IV SA/Gl 709/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2013 r. sprawy ze skargi U.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza R. - Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 298, poz. 1769), odmówił przyznania U.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniu [...] U.B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad [...]-letnią niepełnosprawną w stopniu znacznym córką S.B. Organ ustalił, że na dzień złożenia wniosku wnioskodawczyni nie pracowała oraz nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, natomiast S.B. codziennie od godz. [...] do [...] przebywa na terapii zajęciowej. Następnie organ wyjaśnił, że stosownie do regulacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu z zebranej dokumentacji oraz złożonych przez zainteresowaną oświadczeń wynika, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką, gdyż od [...] do [...] oraz od [...] do [...] pozostawała w stosunku pracy, natomiast ostatni stosunek pracy został z nią rozwiązany przez pracodawcę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 kodeksu pracy z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych oraz utraty zaufania pracodawcy. Jednocześnie organ zaznaczył, że S.B. jest osobą dorosłą i mimo że jej niepełnosprawność powstała przed [...] rokiem życia wnioskodawczyni od wielu lat pozostawała w stosunku pracy i godziła pracę zawodową z opieką nad córką. Jak bowiem sama utrzymuje w czasie, gdy pracowała córka przebywała na warsztatach terapii zajęciowej a opieka sprawowana jest w godzinach popołudniowych. Dlatego, zdaniem organu, opieka nad córką nie jest powodem niepodejmowania przez U.B. pracy, gdyż nie występuje związek pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością zapewnienia opieki córce. Dodatkowo organ wskazał, że wraz z wnioskodawczynią i jej niepełnosprawną córką zamieszkują także inne osoby, (A.B.- syn wnioskodawczyni, M.B. – teściowa wnioskodawczyni, Z.B.- syn wnioskodawczyni - wraz z żoną i dwójką dzieci),które pomagają w opiece nad S.B. W tym stanie faktycznym i prawnym organ nie znalazł wiec podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od wskazanej wyżej decyzji w ustawowym terminie wniosła U.B., domagając się jej uchylenia. Zdaniem odwołującej organ dokonał nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i na tej podstawie wydał błędne rozstrzygniecie. Zgodnie bowiem z art. 17 tej ustawy świadczenie przysługuje matce jeżeli nie podejmuje zatrudnienia. W ocenie odwołującej taka sytuacja ma miejsce w sprawie. S.B. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i z uwagi na to odwołująca nie podejmuje obecnie zatrudnienia, gdyż będzie sprawowała opiekę nad córką. Zatem z uwagi na córkę powstrzymuje się od aktywności zawodowej a " to co było kiedyś nie ma znaczenia i nie wie po co organ to analizował". Jednocześnie odwołująca wyjaśniła, że M.B. ma [...] lat , jest po operacji i sama wymaga opieki, Z.B. ma własną rodzinę, A.B. ma swoje własne życie. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy dokonał zasadniczo tożsamych ustaleń co organ I instancji. Zaznaczył przy tym, że S.B. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] a nadto, jak podała jej matka, ma problemy z poruszaniem się, dlatego "więcej jeździ na wózku, chodzi przy pomocy kuli lub innej osoby". Dalej organ wskazał, że U.B. opiekuje się córką przy codziennej toalecie i przy posiłkach. Pracowała natomiast w tych godzinach gdy córka była na warsztatach terapii zajęciowej. Opieka sprawowana jest przez kilka godzin dziennie. Inni członkowie rodziny też mogą pomóc córce. Na podstawie analizy całości zebranego materiału dowodowego Kolegium uznało, że w sprawie nie występuje związek pomiędzy niepodejmowaniem przez U.B. pracy a koniecznością sprawowania opieki nad córką o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. S.B. codziennie od godz. [...] do [...] przebywa poza domem na warsztatach terapii zajęciowej dokąd jest dowożona i przywożona po zajęciach do domu, tym samym nie wymaga całodobowej opieki matki. Także w czasie gdy strona pracowała, córka była na warsztatach terapii zajęciowej. W obecnej sytuacji rodziny nic się nie zmieniło, bowiem córka nadal uczestniczy codziennie w tych warsztatach. Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje automatycznie. Służy ono do zapewnienia autentycznej opieki osobie niepełnosprawnej. Nie może być przyznanym automatycznie wynagrodzeniem za opiekę, gdyż stanowi ono w istocie pewien ekwiwalent wynagrodzenia za pracę osoby pełniącej rolę opiekuna, który z uwagi na opiekę nie może podjąć pacy. Zdaniem Kolegium dowody zebrane przez organ I instancji świadczą o tym, że strona była zdolna łączyć opiekę nad niepełnosprawną córką z zatrudnieniem i żadne okoliczności nie uległy zmianie. Ponadto, jak zauważyło Kolegium, ze stroną nadal wspólnie zamieszkują osoby, które angażowały się do pomocy w opiece nad córką i które tej pomocy nadal mogą udzielać. