IV SA/Gl 49/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant specjalista Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2013 r. sprawy ze skargi D. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], 2) określa, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał D.H. świadczenie w formie zasiłku rodzinnego na dziecko N.H. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] do [...] oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznany na N.H. w kwocie [...] zł jednorazowo. Ten sam organ decyzją z dnia [...] nr [...] ponownie przyznał D.H. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku od 5-18 w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] do [...], dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] w kwocie [...] zł jednorazowo oraz dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na N.H. w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] do [...]. Kolejną decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. zmienił decyzję z dnia [...] odmawiając prawa do zasiłku wnioskowanego na dziecko N.H. na okres od [...] do [...] i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] i uznał wskazane wyżej świadczenia za nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Ten sam organ decyzją z dnia [...] odmówił D.H. prawa do zasiłku rodzinnego wnioskowanego na okres od [...] do [...], dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres od [...] do [...] oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] wnioskowanego na dziecko N.H. za świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. W wyniku wniesionego przez D.H. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego uchylił od [...] decyzję nr [...] z dnia [...] wraz ze zmianami wniesionymi decyzją nr [...] z dnia [...] oraz uchylił od [...] decyzję nr [...] z dnia [...]. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U z 2013 r., poz. 267, dalej k.p.a.) w związku z art. 32 ust. 1, art. 5, art. 3 pkt 1 c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. nr 205, poz. 1212). W uzasadnieniu organ I instancji w pierwszej kolejności przywołał art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie porała świadczenie rodzinne. Dalej organ przytoczył treść art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy oraz art. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W motywach uzasadnienia organ I instancji wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w posiadaniu Ośrodka wynika, że w przeliczeniu dochodu, celem ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres zasiłkowy [...] oraz [...] nie zostały uwzględnione alimenty na rzecz N.H. zgodnie z ugodą z dnia [...] zawartą przed Sądem Rejonowym w C. sygn. akt [...], co w konsekwencji przy ich doliczeniu powoduje przekroczenie kryterium dochodowego, a tym samym powstanie świadczeń nienależnie pobranych. Na mocy powyższej ugody Z.W. zobowiązała się łożyć alimenty na rzecz N.H. w wysokości [...] zł miesięcznie natomiast E.W. w wysokości [...] zł miesięcznie poczynając od dnia [...]. Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] sygn. akt [...] z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł zostały obniżone alimenty zasądzone na rzecz córki N.H. od Z.W. Powyższe okoliczności wyszły na jaw w dniu [...] w wyniku przesłania przez Z.W. potwierdzenia przekazów pocztowych wskazujących na zmianę alimentów wobec córki. W wyniku powziętych informacji organ niezwłocznie wszczął postępowanie mające na celu ustalenia czy świadczenia przyznane decyzjami z dnia [...] i [...] były świadczeniami nienależnie pobranymi. Organ I instancji podkreślił, że świadczenia alimentacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie przekazywane D.H. przez Z. i E.W. począwszy od [...] nie zostały przez nią wykazane w oświadczeniu z dnia [...] o wysokości dochodu niepodlegajacego opodatkowaniu , który poprzedzał okres zasiłkowy [...]. Oświadczenie z dnia [...] przedstawiające dochód niepodlegający opodatkowaniu również nie zawiera powyższych alimentów. D.H. fakt otrzymywania przekazów pieniężnych potwierdziła oświadczeniem z dnia [...], nie określiła jednak z jakiego tytułu świadczenia te były przez nią otrzymywane. Do Ośrodka Miejskiego Pomocy Społecznej w dniu [...] wpłynął wyciąg z protokołu ugody z dnia [...] zawartej przed Sądem Rejonowym w C., z którego wynika że sprawa dotyczyła powództwa małoletniej N.H. zastępowanej przez D.H. przeciwko Z. i E.W. o alimenty, Jak wynika z protokołu ugoda została zawarta w obecności stron. Jak wskazał organ oświadczenie o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu zawiera w pouczeniu informacje jakie świadczenia powinny zostać wykazane. Wśród nich zostały wymienione alimenty na dzieci oraz świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Tym samym alimenty przekazywane zgodnie z wyżej wskazaną ugodą podlegają wykazaniu na oświadczeniu o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu. W uzasadnieniu podniesiono, że strona nie wykazała dochodów uzyskanych z tytułu alimentów w roku [...] i [...] w wysokości po [...] zł. Po doliczeniu uzyskanego dochodu stwierdzono, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i spowodował przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie (504 zł) w okresie świadczeniowym [...], a w okresie świadczeniowym [...] dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i również spowodował przekroczenie kryterium dochodowego. Z tego powodu w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylono decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, z uwagi na to że strona nienależnie pobrała świadczenia rodzinnego. