IV SA/Gl 197/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C.na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a., art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ( Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 ze zm.), orzekł, że wobec J.D. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka - wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 21 z 1998 r. poz. 94 ze zm.). Organ wskazał, że pomimo rozpoznania u skarżącej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, brak było podstaw do rozpoznania wymienionej choroby zawodowej z powodu występowania pozazawodowych czynników ryzyka, jakimi są cukrzyca i otyłość, a także z uwagi na fakt większego nasilenia zmian chorobowych w ręce lewej – u osoby praworęcznej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w jej przypadku nie ma podstaw, aby uznać, że wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka jest wynikiem chorób ogólnoustrojowych, jakimi są cukrzyca i otyłość. W tym zakresie wskazała, że cukrzycę wykryto u niej dopiero w 2012 r., a ponadto waga jej ciała – 67 kg - nie może być powodem stwierdzenia otyłości. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., decyzją z dnia 8 [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 235¹ K.p. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w wyniku rozpatrzenia odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawił sprawozdanie z dotychczasowego postępowania i przytoczył art. 235¹ Kodeksu pracy. Następnie wskazał, że w wyniku przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego ustalił, że w okresie od 11.10.1978 r. do 31.10.2012 r. ( z przerwą na urlopy wychowawcze) skarżąca była zatrudniona w A sp. z o.o. jako robotnik transportowy, operator urządzeń dozująco-pakujących, wytłaczarkowa, operator urządzeń w procesach chemicznych, operator maszyn do produkcji chemicznej (konfekcjoner) i sposób wykonywania przez nią pracy (powtarzalne ruchy zginająco - prostujące oraz skręcające z obciążeniem) stwarzał ryzyko powstania zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. Podniósł, że lekarze orzecznicy Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. – na podstawie danych z wywiadu chorobowego, analizy przedstawionej dokumentacji medycznej oraz wyników aktualnego badania elektroneurograficznego, rozpoznali u niej obustronny zespół cieśni nadgarstka. Jednakże uwzględniając obecność uznanych czynników ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka, jakimi są cukrzyca i otyłość (BMI skarżącej wynosi 31), a także fakt większego nasilenia zmian chorobowych w ręce lewej u osoby praworęcznej – stwierdzili, że brak jest podstaw do rozpoznania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. Następnie biegli Instytutu Medycyny Pracy w S. również stwierdzili u skarżącej cechy obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Jednakże biorąc pod uwagę wywiad chorobowy, dane z dostępnej dokumentacji medycznej, współistniejące zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa w odcinku szyjnym, a zwłaszcza istnienie u badanej uznanych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, jakimi są zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej, otyłość oraz zaburzenia hormonalne wieku okołomenopauzalnego – nie znaleźli podstaw do przyjęcia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznanego zespołu cieśni w obrębie nadgarstków, a wobec tego nie stwierdzili wystąpienia podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W odpowiedzi na zarzuty odwołania organ stwierdził, że zespół cieśni nadgarstka "występuje w populacji ogólnej z częstotliwością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy". Podkreślił, że etiologia tej neuropatii z ucisku, jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Natomiast każde badanie interpretowane jest i oceniane w aspekcie mniejszego lub większego prawdopodobieństwa związku z warunkami pracy. Uznanie w tych przypadkach etiologii zawodowej wymaga wykazania takiego związku w sposób bezsporny lub co najmniej z przeważającym prawdopodobieństwem, a to z kolei wiąże się z koniecznością wykluczenia innych możliwych przyczyn schorzeń obwodowego układu nerwowego. Organ odwoławczy podniósł, że wobec istnienia uznanych, pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka u skarżącej, takich jak zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej, otyłość oraz zaburzenia hormonalne wieku okołomenopauzalnego – brak jest podstaw do przyjęcia bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznanej neuropatii nerwu pośrodkowego, a więc brak jest podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J.D. ponownie podniosła zarzut błędu w ustaleniach organu. Wskazała, że stwierdzony u niej zespół cieśni w obrębie nadgarstka, powstał w wyniku wykonywanej przez nią przez 34 lata, ciężkiej pracy. Ponownie podniosła, że w jej przypadku nie ma podstaw, aby uznać, że wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka jest wynikiem chorób ogólnoustrojowych, jakimi są cukrzyca i otyłość. W tym zakresie wskazała, że cukrzycę wykryto u niej dopiero w 2012 r., a ponadto waga jej ciała – 67 kg - nie może być powodem stwierdzenia otyłości. