IV SA/Gl 200/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi G. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia za czynności kuratorskie oddala skargę. Sąd Rejonowy w C. Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r. ustanowił kuratora w osobie adwokata G.G. dla nieobecnego S.C. Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Wójt Gminy K. wydanym na podstawie art. 263 § 2 i art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) ustalił dla G.G. wysokość kosztów postępowania w sprawie ustalenia kwoty należności S.C. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lutego 2011 r. do 30 września 2011 r. osobie uprawnionej na kwotę 150 zł + 23 % podatku VAT stanowiących wynagrodzenie dla kuratora nieobecnego S.C. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że mocą postanowienia Sądu Rejonowego w C. G.G. został ustanowiony kuratorem dla osoby nieobecnej i stosownie do postanowień art. 263 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego do kosztów takiego postępowania zalicza się koszty ponoszone przez kuratora ustanowionego przez sąd powszechny. Podkreślono również, że kurator ustanowiony dla nieobecnego w przedmiotowym postępowaniu nie wykonał żadnej czynności poza przejrzeniem akt postępowania administracyjnego, a w szczególności nie wykazał poniesienie jakichkolwiek wydatków dla ustalenia miejsca pobytu strony, zatem wynagrodzenie ustalono na kwotę 150 zł i jest ono adekwatne do nakładu pracy poniesionego przez kuratora. Zaznaczono również, że do kwoty tej doliczony jest podatek od towarów i usług w związku z treścią art. 8 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Z postanowieniem tym nie zgodził się G.G. , który wniósł zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. W zażaleniu tym podkreślił, że Sąd Rejonowy w C. ustanowił go kuratorem dla osoby nieobecnej i według niego istota orzeczenia Sądu Rejonowego w C. sprowadza się do tego, że ma zastępować w sposób prawny w postępowaniu administracyjnym. Z tego też powodu w dniu 20 października 2011 r. udał się do K. i dokonał przeglądu akt sprawy, a w dniu 23 października do tegoż organu przesłał fakturę, której realizacji odmówiono uznając ją za przedwczesną i bezpodstawną. Następnie podkreślił, że kwota 150 zł + 23 % VAT nie daje możliwości zatrudnienia detektywa i odszukanie strony, nadto kwota taka umożliwia jedynie na dwukrotne przyjechanie do K. celem dokonania niezbędnych czynności procesowych. W końcowej części zażalenia podkreślił, że w przypadku braku umowy wynagrodzenie adwokata – kuratora nie może być ustalane w sposób dowolny i uznaniowo. Jego zdaniem w tym zakresie stosować należy przez analogię taksę adwokacką powołaną w fakturze przy wykorzystywaniu stawek minimalnych. Kierując się uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 sierpnia 1988 r. z której § 11 pkt 3 lit. d-e wynika widełkowe wynagrodzenie 1000 – 3500 zł oraz 1000 – 4000 zł odpowiednio przy wartości przedmiotu sporu do 15 000 zł i powyżej 15 000 zł, co przy uśrednieniu wynagrodzenia daje kwotę 2250 – 2500 zł, natomiast na fakturze zastosowana została kwota 2 400 zł netto wliczając w tę kwotę koszty przejazdu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. postanowieniem z dnia [...]r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie zamieszczono stwierdzenie, iż wniesione zażalenie nie może być uwzględnione. Podkreślono, że zgodnie z art. 263 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron postępowania w przypadkach przewidzianych art. 56 tego Kodeksu, a także kosztów spowodowanych oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Nadto organ może do kosztów zaliczyć inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. W dalszej części uzasadnienia organ ten przywołał treść przepisów powyższego Kodeksu normujących tę kwestię, a także przywołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, w której zamieszczono stwierdzenie, że wynagrodzenie kuratora ustanowionego przez sąd powszechny należy do kosztów postępowania administracyjnego oraz odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych wypowiadających się w tym zakresie. Zdaniem organu odwoławczego żądanie strony odwołującej się dotyczące przyznania wynagrodzenia ustalonego w fakturze z dnia 23 października nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślono, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) wydane zostało na podstawie ustawy Prawo o adwokaturze i reguluje opłaty za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości, natomiast nie ma ono zastosowania do ustalania wynagrodzenia adwokata ustanowionego jako kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym. Następnie organ wyższego stopnia zauważył, że organ pierwszej instancji ustalając