IV SA/Gl 710/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 19 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści skargi z dnia 13 maja 2017 r. D.P. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości wywodząc, iż nie jest ich w stanie ponieść bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Następnie, w dniu 6 września 2017 r. skarżąca nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdziła zakres swojego żądania. W uzasadnieniu wywiodła, że chociaż ona oraz jej małżonek pracują, to jednak obciąża ich zadłużenie stanowiące skutek faktu, iż w przeszłości mąż miał przerwy w zatrudnieniu. Równocześnie oświadczyła, że pozostaje nadto we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnim, studiującym synem i niepełnosprawną córką (uczennica gimnazjum). Dodatkowo zadeklarowała, że posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną, a poza tym grunty orne bez zabudowań i inwentarza o powierzchni około 1,67 ha i wartości 12.000 zł oraz akcje o wartości szacunkowej "kilku tysięcy zł". W dalszej części wniosku strona oświadczyła, że na dochód netto jej rodziny, w kwocie 4.805,36 zł składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przez nią (2.300 zł) oraz przez jej męża (2.505,36 zł), z kolei obciążające ją miesięczne koszty utrzymania sprowadzają się do kwoty 5.030 zł, na którą składają się: spłata kredytów (800 zł), czynsz i inne opłaty mieszkaniowe oraz media (900 zł + 200 zł), wydatki na wyżywienie (1.400 zł), opłaty za telefony (280 zł), składki ubezpieczeniowe (190 zł), koszty podnoszenia kwalifikacji przez męża (250 zł), wydatki na leczenie i rehabilitację (300 zł), koszty zakupu odzieży (120 zł), koszty dojazdów syna (90zł) oraz koszty utrzymania samochodu (500 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku D.P. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych, podstawowych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tymczasem nie sposób uznać, aby skarżąca zaliczała się do takich osób. Zarówno ona sama jak i jej małżonek uzyskują bowiem stałe dochody z tytułu wynagrodzeń za pracę, których miesięczna suma netto wynosi 4.805,36 zł, co mniej więcej równoważy koszty utrzymania wykazane w rubryce nr 11 formularza wniosku. Strona nie podnosiła przy tym, aby w przypadku jej rodziny zachodziły szczególne okoliczności mogące powodować obciążenie ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Jakkolwiek przy tym powołała się na konieczność spłaty kredytów, to jednak okoliczność ta nie może sama w sobie przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, tego typu zobowiązania - czyli należności cywilnoprawne - nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Niezależnie od powyższego przyjdzie zauważyć, że strona ma możliwość dokonania pewnych oszczędności w swoich wydatkach. Zadeklarowała bowiem, że na samo utrzymanie samochodu przeznacza aż 500 zł, zaś na opłacenie telefonów aż 280 zł w skali miesiąca, a tak znaczne wydatki trudno uznać za niezbędne, to jest zmierzające do zaspokojenia podstawowych, elementarnych potrzeb życiowych. Równocześnie, jak podano w rubryce nr 7.2.2 formularza wniosku, skarżąca jest właścicielką akcji o wartości szacunkowej "kilku tysięcy zł", oraz - jak wskazano w rubryce 7.1 - poza zamieszkiwanym lokalem posiada jeszcze inną nieruchomość, a mianowicie grunty rolne o wartości około 12.000 zł. Wnioskodawczyni nie podnosiła, aby była w jakikolwiek sposób ograniczona w rozporządzaniu tą nieruchomością gruntową, czy też, aby została ona zajęta (np. hipotekami). Tymczasem, jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, właściciela nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada on wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (por.: między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15 oraz postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1395/13 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Posiadanie przez stronę majątku, w szczególności nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy albowiem strona może uzyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). Mając na względzie zaprezentowane wyżej okoliczności stwierdzić przyjdzie, że skoro gospodarstwo domowe wnioskującej uzyskuje stałe dochody w kwocie, która powinna wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, a równocześnie posiada ona papiery wartościowe oraz nieruchomość gruntową, która nie służy zaspakajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, to ma możliwość opłacenia pełnych kosztów postępowania sprowadzających się na obecnym etapie do wpisu od skargi, w kwocie zaledwie 200 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu . W tym stanie rzeczy uznano, że strona nie spełniła przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.