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach U.B. zakwestionowała powyższą decyzję, której zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię i na tej podstawie wniosła o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na wyrok WSA w Poznaniu z 17.10.2007 r. IV SA/Po 399/07, wywodząc, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych, przysługuje ono wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucenia zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy) oraz że brak perspektyw na zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem pozbawia stronę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę, a niedobory te są częściowo rekompensowane w formie przedmiotowego świadczenia. Zdaniem skarżącej przyjęcie punktu widzenia organów prowadzi do nieuprawnionych wniosków. Przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje bowiem na konieczność całodobowej opieki. To, że niepełnosprawny uczęszcza na zajęcia nie może samo w sobie pozbawiać prawa do świadczenia. Osobę niepełnosprawną należy stale rehabilitować. Jak wskazała skarżąca założyć należy, że wykonywanie opieki wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu. W dalszej części uzasadnienia podniesiono, że celem ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest realizacja polityki społecznej i gospodarczej uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji, a zatem każdy z jej zapisów musi pozostawać w zgodzie z tą funkcją. Ponownie zaznaczono, że to co było wcześniej nie powinno mieć znaczenia, zaś inne osoby zamieszkujące z niepełnosprawną nie mają żadnego obowiązku świadczyć jej pomocy. Jednocześnie wskazano, że skarżąca ma wiedzę, że w innych miastach rodzice osób, które uczęszczają na zajęcia w warsztatach terapii zajęciowej przedmiotowe świadczenie maja przyznane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tym uregulowaniem, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z brzmienia wskazanego przepisu wynika, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest "rezygnacja z zatrudnienia", która oznacza niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczną rezygnację z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższe oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. I OSK 2454/11 Lex 1215517) W niniejszej sprawie wymagało zatem oceny, czy skarżąca, która wnioskiem z dnia [...] wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub z niej zrezygnowała w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.Za trafne należało uznać stanowisko organu I instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Z niekwestionowanych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżąca od [...] do [...] pozostawała w stosunku pracy, z tym że ostatni stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych oraz utraty zaufania. Ustanie zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania opieki nad córką. Sposób zakończenia stosunku pracy wskazuje zatem, że skarżąca nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jednocześnie, zdaniem Sądu, za uzasadnione należało także uznać stanowisko organów, że w sprawie brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niepełnosprawność córki skarżącej S.B. powstała przed [...] rokiem życia natomiast ustalony stopień niepełnosprawności (znaczny stopień niepełnosprawności) datuje się na [...] (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Pomimo niepełnosprawności córki skarżąca, co wynika z akt, od [...] do [...] stale pozostawała w stosunku zatrudnienia. Ponadto z wywiadu przeprowadzonego w sprawie wynika także, że w czasie gdy skarżąca pracowała, córka codziennie od [...] do [...] przebywała poza domem na warsztatach terapii zajęciowej. Pomimo ustania zatrudnienia sytuacja ta nie uległa zmianie, bowiem córka nadal uczestniczy w tych warsztatach przez osiem godzin dziennie. Opieka nad córką nie ma więc charakteru stałego, a zakres sprawowanej przez skarżącą opieki wynikający z jej oświadczeń nie wyklucza możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Okoliczność ta, powiązana dodatkowo ze sposobem zakończenia stosunku pracy skarżącej przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, przemawia za stwierdzeniem, że skarżąca nie jest osobą nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku rodziców względem dzieci, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono tym samym traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 sygn. akt III SA/Gd 722/12 Lex 1235309). Zasadnie zatem organy przyjęły, iż w ustalonym stanie faktycznym nie można było uznać, że przyczyną dla której skarżąca nie podejmuje zatrudnienia była wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad córką. Ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji. Sąd nie stwierdził także naruszenia norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodzić się należy z twierdzeniami zawartymi w przywołanym w skardze wyroku, odnoszącymi się do celu jakiemu służyć ma świadczenie pielęgnacyjne, nie zmienia to natomiast faktu, że o przyznaniu bądź nie przyznaniu tego świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, które organ w konkretnym przypadku ocenia na podstawie dokonanych ustaleń faktycznych. Jak wynika ze stanu faktycznego niniejszej sprawy, skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną córką. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących, że w innych miastach rodzice osób, które uczęszczają na zajęcia w warsztatach terapii zajęciowej mają przyznane świadczenie pielęgnacyjne stwierdzić należy, że ocena zasadności przyznania innym osobom świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy i nie może wpłynąć na ocenę legalności kontrolowanej przez sąd w niniejszym postępowaniu decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.