wysokość wynagrodzenia przysługującego kuratorowi osoby nieobecnej wziął pod uwagę fakt, iż kurator ten nie wykazał poniesienia jakichkolwiek wydatków związanych z ustaleniem miejsca pobytu osoby nieobecnej. Zdaniem tego organu wysokość wynagrodzenia kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym ustalane jest w ramach uznania administracyjnego i odzwierciedla rzeczywisty nakład pracy i kosztów poniesionych przez tegoż kuratora. Podkreślono, że wnoszący zażalenie nie przedłożył do niego żadnych nowych dokumentów wskazujących na poniesienie jakichkolwiek dodatkowych kosztów reprezentowania osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym. Jak bowiem wskazał to organ pierwszej instancji czynności kuratora dla osoby nieobecnej w przedmiotowym postępowaniu polegały na zapoznaniu się z aktami sprawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższe postanowienie w imieniu G.G. wniósł jego pełnomocnik adwokat C.P. W skardze tej zarzucono powyższemu postanowieniu naruszenie taksy adwokackiej sądowej i pozasądowej, ponadto przekroczenie granic uznania administracyjnego, które w tym przypadku jest samowolnym arbitralnie taksującym wynagrodzenie adwokata pełniącego funkcję kuratora. Nadto zarzucono powyższemu postanowieniu sprzeczność w ustaleniach co do nakładu pracy kuratora, który poza zaznajomieniem się z aktami sprawy sporządził odwołanie od decyzji i poniósł koszty dwukrotnego przejazdu do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., koszty pocztowe, telefoniczne i stracił czas, i wystąpiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zasądzenie od SKO w C. na rzecz skarżącego kosztów procesy według norm przepisanych, w tym 617 zł zastępstwa adwokackiego. W motywach skargi podkreślono, że przyznana kwota 150 zł daje po potrąceniach podatku oraz kosztów wydatkowanych kwotę 20 zł, a to jest już kwota obrażająca godność zawodu. Podkreślono również, że na konto kancelarii adwokackiej nie wpłynęła żadna kwota, nawet ta, którą Wójt Gminy K. uznaje za uprawnioną, w sytuacji w której spór dotyczy kwoty, a nie samej zasady. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie wniesionej skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieszczono w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie naruszało wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istota przedmiotowego postępowania sprowadza się do ustalenia wysokości kosztów ponoszonych przez kuratora ustanowionego na rzecz osoby nieobecnej w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych adwokat G.G. mocą postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 24 sierpnia 2011 r. ustanowiony został kuratorem dla osoby nieobecnej w ramach prowadzonego przez Wójta Gminy K. postępowania administracyjnego wobec S.C. w sprawie ustalenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W dniu 24 października 2011 r. G.G. wystawił fakturę na Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. z tytułu zastępstwa procesowego S.C. na kwotę 2400 zł (netto) oraz kwotę 2 952 zł (brutto). Następstwem powyższych działań stało się postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...]r. mocą którego ustalono wysokość wynagrodzenia przysługującego kuratorowi osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym na kwotę 150 zł + 23% podatku VAT. Po przedstawieniu stanu faktycznego w sprawie niezbędne jest przybliżenie stanu normatywnego. Problematyka kosztów postępowania administracyjnego posiada swoje unormowanie w przepisach Działu IX Kodeksu postępowania administracyjnego – opłaty i koszty postępowania. Stosownie do postanowień art. 263 powyższego Kodeksu do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron postępowania w przypadkach przewidzianych art. 56 tegoż Kodeksu, a także kosztów spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Organ administracji może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. Z kolei po myśli art. 264 przywołanego Kodeksu z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Na wskazane postanowienie osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88 przyjęto stanowisko, iż wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego następuje na podstawie art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego (OSNC 1990, Nr 1, poz. 11). W rozpatrywanej sprawie ujawnia się jeszcze jedno zagadnienie sporne, a mianowicie w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym kuratorem dla osoby nieobecnej ustanowiony został adwokat, zatem rodzi się pytanie, czy w takim przypadku wysokość kosztów postępowania administracyjnego obejmujących wynagrodzenie kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej ustala się w oparciu o postanowienia unormowań określających wysokość opłat za czynności