IV SA/Gl 531/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. nie stwierdził u K.W. choroby zawodowej pylicy płuc: [...], wymienionej w pozycji [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Decyzję wydano w oparciu o postępowanie wyjaśniające oraz orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie nr [...]) i Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie nr [...]). Na tej podstawie organ orzekający ustalił, że K.W. w latach [...] - [...] pracował w A w B. kolejno na stanowiskach: [...], [...], gdzie był narażony na pył kamienno węglowy. Jednakże lekarze wskazanych placówek diagnostycznych na podstawie wykonanych badań radiologicznych, które nie wykazały zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniajacych, upoważniających do rozpoznania pylicy płuc, orzekli iż obecnie brak jest podstaw do rozpoznania pylicy płuc . W odwołaniu od powyższej decyzji K.W. nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem oraz orzeczeniami lekarskimi. Podniósł, że wykonane w Szpitalu Powiatowym w C. w dniu [...] badanie tomografii komputerowej wykazało u niego rozedmę i pylicę płuc i to na tej podstawie został skierowany do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S.. Natomiast orzekające w sprawie jednostki diagnostyczne orzeczenia o braku rozpoznania pylicy płuc wydały w oparciu o wyniki podstawowych badań spirometrycznych i rtg klatki piersiowej. Zdaniem odwołującego rtg płuc jest badaniem niedokładnym w przeciwieństwie do badań wykonanych przy użyciu rezonansu magnetycznego czy tomografu. Zaznaczył, że występujące u niego objawy jak: częste stany zapalne oskrzeli, stany podgorączkowe, kaszel, duszności, związane są z długoletnią pracą pod ziemią w szkodliwych warunkach. Ponadto w toku postępowania odwoławczego odwołujący przedłożył opis badania TK-HRCT z dnia [...] wykonanego w Pracowni Tomografii Komputerowej Szpitala Powiatowego w C. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie istnienia występującego schorzenia jako choroby zawodowej oraz wykazanie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznaną chorobą zawodową a środowiskiem pracy. Dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że K.W. pracował w latach [...] - [...] w przedsiębiorstwie górniczym jako [...], gdzie był eksponowany na działanie pyłu węglowego zawierającego wolną krystaliczną krzemionkę w stężeniach przekraczających dopuszczalne normy. Stąd organ uznał, że ww. pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej - pylicy płuc. Dalej organ stwierdził, że K.W. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie z dnia [...]) oraz w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie z dnia [...]), gdzie lekarze specjaliści w konkluzji orzeczeń nie rozpoznali u niego pylicy płuc. Orzeczenia tych placówek zostały wydane na podstawie aktualnych obrazów radiologicznych płuc, które nie ujawniły obecności zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłokniajacych, co tym samym nie pozwoliło na rozpoznanie pylicy płuc zgodnie z obowiązującą klasyfikacją radiologiczną pylic Międzynarodowego Biura Pracy. Nadto wyjaśnił, że proces pyliczy przebiega powoli i nie wymaga weryfikacji radiologicznej w krótkim okresie czasu, dlatego do rozpoznania pylicy płuc nie stosuje się ograniczenia czasowego, wobec czego choroba ta może być rozpoznana nawet długo po ustaniu narażenia zawodowego. Podkreślił, że przy rozpoznawaniu pylic płuc niezmiernie istotne jest narażenie zawodowe - to jednak brak istnienia określonych skutków zdrowotnych tego narażenia uniemożliwia rozpoznanie choroby zawodowej. Odnosząc się do wniosków dowodowych organ powołał się na pismo WOMP w S. z dnia [...] oraz pismo IMPiZŚ w S. z dnia [...], z których wynika, że obie te placówki dysponowały badaniami HRCT klatki piersiowej z dnia [...] zaś wynik ten został poddany analizie i uwzględniony w trakcie procesu orzeczniczego, a nadto, że przed wydaniem orzeczenia przez Instytut uwzględniono wszystkie dane z dostępnej dokumentacji lekarskiej badanego. Ponadto organ wskazał, że lekarze Instytutu wyjaśnili, że podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc u [...] jest stwierdzenie na pełnowymiarowym zdjęciu RTG klatki piersiowej w pozycji tylno-przedniej zmian ogniskowych w płucach, pod postacią zacienień okrągłych, regularnych mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłokniajacych na miąższ płucny. Aktualny radiogram klatki piersiowej tego rodzaju zmian nie wykazuje. Również opisywane w badaniu HRCT płuc "drobne śródmiąższowe zagęszczenia , pojedyncze zmiany drobnoguzkowe o wielkości do 3 mm " - przy braku jakichkolwiek zagęszczeń ogniskowych w aktualnym badaniu RTG płuc - nie dają dostatecznych podstaw do rozpoznania u K.W. pylicy płuc. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K.W. zasadniczo powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Nie zgadzając się z orzeczeniami lekarskimi wnioskował o przeprowadzenie w innym Szpitalu Chorób Zawodowych badań z wykorzystaniem nowoczesnej aparatury diagnostycznej. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów administracyjnych polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd zgodnie z powołanym wyżej art. 134 § 1 P.p.s.a. wziął pod uwagę z urzędu. Przeprowadzając ocenę legalności decyzji administracyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu zwłaszcza, gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trzeba bowiem stwierdzić, że w zakresie rozpoznanej sprawy organy zastosowały rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), dalej jako rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych, wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) Tymczasem wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008 r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego utraci moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła zatem w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie. Powyższe znajduje uzasadnienia w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Oznacza to, że w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego. Zgodnie zatem z treścią art. 145a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99, Lex nr 46809 i wyrok WSA w Gdańsku z 21 czerwca 2006 r., III SA/Gd 282/06, Lex 203309). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zatem przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny ukształtowany w następstwie powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, czyli znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), przy czym czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne (§ 11 ust. 1 tego samego rozporządzenia) Wobec odmowy zastosowania niekonstytucyjnych przepisów materialnych i procesowych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jako niezgodnych z Konstytucją RP, Sąd nie dokonywał merytorycznej jej oceny. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w zw. z art. 145a k.p.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 P.p.s.a.