IV SA/Gl 459/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta J. odmówił przyznania D. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że strona w dniu 20 stycznia 2017 r. złożyła wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. G. ur. [...]r. Stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.- dalej "u.s.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 b u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Następnie organ I instancji wskazał, że matka strony C. G. na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...]r. nr [...] wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, iż nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wobec powyższego organ I instancji zauważył, że strona nie spełnia wszelkich przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Natomiast fakt, iż nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność. C. G., stanowi negatywną przesłankę do przyznania uprawnień do wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji stwierdził również, że niezaprzeczalnym jest, iż matka strony wymaga całodobowej opieki ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności. Dalej podkreślił, że organy administracji publicznej zgodnie z art. 6 K.p.a. działają na podstawie przepisów prawa i na podstawie art. 17 ust. 1b u.s.r. odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji strona opisała stan zdrowia matki oraz niezbędne czynności, które wykonuje w związku ze sprawowaniem całodobowej opieki nad nią. Wskazała na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie odwołało się do regulacji zamieszczonej w art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.s.r. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż C. G. (ur. [...]r.) na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...]r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]r., natomiast nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność. Zauważyło również, że w dniu 20 stycznia 2017 r. D. S. oświadczyła, że orzeczenie powyższe jest pierwszym orzeczeniem o niepełnosprawności matki. Kolegium stwierdziło, że w sytuacji C. G. stopień niepełnosprawności powstał po ukończeniu przez nią 25 roku życia, natomiast daty od której istnieje niepełnosprawność nie da się ustalić nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.s.r., warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do argumentu odwołania dotyczącego treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Kolegium wskazało, iż znane mu jest przywołane orzeczenie, jednakże jak stwierdzono we wskazanym wyroku skutkiem orzeczenia Trybunału "nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.s.r.. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.s.r. Podkreśliło, że organ I instancji związany obowiązującymi przepisami prawa prawidłowo orzekł o odmowie przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. S. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia. Opisała, podobnie jak w odwołaniu, stan zdrowia matki podkreślając, że jej bieżąca pomoc jest konieczna. Wskazała, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b u.s.r., jest niezgodny z konstytucyjną zasadą równości. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie powtórzono w całości treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ostatecznie zauważyło, że organ I instancji związany obowiązującymi przepisami prawa prawidłowo orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W ocenie Kolegium postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, wobec czego decyzja organu I instancji zasługiwała na utrzymanie w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wyznacza natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej :p.p.s.a."), z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Po myśli art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych albo podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem wskazanego kryterium legalności Sąd uznał, że skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Organ dopuścił się bowiem naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez nieuwzględnienie treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104) i naruszenie to miało istotne znaczenie dla wyniku postępowania w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że – jak stwierdził w analogicznej sprawie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 18 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 692/15 – w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. [...] wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP). Jednocześnie przy rozstrzygnięciach o charakterze negatoryjnym Trybunału Konstytucyjnego, czyli orzekających o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, jest bowiem ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, iż do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, należy stosować regulację prawną uwzględniającą skutki tego orzeczenia, a więc w przypadku wyroku negatoryjnego – bez aktu normatywnego (przepisu prawnego), który utracił moc obowiązującą. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt normatywny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy (por. M. Safjan "Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w praktyce sądowej" PiP nr 9/2002, L. Garlicki "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu" Warszawa 2005 r.). Powyższe prowadzi do wniosku, że norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną. Wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie należy zauważyć, że przedstawione zasady dotyczą zarówno wyroku negatoryjnego odnoszącego się do całej kontrolowanej normy prawnej jak też do jej części, czyli tzw. wyroku zakresowego. Natomiast przez "orzeczenie zakresowe" rozumie się orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, którego sentencja zawiera frazę: "w zakresie, w jakim" (lub jej podobną). Skutkiem negatoryjnego wyroku zakresowego nie jest utrata mocy obowiązującej całego kontrolowanego przepisu lecz "wycięcie" z jego zakresu, mieszczącego się w nim fragmentu uznanego za sprzeczny z Konstytucją RP. Jak bezspornie wynika z sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 Trybunał Konstytucyjny odniósł się do określonego zakresu art. 17 ust. 1b u.s.r. stwierdzając, że przepis ten w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Stosowanie zatem, po ogłoszeniu powyższego wyroku, przepisu art. 17 ust. 1b u.s.r., w jego pełnym dotychczasowym brzmieniu, pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem organów stosujących prawo ukształtowanym na podstawie przywołanych wyżej przepisów, w szczególności art. 190 ust. 1, art. 2 i art. 8 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd zauważa nadto, że wyżej wymieniony wyrok nie stanowi orzeczenia, w którym Trybunał Konstytucyjny odroczył w czasie, utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego fragmentu kontrolowanej normy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 lutego 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 462/15, dostępny w internecie). Przytoczoną wyżej ocenę prawną, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni podzielił. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że orzekające w niniejszej sprawie organy zastosowały art. 17 ust. 1b u.s.r. bez uwzględnienia tego, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjną część tego przepisu, co stanowi o naruszeniu prawa materialnego o istotnym znaczeniu dla treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Ponadto organy administracji całkowicie pominęły ustalenie, czy w sprawie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.s.r., tj. czy skarżąca zrezygnował lub nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, konieczne będzie zatem uzupełnienie ustaleń we wskazanym zakresie oraz podjęcie rozstrzygnięcia z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b u.s.r., która utraciła moc obowiązującą. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a, należało orzec jak w sentencji.