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik uczestnika postępowania – A Sp. z o.o., w piśmie z dnia 3 kwietnia 2014 r. wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż decyzja została wydana w oparciu o ocenę ryzyka zawodowego oraz orzeczenia lekarskie, sporządzone na podstawie specjalistycznych badań i procedur diagnostycznych. Podniósł, że wobec tego, nie ma podstaw do podważenia decyzji o odmowie stwierdzenia u skarżącej, zawodowej etiologii zespołu cieśni nadgarstka. Podkreślił, że w opiniach lekarskich stwierdzono współistniejące zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego oraz istnienie pozazawodowych czynników ryzyka, a więc nie można przyjąć związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy, a wystąpieniem choroby. Na rozprawie skarżąca podtrzymała wnioski i wywody skargi. Pełnomocnik uczestnika postępowania, wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stwierdzenia zawarte w piśmie z dnia 3 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. utrzymujące w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka - wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwanego dalej również rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia, została zatem przeprowadzona przy uwzględnieniu przepisów wymienionego rozporządzenia. Ponadto podkreślenia wymagało, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja zawarta w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy – podobnie jak i organ pierwszej instancji – stwierdził wystąpienie u skarżącej obustronnego zespołu cieśni nadgarstka. Ponadto zgodnie z zebranym materiałem dokumentacyjnym wskazał, że przez kilkadziesiąt lat skarżąca pracowała w narażeniu na wystąpienie wyżej wymienionej choroby. Pomimo to – odmówił stwierdzenia choroby zawodowej, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że biegli obydwu jednostek medycznych nie znaleźli podstaw do przyjęcia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, zawodowej etiologii rozpoznanego zespołu cieśni w obrębie nadgarstków – z uwagi na współistniejące u skarżącej zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa w odcinku szyjnym, a zwłaszcza istnienie pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, jakimi są zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej, otyłość oraz zaburzenia hormonalne. W tym zakresie podkreślenia wymagało, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa – w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w narażeniu na wystąpienie tej choroby – istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem choroby a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gliwicach, z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 699/12, w Bydgoszczy, z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 538/11, w Krakowie, z dnia 16 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz we Wrocławiu, z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 134/12 – orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie - może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy. Nie jest zatem wystarczające – jak już wielokrotnie stwierdzono w orzecznictwie – wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne zobligowane są bowiem do jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki – a nie sposób wykonywania pracy – wywołały dolegliwość (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 699/12, dostępny w CBOSA). W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić zatem należało, że w jej uzasadnieniu organ stwierdził jedynie współistnienie czynników pozazawodowych – obok narażenia zawodowego, występującego przez kilkadziesiąt lat pracy skarżącej. Jednakże - jak już była o tym mowa wyżej – wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych – nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie. Uzasadnienie rozstrzygnięcia nie czyni również zadość obowiązkom organu w zakresie rozpatrzenia zarzutów odwołania, które sprowadzały się do kwestionowania podstaw uznania, że wystąpienie u skarżącej zespołu cieśni nadgarstka jest wynikiem chorób ogólnoustrojowych, jakimi są cukrzyca i otyłość. W tym zakresie skarżąca podniosła, że cukrzycę wykryto u niej dopiero w 2012 r., a ponadto waga jej ciała – 67 kg - nie może być powodem stwierdzenia otyłości. Zawarte w uzasadnieniu decyzji - w odpowiedzi na zarzuty odwołania – wywody organu, mają charakter ogólny - nie zawierają bowiem konkretnych odniesień do powyższych argumentów. W szczególności – nie stanowi odpowiedzi na zarzuty odwołania, stwierdzenie organu, że "etiologia tej neuropatii z ucisku, jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej". Przytoczony wywód zawarty w motywach zaskarżonej decyzji, świadczy o błędnym rozumowaniu organu, gdyż – jak już była o tym mowa – w sprawach dotyczących chorób zawodowych, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie. Z tego powodu – w razie pozytywnych ustaleń w kwestii narażenia zawodowego – to domniemanie może zostać obalone wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane, że etiologia choroby ma charakter pozazawodowy, a więc nie wystarczy – jak przyjął organ w zaskarżonej decyzji - wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Wobec tego – wbrew błędnemu rozumowaniu organu – dla stwierdzenia choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka, w razie ustalenia, że praca była wykonywana w warunkach narażenia zawodowego - nie jest obowiązkiem organu - jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej, które – jak sam organ stwierdził - jest w ogóle niemożliwe, gdyż "etiologia tej neuropatii z ucisku, jest wieloczynnikowa". W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia art. 235¹ Kodeksu pracy. Nie ulega przy tym wątpliwości, że naruszenie powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, dotyczyło przecież podstaw rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie miała przymiotu wykonalności - jako utrzymująca w mocy decyzję o stwierdzeniu braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a.