IV SA/Gl 165/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę [...] zł ([...] złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, E.B. nadesłał do Sądu pismo procesowe datowane na [...] r., zatytułowane jako "zażalenie", w którym wniósł o zwolnienie z rzeczonej opłaty sądowej powołując się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zarządzeniem z dnia [...] r. Przewodniczący Wydziału IV uznał omawiane pismo za wniosek o przyznanie prawa pomocy i przedłożył go referendarzowi sądowemu, celem rozpoznania. Referendarz sądowy, mając na uwadze fakt, iż wspomniane żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...]r. wezwał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. E.B. nadesłał rzeczony formularz w dniu [...] r. precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że zarówno on sam jak i jego małżonka są osobami w podeszłym wieku i przewlekle chorymi. Nadto oświadczył, iż posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Miesięczny dochód przypadający na gospodarstwo domowe skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na którą składają się emerytury pobierane przez niego, w wysokości [...] zł oraz przez jego żonę, w rozmiarze [...] zł. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku (zarządzenie z dnia [...] r.), E.B. nadesłał pismo procesowe datowane na [...] r., w którym określił wysokość obciążających go kosztów utrzymania. Strona przedłożyła także dokumenty źródłowe potwierdzające wysokość tych wydatków. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei po myśli art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do żądania zgłoszonego przez E.B. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego oraz z przedłożonych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że jest on osobą w podeszłym wieku, uskarża się na zły stan zdrowia, nie posiada żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś dochód przypadający na jego gospodarstwo domowe wynoszący [...] zł (vide: nadesłane zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia) nie umożliwia dokonania oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie [...] zł, bez szkody dla koniecznego utrzymania tej rodziny. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskujący nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszym przypadku miejsca. Wnioskujący i jego małżonka osiągają bowiem - jak wspomniano wyżej - stały dochód w kwocie netto [...] zł. Przedłożone w toku postępowania dokumenty źródłowe, to jest faktury VAT, dowody wpłaty i "informacja o wysokości opłat" potwierdzają przy tym, że wydatkują oni miesięcznie: [...] zł - z tytułu czynszu, opłaty za wodę, wywóz nieczystości i centralne ogrzewanie, [...] zł - za energię elektryczną, [...] zł - za gaz (przedłożona faktura opiewa na kwotę [...] zł, lecz dotyczy należności za 2 miesiące) i [...] zł - za telefon. Nadto w piśmie procesowym datowanym na [...] r. skarżący oświadczył, że przeznacza [...] zł na żywność, [...] zł (a więc przeciętnie [...] zł) na leki, [...] zł na koszty podróży oraz [...] zł na środki czystości. Jak zatem wynika z powyższego, miesięczna suma koniecznych kosztów utrzymania tej rodziny zamyka się kwotą [...] zł. W konsekwencji, po ich wydatkowaniu do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota [...] zł (różnica pomiędzy dochodem netto a sumą wydatków). Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy dodatkowo pomniejszyć o niezbędne wydatki na zakup podstawowej odzieży, stwierdzić przyjdzie, że pozwala ona na zaoszczędzenie środków umożliwiających opłacenie przynajmniej części kosztów niniejszego postępowania sądowego, jaką jest kwota [...] zł, a także na pokrycie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w rzeczonej sprawie w przyszłości. Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny wnioskującego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy wysokość dochodu rodziny wnioskodawcy oraz relację pomiędzy tym dochodem i rozmiarem koniecznych wydatków tego gospodarstwa domowego, nie sposób uznać, aby skarżący i jego żona mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku pokrycia opłaty w rozmiarze [...] zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.