IV SA/Gl 587/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje na rzecz adwokata T. B. wynagrodzenie w kwocie 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. S. M., reprezentowany przez pełnomocnika Z. K., pismem z dnia 12 listopada 2012 r., oznaczonym jako "odwołanie", złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. zwrócił się z prośbą o wznowienie postępowania w sprawie decyzji z dnia [...] r., Nr [...], doręczonej w dniu 9 listopada 2012 r., która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tego pisma powołano się na wadliwe obciążenie S. M. naliczonym zadłużeniem alimentacyjnym w wysokości 25 277,55- zł. mimo, że pobrała je E. M. Z tego powodu, żądano wznowienia postępowania na mocy art. 145 § 1 ust. 1, 4, 5 i 6 oraz § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej w skrócie jako: "K.pa.") oraz zarzucono wspomnianej decyzji naruszenie prawa materialnego i procesowego, tj. art. 156 § 1 ust. 6 i 7 K.p.a., poprzez pozbawienie możliwości wniesienia w terminie odwołania z winy urzędnika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., jak również akcentowano szereg innych uchybień popełnionych w związku z jej wydaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., postanowieniem dnia [...] r., [...], stwierdziło niedopuszczalność odwołania, w oparciu o art. 28 w związku z art. 134 K.p.a. uznając, iż S. M. jako dłużnik alimentacyjny nie legitymuje się chronionym w płaszczyźnie normatywnej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów interesem prawnym lub obowiązkiem, który mógłby zostać skonkretyzowany w postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W motywach rozstrzygnięcia powołano treść art. 28 i art. 134 K.p.a. oraz konieczność podjęcia przez organ odwoławczy w postępowaniu wstępnym czynności mających na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne zarówno z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. Niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych obejmuje m. in. sytuacje wniesienia środka zaskarżenia przez jednostkę nie mającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia, która ma miejsce w sprawie, bowiem S. M. jako dłużnik alimentacyjny nie legitymuje się interesem prawnym lub obowiązkiem, który mógłby zostać skonkretyzowany w postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego stroną - poza osobą uprawnioną może być ten tylko, kto posiada chronione w płaszczyźnie prawnej uprawnienie do żądania przyznania świadczenia z funduszu bądź chroniony prawnie obowiązek związany z udzielonym świadczeniem. Brak takiego umocowania czyni interes w postępowaniu wyłącznie interesem faktycznym, a więc wykluczającym przymiot strony. Biorąc pod uwagę powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że stroną postępowania jest D. M. jako osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. W odniesieniu do wniosku o wznowienie postępowania poinformowano, że zgodnie z art. 148 K.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji. Z kolei w myśl art. 150 § 1 K.p.a. organem administracji publicznej właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji (w niniejszej sprawie w I instancji). We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze z dnia 25 kwietnia 2013 r. S. M. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego, jak i procesowego, zwłaszcza art. 2 i art. 32 w związku z art. 31 ust. 2 oraz art. 47 w związku z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 10 § 1, art. 30 § 2 i art. 33 w związku z art. 28 K.p.a. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. oraz uznania wnoszonego odwołania za skuteczne poprzez zmianę orzeczeń w ten sposób, że skarżący będzie miał prawo do zapoznania się z aktami sprawy na każdym etapie postępowania (art. 10 K.p.a.). W uzasadnieniu zarzutów skarżący podkreślił, że w jego sprawie organy przyjęły błędną interpretację art. 28 K.p.a., bowiem "osoba uprawniona" to osoba uprawniona do alimentów, a ustawa nie przewiduje zakazu zapoznania się z aktami sprawy dłużnikowi alimentacyjnemu. Na koniec poinformował, że w wyniku działań organów był zmuszony zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem tut. Sądu z dnia 21 stycznia 2014 r. ustanowiono dla skarżącego adwokata z urzędu. Na rozprawie, która miała miejsce w dniu 1 kwietnia 2014 r., pełnomocnik skarżącego zwrócił się z wnioskiem o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego z tytułu udzielonej pomocy prawnej świadczonej z urzędu oświadczając zarazem, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Kontrola sądowa, zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), polega na badaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, ocenia zgodność jego treści oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Oznacza to, że sąd administracyjny nie musi, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale ma obowiązek z urzędu uwzględnić wadliwość kontrolowanego aktu. Zdaniem składu orzekającego, skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej wskazanych, lecz z powodu naruszenia prawa procesowego, które Sąd dostrzegł z urzędu. Stąd też, nie było celowe szczegółowe przedstawianie stanu faktycznego sprawy, jak też dokonywanie jego merytorycznej oceny, także pod kątem zarzutów zawartych w skardze. W myśl art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeżeli postępowanie zostało wszczęte na żądanie określonego podmiotu, to wniosek strony zakreśla ramy podmiotowe i przedmiotowe tego postępowania. Wnioskodawca domaga się, bowiem od organu w określonej sytuacji faktycznej, konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa materialnego na zasadzie skargowości, wówczas rodzaj sprawy i przedmiot określa treść zgłoszonego