adwokackie. Skarżący w zażaleniu od postanowienia wydanego przez organ pierwszej instancji, jak również w skardze do tutejszego Sądu akcentuje, że w sprawie tej zastosowanie posiadają taksa adwokacka mająca swoje umocowanie w uchwale Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 sierpnia 1988 r., M.P. Nr 23, poz. 214. Przywołanie tej taksy, która nie obowiązuje od dnia 25 maja 1991 r. jest zastanawiające i w ocenie składu orzekającego w negatywnym świetle stawia kompetencje adwokata, jak również nakazuje zwrócenie uwagi na jego postawę etyczno-moralną, ponieważ posługiwanie się nią może służyć jedynie uzyskaniu nienależnych środków finansowych od organu administracji. Powyższa uwaga nie rozwiązuje kluczowego zagadnienia, a mianowicie sposobu ustalania wysokości kosztów pełnienia przez adwokata funkcji kuratora dla osoby nieobecnej w ramach postępowania administracyjnego. W tym miejscu przyjdzie odwołać się do postanowień przywołanej powyżej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88 oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1964/10 (niepublikowany), otóż Sąd ten wskazał także, iż do wynagrodzenia kuratora, będącego przedstawicielem strony w postępowaniu administracyjnym, nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. z 1982 r., Nr 27, poz. 197). Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie art. 42 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie podstawa jego wydania znajduje się w art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) i dotyczy kuratorów procesowych w postępowaniu sądowym. Kurator wyznaczony przez Sąd na podstawie art. 184 § 1 k.r.o. do zastępowania strony w postępowaniu administracyjnym nie jest kuratorem prawa materialnego, pod którą to nazwą rozumie się zwykle kuratora wyznaczonego dla ochrony praw reprezentowanej osoby, nie polegającej jedynie na zastępowaniu jej w konkretnym procesie (postępowaniu) przy czynnościach tego postępowania. Jest on kuratorem w danym postępowaniu, podobnie jak kurator procesowy z art. 143 k.p.c. O charakterze kuratora decyduje bowiem cel ustanowienia, nie zaś jego podstawa prawna. Treść unormowań prawnych dotyczących kosztów postępowania administracyjnego, jak również przywoływane orzecznictwo sądowe pozwalają w sposób jednoznaczny stwierdzić, że do adwokata pełniącego funkcję kuratora dla osoby nieobecnej w ramach postępowania administracyjnego nie mają zastosowania unormowania określające opłaty za czynności adwokackie. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że funkcja kuratora dla osoby nieobecnej w ramach postępowania administracyjnego może być przydzielana różnym osobom, nie tylko osobom świadczącym profesjonalne usługi prawne. Okoliczność ta jest dodatkowym argumentem przemawiającym za tym, aby w rozpatrywanej sprawie nie można było wykorzystywać unormowań określających opłaty za wykonywanie czynności o charakterze profesjonalnym, ponieważ naruszona zostałaby zasada równości, albowiem te same czynności wykonywane przez dwie osoby byłyby wyceniane w różny sposób. W konkluzji tej części rozważań przyjdzie uznać, że w zakresie ustalania wysokości wynagrodzenia kuratora dla osoby nieobecnej zastosowanie posiadają wyłącznie unormowania zamieszczone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przedstawiony stan normatywny oraz przeprowadzona analiza sytuacji faktycznej w sprawie skłaniają do uznania, że wysokość wynagrodzenia kuratora osoby nieobecnej ustalana jest przez organ administracji prowadzący postępowanie. Z jednej strony organ ten dysponuje w tym zakresie władzą arbitralną, ponieważ unormowanie prawne nie określają reguł przy wykorzystaniu, których takie wynagrodzenie będzie ustalane. Jednocześnie opowiedzieć się należy za stanowiskiem, iż w omawianym zakresie organ administracji nie może podejmować rozstrzygnięcia w sposób samowolny i arbitralny, a zatem wysokość tego wynagrodzenia winna uwzględniać między innymi nakład pracy i poniesione wydatki. Mając na uwadze tę okoliczność, przyjdzie uznać, że w ramach prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji a następnie organ wyższego stopnia w sposób poprawny ustaliły i uzasadniły przyznaną skarżącemu wysokość wynagrodzenia. Wysokość ta uwzględnia z jednej strony poniesiony nakład pracy, jak również poniesione wydatki związane z koniecznością zapoznania się z aktami sprawy. Oznacza to zarazem, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie zawiera uchybień o charakterze procesowym, ponieważ wydane zostało po uprzednim przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jak również organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego w ramach, którego kwestionowane postanowienie było wydawane. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić. mw