IV SA/Gl 141/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Referent – stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2018 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania E. S., od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na listopad 2017 r. w kwocie 300 zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję S. pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na listopad 2017 r. w kwocie 300 zł. Jak wynika z akt sprawy E. S. zwrócił się do organu z prośbą o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wys. 520 zł. W toku postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji ustalono że Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i w jej sytuacji występują okoliczności przewidziane w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, tj. niepełnosprawność, długotrwała choroba. W miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku posiadała ona dochód w łącznej wys. 694,04 zł (w tym renta inwalidzka pomniejszona o bieżące alimenty w wys. 474,65 zł, dodatek mieszkaniowy w wys. 208,17 zł oraz dodatek energetyczny w wys. 11,22 zł), podczas gdy kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej określone w art. 8 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynosi 634 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Kryterium uprawniające do pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi 150% powyższego kryterium, tj. 951 zł - dla osoby samotnie gospodarującej. Ponieważ dochód Strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji uznał iż Strona kwalifikuje się do otrzymania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" Organ I instancji podał także iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, iż udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kieruje się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak też uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy siecznej. Podkreślił iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1464/06, Lex nr 29941) a ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących, co jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Rolą Ośrodka Pomocy Społecznej jest takie dysponowanie środkami publicznymi, by doszło do udzielenia pomocy jak największej ilości osób potrzebujących, nawet jeśli w rozstrzygnięciu postępowania nie uwzględni się w całości ich żądania co do zakresu pomocy. Organ I instancji podał iż Budżet Ośrodka Pomocy Społecznej w R. na rok 2017 r. na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi 500 000 zł. Wykonanie wydatków na dzień 31.10.2017 r. na pomoc rzeczową w formie posiłków wynosi 172 001,21 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosi 237 092 zł. W miesiącu październiku 2017 r. na realizację pomocy rzeczowej w formie posiłków wydatkowano kwotę 18 765,21 zł, natomiast na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wydatkowano kwotę 7 920 zł. Organ zaznaczył, iż w okresie od stycznia 2017 r. do października 2017 r. w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych tutejszy OPS udzielał świadczeń pieniężnych w kwocie nie większej niż 300 zł w odniesieniu do danego miesiąca. W konsekwencji powyższego przyznanie zasiłku celowego w kwocie 320 zł organ I instancji uznał za uzasadnione jak i sprawiedliwie społeczne. Przeprowadzona bowiem analiza budżetu strony wykazała, iż w miesiącu październiku 2017 r. poniesiono udokumentowane wydatki: czynsz w wys. 308,17 zł (wpłata własna + dodatek mieszkaniowy); fundusz remontowy w wys. 50,43 zł; A w wys. 19,99 zł, internet w wys. 19,99 zł, telefon w wys. 17 zł, potrącenia komornicze w wys. 99,65 zł; energia elektryczna w wys. 83,21 zł; polisa w wys. 49,64 zł; spłata pożyczki zaciągniętej u znajomego w wys. 120 zł -łącznie wydatki opiewały na kwotę 768,08 zł, a ich niedobór Strona pokryła z pomocy finansowej otrzymanej z OPS. Podkreślono, iż strona objęta jest systematyczną pomocą OPS a łączna kwota pomocy udzielonej w okresie od stycznia 2017 r. do października 2017 r. wynosi 3 800 zł. Organ wskazał iż zgodnie z art. 39 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W konsekwencji mając na uwadze sytuację finansową i osobistą strony, w/w regulacje oraz uchwałę Nr [...] Rady Miasta R. z dnia [...] r. którą podwyższono do 150 % kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla celów przyznawania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 organ decyzją z dnia [...]r. nr [...] uznał przyznanie zasiłku celowego w kwocie 300 zł za odpowiednie w sprawie. SKO po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...]