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. D.H. wniosła o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami z uwagi na swój zły stan zdrowia i trudną sytuacje materialną. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] w trybie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na dotychczasowy przebieg postępowania stwierdził, że bezspornym jest, że decyzjami z dnia [...] i [...] został przyznany D.H. zasiłek rodzinny na dziecko N.H. wraz z dodatkami. Zdaniem Kolegium nie budzi również wątpliwości, że w ówczesnym postępowaniu stwierdzono, że odwołująca spełniła przesłanki określone w ustawie, w tym kryterium dochodowe. Podstawą obliczenia dochodu były dochody wykazane w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. uzyskane przez D.H. W dalszej kolejności organ podkreślił, że w dniu [...] powzięto informację, że na podstawie ugody sądowej z dnia [...] Z. i E.W. zobowiązali się łożyć na rzecz N.H. kwotę [...] zł. W roku [...] i [...] przekazali na rzecz strony z tego tytułu po [...] zł, co potwierdzają znajdujące się w aktach administracyjnych potwierdzenia przelewów,a co w konsekwencji doprowadziło do zmiany dochodowej sytuacji rodziny wywierającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, jako ze dochód tej rodziny po doliczeniu dochodu z tytułu wykazanych wyżej alimentów przekroczył kryterium warunkujące ich pobieranie ustalone stosownie do art. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zauważyło jednocześnie, że strona w złożonych wnioskach o przyznanie świadczeń na okres zasiłkowy [...] i [...] nie wykazała powyższych dochodów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D.H. wyraziła swoje niezadowolenie z wydanej przez Kolegium decyzji, oświadczając jednocześnie, że jest osobą poszkodowaną, ponieważ nigdy nie otrzymała alimentów na dziecko. Skarżąca wniosła o zobowiązanie Z.W. do zwrotu pobranych przez nią kwot. D.H. przyznała ponadto, że w związku z bezskuteczną egzekucją alimentów od Z.W. została zawarta z Z. i E.W. ugoda, na mocy której zobowiązali się oni do płacenia alimentów na rzecz N.H. w łącznej wysokości [...] zł. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzje administracyjne obydwu instancji nie mogą się ostać, albowiem przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Organ I instancji zweryfikował swoją decyzję w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w oparciu o występującą w tym przepisie przesłankę nienależnie pobranego świadczenia. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane w art. 30 ust. 2 pkt 1- 4 przywołanej w ustawy. W uzasadnieniu decyzji zacytowane zostały art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi że zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osoby, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł. Z kolei na mocy art. 3 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów na rzecz innych osób inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w ogóle nie rozważyło zagadnień prawnych związanych z zastosowaniem trybu art. 32 ust. 2. Natomiast organ I instancji uznał, że strona wprowadziła go w błąd, przez co doszło wypłacenia świadczeń pomimo braku przesłanek do ich pobierania. Przy tym organy nie powołały art. 30 ust. 2 ustawy jako podstawy rozstrzygnięcia, a zatem w opinii Sądu, nie sposób uznać, że w istocie ustaliły, że świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane. Zasadniczy problem w przedmiotowej sprawie tkwi w tym, że decyzje organów obydwu instancji wydane zostały po okresie na jaki przyznane zostały świadczenia rodzinne. Podkreślenia wymaga fakt, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji przyznającej świadczenie. Decyzja weryfikująca wydana w oparciu o art. 32 wskazanej wyżej ustawy jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania lub od momentu wskazanego w jego rozstrzygnięciu, co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc- z mocą od wydania decyzji. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw, by w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylać lub zmieniać decyzję z mocą wsteczną (ex tunc) (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Łd 42/12; LEX nr 1123286). Zauważyć także należy, że w sytuacji kiedy upłynął okres na jaki świadczenie zostało przyznane brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 32 ust. 2 ustawy. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyrok NSA z 03 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1035/11; LEX 1131464). Powyższe rozważania prowadzą do konkluzji, że organ I instancji powinien umorzyć postępowania, a w zakresie ewentualnych nienależnie pobranych świadczeń może uruchomić instytucję zwrotu z art. 30 ust. 5. Z powyższych powodów Sąd nie odniósł się do zagadnień materialnoprawnych, skoro zakwestionowany został sam tryb przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Podobne stanowisko tut. Sąd zaprezentował już wcześniej w prawomocnych wyrokach w sprawach IV SA/Gl 534/12 i IV SA/Gl 414/12 (dostępnych w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.