żądania. Wszczęte postępowanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej, który nie jest władny do zmiany zgłoszonego żądania. W sytuacji, gdy strona składa pismo organ administracji winien rozpatrzyć żądanie z niego wynikające, a w razie wątpliwości co do woli strony, zobowiązać ją do złożenia stosownego wyjaśnienia (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2011 r. sygn. II OSK 1434/10 - Lex nr 115875 oraz wyroki WSA: z dnia 20 października 2010r. sygn. III Sa/Łd 452/10 - Lex nr 758206, z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. I SA/Wa 1800/11 - Lex nr 1137318 i z dnia 24 marca 2011 r. sygn. II SA/Kr 130/11 - Lex nr 784068). Nawet wówczas jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej nie jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Jest to niedopuszczalne chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej podanie. O tym, jaki jest charakter i zakres żądania zawarty w piśmie wniesionym przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane (por. wyrok WSA Krakowie z dnia 27 marca 2013r., sygn. akt II SA/Kr 46/13, dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Nie ulega bowiem wątpliwości, że w toku postępowania administracyjnego organy administracji są zobligowane do rozstrzygania sprawy w myśl zasad postępowania administracyjnego, w szczególności prawdy obiektywnej i praworządności (art. 7 i 8 K.p.a.), jak również rozpoznania sprawy zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu w zakresie formy i treści podania, czy też wniosku. Dodatkowo, do należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na prawa i obowiązki stron postępowania, co wynika z treści art. 9 K.p.a. Zatem każde pismo, kierowane przez stronę postępowania do organu, winno być wyjaśnione i ocenione przy dokładnym ustaleniu woli strony postępowania w zakresie skutków, jakie chciałaby osiągnąć przez zwrócenie się na drogę postępowania administracyjnego. Należy mieć na uwadze, że organ powinien podejmować w toku postępowania wszelkie działania zmierzające do ustalenia rzeczywistej intencji wnioskodawcy, który w niniejszej sprawie w sposób nieprecyzyjny i wieloznaczny złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. "odwołanie" w sprawie decyzji z dnia [...]r. i jednocześnie zwrócił się z prośbą o wznowienie postępowania. Niejednoznaczność treści żądania skarżącego może sugerować, że domagał się wszczęcia postępowania w przedmiocie legalności decyzji pierwszoinstancyjnej, bądź wznowienia postępowania, jak również zbadania sprawy pod kątem stwierdzenia jej nieważności. Bezspornie bowiem do określenia treści żądania zobowiązany jest sam skarżący jako wnioskodawca, natomiast organ administracji publicznej, do którego zostało skierowane żądanie, nie jest władny do określenia przedmiotu postępowania niezależnie od treści żądania. W razie wątpliwości co do treści żądania, organ jest zobowiązany wyjaśnić rzeczywistą wolę skarżącego, powołując się na art. 63 § 2 w związku z art. 61 § 1 K.p.a. brak wezwania w tym zakresie do jego sprecyzowania, uniemożliwia prawidłowe rozpatrzenie niniejszej sprawy. W tym miejscu podzielić przyjdzie rozważania poczynione w uzasadnieniach wyroków tut. Sądu o sygn. akt IV SA/Gl 585 i IV SA/Gl 586, dotyczących również skarżącego iż: "W zależności od okoliczności sprawy, mimo, iż pismo strony jednoznacznie wyraźnego wniosku nie zawiera, organ administracji publicznej mając na względzie słuszny interes strony, dbając by nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa, winien rozważyć wszystkie możliwe środki, które dopuszcza ustawa, a które mogłyby służyć należytemu załatwieniu sprawy. Podkreślić należy, że na organie administracji ciąży obowiązek zmierzający do wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wniesionego przez nią może budzić wątpliwości. Kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa (art. 8 K.p.a.). Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji określona w art. 9 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji są zobowiązane do należytego wyczerpującego informowana stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania." (cytat). Należy mieć na względzie, że organ w drodze pouczenia skarżącego i wezwania do jednoznacznego sprecyzowania żądania winien powyższe wątpliwości rozstrzygnąć, natomiast brak wezwania w tym zakresie uniemożliwia prawidłowe rozpatrzenie niniejszej sprawy. Odstąpienie od tej czynności stanowiło naruszenie wskazanych wyżej zasad postępowania administracyjnego, które mogło istotny mieć wpływ na wynik sprawy, wobec niedokładnego jej wyjaśnienia (art. 7 K.p.a.) i niedostatecznego poinformowania skarżącego o okolicznościach mających istotny wpływ na jego sytuację (art. 9 K.p.a.). W konsekwencji, zaskarżone postanowienie uznać należy za przedwczesne. Ponownie rozważając sprawę organ odwoławczy zwróci się do skarżącego o zajęcie jednoznacznego stanowiska i sprecyzowanie żądania dotyczącego decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r., nr [...] oraz w zależności od poczynionych ustaleń, podejmie właściwe i należycie uzasadnione rozstrzygnięcie. W świetle przedstawionych wyżej wywodów, należało uwzględnić skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i orzec, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Rozpoznając złożony na rozprawie wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu w oparciu o art. 200, art. 205 i art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 poz. 461) uzasadnionym było przyznanie wynagrodzenia w wysokości minimalnej, tj. 240,- zł. powiększonego o kwotę należnego podatku VAT, tj. 55,20- zł. (240 x 23% = 55,20- zł.), co orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji niniejszego wyroku.