IV SA/Gl 1566/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności w sprawie zwrotu refundacji z tytułu zorganizowania prac interwencyjnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), natomiast w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, M.G. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Równocześnie skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i dwoma pełnoletnimi synami oraz, że nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Posiada natomiast dom jednorodzinny o powierzchni 170 m2 obciążony hipoteką na zabezpieczenie zaciągniętego kredytu bankowego. Miesięczny dochód brutto przypadający na rodzinę wnioskodawcy określony został w kwocie 5.812,39 zł, na którą składa się pobierane przezeń świadczenie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (1.038,84 zł), wynagrodzenie za pracę jego żony (3.173,55 zł) oraz wynagrodzenie starszego syna (1.600 zł). Równocześnie skarżący wskazał na znaczne koszty ponoszone z tytułu spłaty kredytu (miesięczna rata wynosząca aż 2.000 zł). Podkreślił także, iż jego niezdolność do pracy stanowi skutek choroby [...]. Do wniosku dołączone zostały między innymi dokumenty potwierdzające wysokość renty pobieranej przez wnioskodawcę i wynagrodzenia jego małżonki, a także kopia wydanego wobec niego orzeczenia o niepełnosprawności i dokumentacja medyczna świadcząca o jego poważnych kłopotach zdrowotnych. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych wykazanych we wniosku (zarządzenie z dnia 21 grudnia 2011 r.) pełnomocnik reprezentujący wnioskodawcę - radca prawny G.K. nadesłał pismo procesowe datowane na 9 stycznia 2011 r., w którym podał, iż wysokość miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem zamieszkiwanej przez stronę nieruchomości (opłaty za tzw. media, podatek od nieruchomości, opał w sezonie grzewczym) to 1.521 zł, z kolei wydatki na wyżywienie, środki czystości, leki i telefon to 1.570 zł. Wraz z rzeczonym pismem wpłynął plik kopii faktur VAT i dowodów wpłaty dokumentujących poniesienie opłat za tzw. media i uiszczenie podatku od nieruchomości, zaświadczenie o zarobkach syna wnioskodawcy, dowód wpłaty potwierdzający spłatę raty zaciągniętego przezeń kredytu oraz kopia umowy kredytu hipotecznego zaciągniętego przez skarżącego wraz z małżonką. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony godzi się podnieść, że w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zważywszy bowiem sytuację dochodową rodziny skarżącego i uwzględniwszy znaczny rozmiar obciążających go kosztów utrzymania jak również mając w polu widzenia fakt, iż jest on osobą niepełnosprawną, po przebytej poważnej chorobie uznano, że nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania, w tym kwoty 702 zł, stanowiącej sumę wpisów od skarg w dwóch sprawach, w których aktualnie ubiega się o przyznanie prawa pomocy (poza niniejszym postępowaniem złożył bowiem analogiczny wniosek także w innej zawisłej przed tutejszym Sądem sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt IV SA/Gl 1567/11). Analiza sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się strona nie pozwala jednak - zdaniem rozpoznającego wniosek - na całkowite uwzględnienie zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09 - orzeczenia dostępne w internetowej centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Prawo pomocy, jako instytucja wyjątkowa adresowana jest zatem przede wszystkim do osób rzeczywiście ubogich, a więc np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub tych, które nie posiadają żadnego majątku i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź dysponują środkami bardzo ograniczonymi i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 kwietnia 2004 r., sygn. akt GZ 9/04 oraz z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1099/11 - orzeczenia dostępne w internetowej centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tymczasem, w ocenie rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. Należy bowiem podkreślić, że zarówno sam skarżący jak i jego małżonka oraz jeden z synów osiągają stałe miesięczne dochody, w kwocie netto ogółem 4.345,17 zł. Jakkolwiek zatem nie budzi wątpliwości, że dochód per capita w tej rodzinie, wynoszący 1.086,29 zł nie jest znaczny, to jednak z drugiej strony trudno także przyjąć, iż jest on na tyle niski, aby uzasadniać zwolnienie wyżej wymienionego od kosztów sądowych w całości. W tym stanie rzeczy, uwzględniwszy wysokość dochodu rodziny wnioskodawcy i nawet wziąwszy pod uwagę znaczny rozmiar obciążających tę rodzinę kosztów utrzymania (warto tu jednakże odnotować, że wbrew wezwaniu pełnomocnik strony nie udokumentował wysokości miesięcznej raty spłacanego przez stronę kredytu hipotecznego - nadesłał jedynie kopię samej umowy, z której kwoty tej nie wskazano), uznano, że powinien on być w stanie pokryć przynajmniej część opłaty w wysokości 100 zł w każdej z dwóch spraw, w których ubiega się aktualnie o prawo pomocy. Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanym zakresie nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem trudno przyznać, aby skarżący i członkowie jego rodziny osiągający stałe dochody w przywołanej wyżej wysokości mogli ponieść aż tak dotkliwą szkodę w wyniku pokrycia opłat w kwocie ogółem 200 zł (czyli po 100 zł w każdej z dwóch wyżej wymienionych spraw). Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.