. sporną decyzję utrzymało w mocy. Zdaniem SKO udzielenie E. S. świadczenia w kwocie 300 zł na miesiąc listopad 2017 r. miało podstawy prawne i fizyczne z równoczesnym uwzględnieniem zasady sprawiedliwości społecznej w odniesieniu do innych niż strona wnioskodawców. Kolegium podkreśliło, że ograniczone możliwości finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym , a pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest pomoc osobie lub rodzinie w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nie zaspokajanie wszystkich, choćby najniezbędniejszych, potrzeb życiowych osoby, czy rodziny. Pomoc społeczna nie ma z założenia służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. W ocenie Kolegium argumenty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się do zastrzeżeń dotyczących wydatków za czynsz Kolegium zauważyło, że analiza budżetu sporządzona była z czynnym udziałem strony, która zgodziła się z jej treścią i własnoręcznie podpisała. W skardze do WSA w Gliwicach strona zakwestionowała decyzję Kolegium uznając ją za nieprawidłową , podnosząc iż byłym czynnym funkcjonariuszom Policji przyznana jest pomoc z budżetu OPS, który obecnie nie ma środków na zabezpieczenie potrzeb podopiecznych . Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2017 poz. 1369 ). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania E. S. zasiłku celowego w kwocie 520 zł na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na listopad 2017 r Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2017. poz. 1769). Poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane w ustawie kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe wynoszące, na dzień wydania decyzji, w przypadku osoby samotnie gospodarującej 634 zł) oraz kryteria z § 1 Uchwały nr [...] Rady Miasta R. z dnia [...] r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 którym podwyższono do 150 % kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej dla celów przyznawania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób i rodzin wymienionych w uchwale Nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020. To kryterium uprawniające do pomocy w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" wynosi 951 zł dla osoby samotnie gospodarującej i to kryterium strona spełnia. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (tak w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Lex 299415). Organy orzekające miały na uwadze te zasady, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego, ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej (OSP), a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W pierwszym rzędzie przyjdzie zauważyć, że skarżący pozostaje pod stałą opieką OSP w R., korzysta z jego świadczeń otrzymując potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Z dokonanej przez organy analizy budżetu jakim dysponuje E. S. wynika iż w miesiącu październiku 2017 r. strona udokumentowała wydatki w zakresie: czynszu - 308,17 zł (wpłata własna + dodatek mieszkaniowy); funduszu remontowego - 50,43 zł; A w wys. 19,99 zł, internetu -19,99 zł, telefoun w wys. 17 zł, potrąceń komorniczych - 99,65 zł; energii elektrycznej - 83,21 zł; polisy -49,64 zł; spłaty pożyczki w wys. 120 zł, a łączne wydatki w kwocie 768,08 zł zostały zaspokojone przy wsparciu finansowym OPS w R. w sytuacji gdy łączny dochód jaki strona uzyskała stanowił kwotę 694 zł w miesiącu poprzedzającym wniosek. Nadto strona korzysta z systematycznej pomocy z OPS a łączna kwota pomocy udzielonej w okresie od stycznia 2017 r. do października 2017 r. wyniosła 3800 zł. Powołane okoliczności świadczą o tym, iż strona nie pozostaje zatem bez dodatkowego wsparcia finansowego udzielonego ze strony organu do tego uprawnionego. Odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w żądanej kwocie 520 zł przy jednoczesnym przyznaniu tegoż zasiłku na ten cel w kwocie niższej - 300 zł nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Słusznie jednocześnie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez OPS środkami finansowymi, natomiast z rozstrzygnięcia organu I instancji wynika, że OPS posiada ograniczone możliwości finansowe, skutkujące koniecznością ich limitowania. Ponadto nie można tracić z pola widzenia faktu, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie pomoc w tym zakresie (art. 2 ust. 1 ustawy). Końcowo już tylko Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05, Lex nr 502005; z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Lex nr 500091; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i prawidłowego zastosowania prawa materialnego, zatem nie zachodzą podstawy do podważenia zawartego w nich rozstrzygnięcia, argumenty zaś wskazane w skardze co do udzielenia pomocy społecznej innym osobom, która to zdaniem skarżącego nie powinna mieć wobec nich miejsca pozostaje poza granicami niniejszej sprawy. Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji