IV SA/Gl 672/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 1, art. 4, art.5 i art. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195) – dalej "ustawa" Prezydent Miasta Z. odmówił A.K. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na córkę A. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że na mocy art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie natomiast do brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy termin " rodzina" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny – małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia przy spełnieniu warunków opisanych w tym przepisie. Odnosząc się do ustalonego stanu faktycznego wskazano, że wnioskodawczyni przebywa w Zakładzie Karnym w L. Nie zamieszkuje więc wspólnie z dzieckiem, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od wskazanej decyzji A.K. oświadczyła, że wniosek został złożony z myślą o polepszeniu sytuacji córki A. i cała kwota przyznana z tytułu świadczenia wychowawczego zostanie przekazana na jej rozwój i potrzeby. Wskazała, że w miarę możliwości jakie posiada, przebywając w Zakładzie Karnym, ponosi koszty utrzymania dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przywołał przepisy ustawy, a w tym art. 4, w którym określono, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, a świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Przywołano też art. 2 pkt 16 ustawy, w którym zdefiniowano termin "rodzina". Zgodnie z definicją legalną "rodzina" to odpowiednio następujący członkowie rodziny: małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. W ramach ustaleń stanu faktycznego wskazano, że odwołująca jest matką dwójki dzieci - 24 letniego M.S. i 7 letniej A.K. Jednak wnioskodawczyni przebywając w Zakładzie Karnym w L. nie zamieszkuje wspólnie z małoletnią córką i nie tworzy z nią rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.K., tak jak w uprzednio złożonym odwołaniu podniosła, że uczestniczy w wychowaniu córki A. i partycypuje w jej kosztach utrzymania. Wskazała, że większość kobiet znajdujących się w izolacji otrzymuje świadczenie wychowawcze, jak też osoby przebywające poza granicami Polski i niezamieszkujące z dziećmi. Jako rażąco niesprawiedliwe uznała pozbawienie jej córki świadczenia, które pomogłoby w jej rozwoju i wychowaniu. Stwierdziła, że błędy rodziców nie powinny pogorszać sytuacji dzieci. Oświadczyła nadto, że świadczenie wychowawcze zostanie wpłacone na odrębne konto bankowe córki i służyć będzie wyłączenie zaspokajaniu jej potrzeb. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, wnosząc o jej oddalenie, powtórzyło argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. W art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", wymienione zostały przesłanki, których spełnienie się nakazuje uwzględnienie skargi inicjującej kontrolę legalności działania administracji publicznej, sprawowanej przez sądy administracyjne. Sądy administracyjne zobowiązane są zatem uwzględnić skargę, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dotychczas nazywanej "ustawą". Na mocy tego aktu przyznawane jest świadczenie nazwane świadczeniem wychowawczym. Uprawnienie do świadczenia wychowawczego przysługuje określonym w ustawie podmiotom spełniającym wyznaczone przez ustawodawcę kryteria. Przyznanie prawa do tego świadczenia nie zostało oddane zatem do dyskrecjonalnej decyzji właściwego organu, gdyż możliwość jego przyznania uzależniona jest od wystąpienia ściśle określonych przesłanek ustawowych, a brak którejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Jak słusznie zauważa się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, a przyznaje się go matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia, o czym stanowi 4 ust. 1 ustawy. Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy). Niezależnie od tego, czy opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez jednego tylko czy też oboje rodziców, adresatem decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego może być tylko jedno z nich. Przesądza o tym regulacja zawarta w art. 22 ustawy. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, że w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie zatem ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę (względnie naprzemienną w przypadku uregulowanym w art. 2 pkt 16 in fine ustawy) i który pierwszy wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia, jeśli oboje rodzice odpowiadają dwóm pierwszym warunkom. Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego organ zobligowany jest zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca należy do podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy. Następnie powinien zbadać czy zachodzi przesłanka wspólnego zamieszkiwania rodziców i ich dziecka i ustalić czy wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, którego dotyczy wniosek. W kontrolowanej sprawie, skarżąca bezspornie należy do podmiotów uprawnionych, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Organ ustalił jednak, że przebywa ona w Zakładzie Karnym, a tym samym że nie została spełniona przesłanka wspólnego zamieszkiwania "rodziny", o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy. Co prawda, zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego umieszczenie w Zakładzie Karnym czy Areszcie Śledczym nie jest jednoznaczne ze zmianą miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Przebywanie osoby w zakładzie karnym jest stanem przejściowym i nie powoduje utraty dotychczasowego miejsca zamieszkania (por. postanowienie NSA z 6 lipca 2012r. sygn. akt II OSK 1553/12, z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt I OW 47/15, z 6 czerwca 2017r.sygn. akt I OW 22/17). Jednak na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przesłanka wspólnego zamieszkiwania musi być oceniana w aspekcie definicji legalnej rodziny przedstawionej w art. 2 pkt 16 ustawy. Konieczne jest zatem ustalenie czy dziecko, któremu służyć ma świadczenie wychowawcze, jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z uprawnioną do otrzymania tego świadczenia osobą. "Zamieszkiwanie wspólne", to fizyczne przebywanie dziecka w miejscu zamieszkania tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Świadczenie wychowawcze, chociaż przyznawane do rąk jednego z podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy jest w istocie świadczeniem przeznaczonym dla dziecka. Świadczy o tym przywołany wcześniej art. 4 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. W ocenie Sądu "sprawowanie opieki nad dzieckiem", użyte w art. 22 ustawy należy odnosić do jej faktycznego sprawowania polegającego nie tylko na trosce o przekazanie środków na utrzymanie dziecka lecz codzienne wykonywanie czynności związanych z wychowaniem i opieką. Przebywając w zamkniętym Zakładzie Karnym, skarżąca nie może ze względów obiektywnych wykonywać tych codziennych czynności. Odpowiadając na postawiony przez skarżącą zarzutu pokrzywdzenia jej córki poprzez nieprzyznanie jej świadczenia wychowawczego ze względu na zawinienie ze strony matki, Sąd stwierdza, że rolą organów, a przede wszystkim sądu rodzinnego jest dokonanie właściwych ustaleń w zakresie sprawowanej pod nieobecność matki pieczy nad siedmioletnim dzieckiem. Dziecko takie nie może bowiem pozostawać bez opieki. W przypadku, gdy wykonywana byłaby opieka zastępcza, uprawnionym do dodatku wychowawczego byłaby osoba sprawująca tę opiekę na mocy art. 115 ust. 2a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2017r. poz.697). W tym stanie rzeczy skarga nie zasługiwała na jej uwzględnienie i orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.