały szereg sprzeczności. Także to postanowienie skarżący zakwestionował zażaleniem, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r. W następstwie powyższego, skarżącego ponownie wezwano do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. Odpowiadając na to wezwanie G.L. w dniu 30 stycznia 2015 r. złożył następny - trzeci już - wniosek o przyznanie prawa pomocy, raz jeszcze domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. W treści urzędowego formularza "PPF" oświadczył, że obecnie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał przy tym, iż jest pozbawiony możliwości uzyskiwania stałych dochodów i dlatego uiszczenie opłat sądowych przekracza jego realne możliwości finansowe. Nadto zadeklarował, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i uzyskuje miesięczny dochód wynoszący średnio 200 zł uzyskując go ze zbieractwa oraz sprzedaży złomu metalowego. Równocześnie wnioskodawca podał, iż jego miesięczne koszty wyżywienia przekraczają 100 zł, natomiast wydatki na artykuły pierwszej potrzeby, w tym ubiór, środki czystości, artykuły gospodarcze i środki higieny osobistej wynoszą średnio 100 zł miesięcznie. Wezwaniem z dnia 27 lutego 2015 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 8 marca 2015 r., w którym oświadczył, iż "na dzień dzisiejszy nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ponieważ uzyskuje dochód z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych (zlecenia) w kwocie 950 zł miesięcznie". Równocześnie podał, że lokal, który zajmuje nie jest jego własnością, lecz został mu oddany na podstawie umowy bezpłatnego używania i w związku z tym nie ponosi opłat za czynsz, czy media. Na końcu wskazał, iż obecnie jego podstawowe wydatki wiążą się ze spłatą zajęcia komorniczego a nadto do niezbędnych wydatków zalicza koszty jedzenia, zakupu środków czystości, odzieży i obuwia w średniej wysokości 30 zł dziennie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 § 2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1294/14, publ. Lex nr 1525356). Poza tym, nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących w ocenie wnioskodawcy niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 518/14, publ. Lex nr 1546014). Zdaniem Sądu, przesłanki te nie zostały w sprawie zachowane albowiem skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przezeń w tym zakresie oświadczenia nie są dostatecznie przekonujące. Trzeba w tym miejscu wskazać na liczne sprzeczności występujące pomiędzy twierdzeniami skarżącego podnoszonymi przezeń w urzędowym formularzu "PPF" z dnia 30 stycznia 2015 r. oraz w piśmie z dnia 8 marca 2015 r. Po pierwsze, początkowo - w treści wspomnianego formularza - wnioskodawca twierdził, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, tymczasem odpowiadając na wezwanie do przedłożenia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego ten fakt oświadczył, iż na dzień 8 marca 2015 r. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ponieważ uzyskuje dochód z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych. Po drugie, G.L. najpierw podnosił, że jego średni miesięczny dochód brutto wynosi 200 zł i pochodzi ze zbierania oraz sprzedaży złomu metalowego, z kolei później wskazał, iż miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie 950 zł z tytułu wspomnianych wyżej umów zleceń. Po trzecie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że miesięcznie wydaje na żywność 100 zł zaś na artykuły pierwszej potrzeby również 100 zł (czyli ogółem 200 zł), po czym w piśmie z dnia 8 marca 2015 r. wyliczył, iż na koszty jedzenia, środki czystości, odzież i obuwie przeznacza dziennie średnio 30 zł, co daje około 900 zł miesięcznie. Choć pomiędzy opisanymi wyżej oświadczeniami zachodzą daleko idące rozbieżności, w przedmiotowym piśmie z dnia 8 marca 2015 r. skarżący ograniczył się wyłącznie do ogólnikowych i lakonicznych stwierdzeń nie popierając ich jakimikolwiek bliższymi wyjaśnieniami ani nie przedkładając żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzać jego aktualną sytuację materialną i dochodową, w tym wskazywać na zaistnienie ewentualnych zmian, do jakich mogło dojść w zakresie okoliczności, które ujawnił we wniosku. Nie wyjaśnił bowiem dlaczego jego miesięczne koszty utrzymania miały wzrosnąć w przeciągu zaledwie około jednego miesiąca z 200 zł do 900 zł, nie przedstawił decyzji o utracie statusu bezrobotnego ani kopii zawartych umów cywilnoprawnych, z których ma aktualnie czerpać dochód. W tym miejscu należy raz jeszcze podkreślić, że w zakresie niniejszej sprawy G.L. ubiega się o przyznanie prawa pomocy już po raz trzeci. Jego dwa poprzednie wnioski zostały przez Sąd załatwione negatywnie z uwagi na to, iż pomimo wystosowanych do niego wezwań nie zobrazował swojej sytuacji w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący. Przyjdzie zauważyć, iż wyżej wymieniony także poprzednio składał sprzeczne oświadczenia w kwestii swojej sytuacji materialnej, na co Sąd zwrócił uwagę w postanowieniu z dnia 7 listopada 2014 r., gdzie wskazano na szereg niekonsekwencji i niejasności w jego wyjaśnieniach dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania oraz źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie. Argumentacja zawarta w tym orzeczeniu została zaaprobowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił zażalenie na to orzeczenie w pełni podzielając wyrażone w nim stanowisko. Równocześnie trzeba zaakcentować, że we wszystkich wydanych w zakresie niniejszej sprawy orzeczeniach w przedmiocie prawa pomocy (postanowienia tutejszego Sądu z dnia 4 marca 2014 r. i z dnia 7 listopada 2014 r. oraz postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2015 r.) akcentowano, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że zachodzą w jej przypadku przesłanki uzasadniające zastosowanie tego dobrodziejstwa procesowego. Wnioskodawcy wyjaśniano już wielokrotnie, że inicjatywa dowodowa w niniejszym zakresie obciąża nie Sąd lecz jego, a w rezultacie, że powinien on dołożyć stosownych starań zmierzających do dokładnego, jasnego i pełnego zobrazowania swojej sytuacji materialnej i podjąć w tym zakresie współpracę z Sądem. Wyjaśniano mu również, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy, a także to, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (por. postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Choć G.L. był świadom opisanych wyżej wymogów, jakie obowiązujące przepisy prawa stawiają osobie domagającej się przyznania prawa pomocy, to zgłaszając niniejszy wniosek, po raz kolejny składa sprzeczne wyjaśnienia odnośnie swojej sytuacji, nawet nie próbując wyjaśnić rozbieżności pomiędzy tymi oświadczeniami ani też nie podejmując działań (takich jak np. nadesłanie odpowiednich dokumentów źródłowych) mających na celu uwiarygodnienie czy uprawdopodobnienie swoich wywodów. Zważywszy powyższe Sąd uznał, że wnioskujący także tym razem nie spełnił przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a.