IV SA/Gl 1571/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), natomiast w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia [...]r. J.G. złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczyła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Równocześnie strona oświadczyła, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i osiąga miesięczny dochód w kwocie 1.542,68 zł (nie podając z jakiego tytułu). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych wykazanych we wniosku (zarządzenie z dnia 1 grudnia 2011 r.) skarżąca nadesłała między innymi kserokopię decyzji organu rentowego ustalającej aktualną wysokość swej emerytury oraz dokumenty źródłowe potwierdzające ponoszone przez nią koszty z tytułu czynszu, opłat za tzw. media, składki ubezpieczeniowej i podatku od nieruchomości. Nadesłała także pismo procesowe datowane na [...]r., w którym oświadczyła, iż nie jest w stanie udokumentować swoich pozostałych wydatków. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony godzi się podnieść, że w myśl zasady wyrażonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawczyni doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionej wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś uzyskiwany przez nią miesięczny dochód netto wynoszący 1.542,68 zł (vide: nadesłana kserokopia decyzji organu rentowego) nie umożliwia - w ocenie rozpoznającego wniosek - dokonania oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez ryzyka powstania szkody w jej koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskująca nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie tej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. Wnioskująca osiągająca dochód w kwocie netto 1.542,68 zł ponosi bowiem stałe koszty utrzymania, których miesięczna suma wynosi 368,24 zł, w tym czynsz: 246,34 zł, opłata za telefon 31,98 zł, opłata za gaz: 34,19 zł, opłata za energię elektryczną: 29,31 zł, składka ubezpieczeniowa: 75,00 zł (należność za 3 miesiące, a zatem na miesiąc przypada średnio 25,00 zł) oraz podatek od nieruchomości: średnio 1,42 zł na miesiąc. W konsekwencji, po uiszczeniu tych wydatków do dyspozycji wyżej wymienionej pozostaje 1.174,44 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy dodatkowo pomniejszyć o niezbędne wydatki związane z zakupem leków (których wysokości strona, wbrew wezwaniu, nie określiła ani nie udokumentowała - poza jednym paragonem opiewającym na 23,60 zł), a także o koszty wyżywienia oraz zakupu środków czystości i odzieży, stwierdzić przyjdzie, że umożliwia ona opłacenie przynajmniej połowy wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 100 zł, a także na pokrycie do takiej wysokości ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości. Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanym zakresie nie powinno spowodować uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy wysokość dochodu wnioskodawczyni oraz relację pomiędzy tym dochodem i deklarowanym przez nią rozmiarem koniecznych wydatków, nie sposób uznać aby mogła ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku pokrycia opłaty w kwocie 100 zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.