IV SA/Gl 685/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...] 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] nr [...] skierowaną do S.K. orzekł w sprawie zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] r. w taki sposób, że od dnia 01 lutego 201 1 r. przyjmuje ona brzmienie: 1. przyznać świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na K.K. w kwocie 0,00 zł. za okres od 01 do 28.02.2011 r., 2. przyznać świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na K.K. w kwocie 350 zł. miesięcznie na okres od 01 marca do 31 lipca 2011 r., 3. przyznać świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na K.K. w kwocie 0,00 zł. za okres od 01 do 31 sierpnia 2011 r., 4. przyznać świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na K.K. w kwocie 350 zł. miesięcznie na okres od 01 do 30 września 2011r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu 21 lutego 2011 r. strona otrzymała od komornika kwotę 7.085,26 zł. oraz w dniu 22 sierpnia 2011 r. kwotę 7.331,50 zł. tytułem alimentów, w związku z czym zostały nienależnie pobrane przez stronę świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miesiącach luty i sierpień 2011 r. w kwocie 700 zł.. Od tej decyzji odwołanie wniosła S.K., podnosząc, że nie zgadza się z tym, iż ma oddać świadczenie z funduszu alimentacyjnego za miesiąc luty i sierpień 2011 r. Wskazała, iż w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego toczyła się egzekucja z nieruchomości dłużnika. W lutym i sierpniu 2011 r. otrzymała od komornika znaczne kwoty, ale są to należności które zostały wypłacone tytułem zaległych alimentów oraz zasądzonych kosztów. Strona wskazała, iż nie pobrała w w/wym. miesiącach bieżących alimentów. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz.1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z akt sprawy wynika, iż organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznał S.K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. K. w kwocie po 350 zł. miesięcznie na okres od 01 października 2010 r. do 30 września 2011 r., albowiem ustalił, że strona spełnia przesłanki ustawowe do przyznania jej tego świadczenia. Z uwagi na powzięcie informacji o otrzymaniu przez stronę za pośrednictwem Komornika w miesiącach: lutym 2011 r. i sierpniu 2011 r. alimentów, organ I instancji pismem z dnia 26 marca 2012 r. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany/uchylenia wyżej opisanej decyzji Nr [...] z dnia [...] r.. Podkreślono, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika z dnia 09 marca 2012 r., z którego wynika, że strona otrzymała w lutym 2011 r. - 7.085,26 zł. (w tym 4.691,50 zł. należności zasądzone w pkt 2 i 3 tytułu wykonawczego oraz 2.393,76 zł. zaległe alimenty) oraz w sierpniu 2011 r. - 7.331,50 zł. - tytułem zaległych alimentów. Kolegium podniosło, że z art. 24 ust.l ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 1 z 2009 r. poz.7 ze zm.) wynika, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Stosownie zaś do art.2 pkt.7 w/wym ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, a) wypłacone bez podstawy prawnej łub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, b) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, c) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; Organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze powyższe przepisy prawne, a w szczególności fakt, iż strona otrzymała za pośrednictwem Komornika w lutym 2011 r. kwotę 2.393,76 zł. tytułem alimentów, w sierpniu 2011 r. kwotę 7.331,50 zł. tytułem alimentów, stronie w tych miesiącach nie powinny przysługiwać świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca S.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała, iż w wyniku postępowania egzekucyjnego komornik wyegzekwował zaległe alimenty za okres od września 2008 r. do września 2010 r. i nie powinny one mieć wpływu na bieżąco pobierane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I Instancji nie może się ostać. Na wstępie podkreślić należy, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma za zadanie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej w związku z niemożliwością wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. W myśl regulacji art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z treści art. 2 pkt 7 lit. d omawianej ustawy wynika natomiast, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W tej mierze wskazać należy, że organy obu instancji nie zwróciły uwagi, że przepis art. 2 pkt 7 lit. d w wyżej opisanym brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 2012 r. nie może być stosowany w niniejszej sprawie. Wyżej wymieniony przepis w naprowadzonej tu treści wszedł w życie w dniu 01 stycznia 2012 r., wprowadzony ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r. Nr 205 poz.1212). Trzeba tu podkreślić, że ustawa ta w art. 3 stanowi, że sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Bezspornie w niniejszej sprawie prawo skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstało przed dniem 01 stycznia 2012 r., a zatem w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy dotychczasowe, a zatem chodzi tu również o zapis wspomnianego art. 2 pkt 7 lit. d w brzmieniu przed nowelizacją, a mianowicie "ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty". Zgodnie z regulacją art. 18 ust. 1 prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. W myśl art. 27 ust. 1 powołanej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W okresie natomiast, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. W tym miejscu godzi się podnieść, że istotnie jednym z obowiązków osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest powstrzymywanie się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 ustawy, który wśród okoliczności uzasadniających uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymienia świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Ustawa nie precyzuje jednak, czy chodzi o jakiekolwiek alimenty, czy tylko o alimenty bieżące. W ocenie Sądu sformułowanie to oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł i obydwa świadczenia muszą być wypłacane za ten sam okres. Aby natomiast mówić o jednoczesności pobierania obu tych świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia te wypłacono. Wypłacone więc świadczenie z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Celem bowiem ustawy, jak już wyżej wskazano jest zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów i cel ten nie byłby zrealizowany gdyby odmiennie interpretować omawiany przepis. Jednorazowa wpłata przez dłużnika nawet niewielkiej kwoty pieniędzy prowadziłaby bowiem do utraty świadczenia z funduszu. (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrok z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 325/10). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że cytowany przepis nie stanowi zakazu pobierania alimentów zaległych. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów brak jest bowiem uregulowania, które zakazywałoby pobierania takiego świadczenia. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że w aktach administracyjnych są dowody, że wpłacone przez Komornika Sądowego do rąk skarżącej kwoty stanowiły należności z tytułu zaległości alimentacyjnych, co wynika z pisma komornika sądowego z dnia 09 marca 2012 r.. Konkludując, skoro wpłacona przez komornika kwota została przez niego zaliczona na poczet zaległości alimentacyjnych nie można mówić o równoczesności pobierania tych świadczeń. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zdaniem Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, pozbawienie strony postępowania przyznanego jej decyzją prawa, z mocą wsteczną, winno mieć miejsce jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie taka możliwość jest przewidziana w normie prawnej. Skoro więc omawiana regulacja takiej sytuacji nie przewiduje postępowanie administracyjne mające na celu zmianę stanu ustalonego ostateczną decyzją administracyjną na mocy której strona nabyła uprawnienia może dotyczyć jedynie decyzji, która nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej te świadczenia. Zatem weryfikacja świadczeń o której mowa w tym przepisie może mieć skutek jedynie na przyszłość. Aby usunąć konsekwencje prawne wywołane weryfikacją rozstrzygnięcia na podstawie którego strona pobrała już świadczenia należy zastosować instytucję zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy. Dlatego brak jest podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11 dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych. Na marginesie należy wskazać, że podobne stanowisko tut. Sąd zajął już wcześniej w prawomocnie rozstrzygniętych sprawach o sygn. akt IV SA/Gl 676/10 i IV SA/Gl 345/10 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do treści art. 152 P.p.s.a. Sąd podjął rozstrzygnięcie jak w pkt 2 sentencji wyroku.