IV SA/Gl 234/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu części dofinansowania projektu współfinansowanego ze środków objętych Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa [...] na lata 2007-2013 w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie w zakresie obejmującym zwolnienie z wpisu od skargi postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017 r. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2017 r. A. K. wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych powołując się na problemy finansowe związane z wypowiedzeniem jej firmie umów kredytowych przez banki. Następnie, w dniu 31 maja 2017 r. skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i córką (osoby pełnoletnie) i zarówno ona jak i jej dzieci nie posiadają żadnego majątku ani nie uzyskują jakichkolwiek dochodów. Równocześnie strona wywiodła, że obciążają ją koszty utrzymania z tytułu czynszu za mieszkanie (1.000 zł), opłat za tzw. media (800 zł) oraz wydatki na leczenie (500 zł). Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku skarżąca przedstawiła wydruk potwierdzający wykreślenie z rejestru działalności gospodarczej, którą prowadziła w przeszłości, kopię umowy majątkowej małżeńskiej, mocą której ustanowiła wraz ze swoim małżonkiem rozdzielność majątkową oraz zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego na terenie Polski, z dniem 20 października 2016 r. Nadto nadesłała pismo procesowe (karta nr 53 akt sprawy), w którym oświadczyła, iż pracuje na terenie [...] w przedstawicielstwie polskiej firmy w[...], pobierając z tego tytułu wynagrodzenie, w kwocie[...], czyli około 2.000 zł. oraz wywiodła, że jej pełnoletni syn studiuje w systemie dziennym, z kolei pełnoletnia córka w tym roku ukończyła liceum ogólnokształcące (na poparcie tych oświadczeń nadesłała kopię indeksu i świadectwa ukończenia szkoły). Nie przedstawiła przy tym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone przez nią koszty utrzymania wywodząc, iż wynajmuje mieszkanie w [...] i płaci z tego tytułu, wraz z mediami, kwotę [...](około 1.000 zł), jednak nie może nadesłać umowy najmu gdyż jest ona objęta klauzulą poufności. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r. oddalił wniosek skarżącej. Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że skarżąca nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów obrazujących obciążające ją koszty utrzymania. Zamiast tego ograniczyła się do stwierdzenia, iż zamieszkuje w wynajmowanym lokalu w [...] ([...]), zaś zawarta przez nią umowa najmu objęta jest klauzulą poufności, w związku z czym nie może jej przedstawić. Nadto wnioskodawczyni nie zobrazowała w sposób przekonujący swojej sytuacji dochodowej. O ile bowiem w treści wniosku (rubryka nr 10) podała wyraźnie, iż nie uzyskuje żadnych dochodów, to w piśmie procesowym nadesłanym 29 czerwca 2017r. oświadczyła co innego, a mianowicie, że pracuje na terenie [...] pobierając z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie [...] (około 2.000 zł), nie udzielając jednak w tym zakresie jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień, nie przedstawiając żadnych dokumentów potwierdzających wysokość tej płacy. Referendarz sądowy powziął także wątpliwości co do sytuacji rodzinnej skarżącej albowiem we wniosku skarżąca oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem pełnoletnich dzieci. W przywołanym piśmie procesowym nadanym do Sądu 29 czerwca 2017 r. podała natomiast, że już 20 października 2016 r. wymeldowała się ze pobytu na terenie Polski i zamieszkuje w [...] ([...]). Równocześnie na dzień złożenia wniosku (30 maja 2017 r.) jej syn studiował, a córka uczyła się, w szkołach na terenie Polski w trybie stacjonarnym, co wskazuje, iż oboje zamieszkiwali nie z wnioskującą w [...] lecz w Polsce. Nadto, choć skarżąca nie wspominała o tym we wniosku, następnie oświadczyła, że pozostaje w związku małżeńskim, a fakt ten ma niewątpliwe znaczenie z punktu widzenia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, a to z uwagi na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy, z którego nie zwalnia nawet istnienie ustroju rozdzielności majątkowej. Z uwagi na opisane wyżej niejasności i sprzeczności referendarz sądowy uznał, iż nie pozwalają one na stwierdzenie, aby skarżąca wykazała, że występują przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza skarżąca pismem z dnia 7 sierpnia 2017 r. złożyła sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia. W sprzeciwie podniosła, że niejasności dotyczące osiąganych przez nią dochodów wynikły z faktu, że w momencie składania wniosku nie osiągała żadnych dochodów, zaś w momencie składania pisma z dnia 29 czerwca 2017 r. była już zatrudniona na terenie [...] z wynagrodzeniem w wysokości[...]. Podobnie rozbieżności dotyczące miejsca zamieszkania wynikają z faktu, że inaczej przedstawiała się ta sytuacja w dacie składania wniosku a inaczej w dacie składania pisma z dnia 29 czerwca 2017 r. Wyjaśniła, że córka po ukończeniu drugiej klasy liceum aby zmniejszyć koszty dojazdu przeniosła się do liceum kształcącego w systemie zaocznym i korespondencyjnym, zaś syn dojeżdża na zajęcia z [...] do[...]. Do sprzeciwu dołączyła potwierdzenia zapłaty kwoty [...] za najem mieszkania za okres od października 2016 r. do czerwca 2017 r., postanowienia Komorników sądowych z dnia 28 grudnia 2016 r., 3 listopada 2016 r. i 11 maja 2017 r. , deklarację PIT-4R za rok 2016. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów należy stwierdzić, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. to na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zaakcentować przy tym należy, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w części jest poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. W tym miejscu należy wskazać, że nie jest wystarczające złożenie odpowiednich oświadczeń czy wskazanie okoliczności powodujących w ocenie wnioskodawcy niemożność poniesienia kosztów postępowania w pełnej czy jakiejkolwiek wysokości. Oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 518/14, LEX nr 1546014). Poza tym przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (por. postanowienie NSA z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd podzielił referendarza sądowego, że w rozpoznawanej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione albowiem skarżąca nie zobrazowała swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przez nią w tym zakresie oświadczenia nie są przekonujące, w szczególności zastrzeżenia dotyczy miejsca zamieszkania albowiem w sprzeciwie z dnia 7 sierpnia 2017 r. skarżąca podała, że inaczej przedstawiała się jej sytuacja w dniu składania wniosku a więc 30 maja 2017 r., a inaczej w dniu składania pisma z dnia 29 czerwca 2017 r. natomiast z zaświadczenia o wymeldowaniu oraz przedstawionych opłat za wynajem mieszkania w [...] wynika, że od października 2016 r. skarżąca tam zamieszkiwała. Ponadto wątpliwość Sądu budzą także oświadczenia skarżącej o osiąganych dochodach, we wniosku z dnia 30 maja 2017 r. skarżąca podała, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada oszczędności, zaś wskazała ponoszone koszty wynajmowanego mieszkania, mediów oraz leczenia na łączną kwotę 2 300 zł nie wskazując źródeł z jakich je zaspokaja. Nadto skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających okres jej zatrudnienia na terenie [...] oraz osiąganych tam dochody. Nadto z oświadczenia skarżącej wynika, że osiąga wynagrodzenie około 2000 zł, co nie wyjaśnia źródeł z jakich ponosi wskazane we wniosku opłaty, gdyż przekraczają one osiągane przez nią dochody, nie wspominając już o kosztach utrzymania codziennego takich jak zakup wyżywienia, środków higienicznych, wspomnianych przez skarżącą dojazdów syna na uczelnię. Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy Sąd uznał, że oświadczenia skarżącej nie dają jasnego, pełnego i wolnego od wątpliwości obrazu jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.