IV SA/Gl 710/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Rektora A w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 19 czerwca 2018 r. D. P. nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Skarżąca wywiodła, że nie jest w stanie opłacić takiego pełnomocnika z uwagi na znaczne koszty utrzymania, w tym wydatki związane z opieką jaką sprawuje nad schorowaną, niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Równocześnie oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i dwojgiem pełnoletnich dzieci (wspomniana córka oraz uczący się syn), posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2 grunty orne o powierzchni 1,67 ha (wartość około 30 tysięcy zł), oszczędności w postaci środków pieniężnych, w kwocie 40 tysięcy zł, a także dwa samochody (marki Land Rover - rok prod. 1996 r.; wartość ok. 7 tysięcy zł i Honda XRV - rok prod. 1991 r.; wartość ok. 15 tysięcy zł) oraz akcje o wartości szacunkowej "ok. kilku tysięcy zł". W dalszej części wniosku strona oświadczyła, że na dochód netto jej rodziny, w kwocie 6.214,82 zł składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przez nią (2.964,28 zł) oraz przez jej męża (2.505,36 zł) i renta socjalna córki (745,18 zł), z kolei wśród kosztów utrzymania wymieniła "kredyty w bankach" (1.599,61 zł i 270,25 zł), spłatę karty debetowej (7.000 zł), czynsz (759,12 zł), koszty leczenia i rehabilitacji (ok. 600 zł), koszty utrzymania mieszkania (ok. 500 zł), "media" (ok. 480 zł) oraz "bieżący remont" mieszkania wstępnie wyceniony wstępnie na około 40 tysięcy złotych. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych, podstawowych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tymczasem nie sposób uznać, aby skarżąca zaliczała się do takich osób. Jakkolwiek bowiem sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką, deklarowane przez nią koszty utrzymania są znaczne, a sytuacja życiowa niewątpliwie trudna, to jednak jej stan majątkowy wyklucza zastosowanie prawa pomocy. Z treści wniosku wynika mianowicie, że posiada ona po pierwsze - zaoszczędzone środki pieniężne, w znacznej kwocie 40 tysięcy złotych i po drugie - akcje o wartości szacunkowej "kilku tysięcy zł". Nadto - poza zajmowanym lokalem mieszkalnym - posiada jeszcze inną nieruchomość, a mianowicie grunty rolne o wartości, którą określiła na około 30 tysięcy zł i nie wywodziła, aby była w jakikolwiek sposób ograniczona w rozporządzaniu tą nieruchomością, czy też, aby została ona zajęta (np. hipotekami). Wypada w tym miejscu zaznaczyć, że - jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym - właściciela nieruchomości, która nie służy zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada on wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego. W konsekwencji, posiadanie przez stronę majątku, a w szczególności takiej nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy albowiem może ona uzyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Skarżąca powinna być tego świadoma, gdyż powyższą kwestię zaakcentowano wyraźnie już w postanowieniu z dnia 19 września 2017 r., mocą którego oddalono wcześniejszy wniosek złożony przez nią w niniejszej sprawie - obejmujący swoim zakresem zwolnienie od kosztów sądowych. Zważywszy powyższe stwierdzić przyjdzie, że wnioskodawczyni, pomimo trudnej sytuacji życiowej, jest w stanie bez trudu sfinansować radcę prawnego z wyboru. Skoro bowiem posiada środki pieniężne, w kwocie 40 tysięcy zł, papiery wartościowe warte kilka tysięcy zł oraz nieruchomość gruntową nie służącą zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych jej rodziny, o wartości 30 tysięcy zł, to nie budzi wątpliwości, że majątek ten pozwala na pokrycie wydatków związanych z udziałem w sprawie fachowego pełnomocnika, bez narażenia na uszczerbek w koniecznych potrzebach życiowych jej i rodziny. Niezależnie od powyższego przyjdzie zwrócić uwagę, że choć strona powoływała się we wniosku na koszty remontu mieszkania "wycenionego wstępnie na 40.000 zł", to jednak zamiar poniesienia tego wydatku nie może przemawiać za uwzględnieniem jej wniosku. Po pierwsze bowiem, rozpoznając wniosek w aspekcie przesłanki wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a bierze się pod uwagę wyłącznie koszty niezbędne, zmierzające do realizacji podstawowych, elementarnych potrzeb życiowych, zaś po drugie - zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, fakt, iż wnioskodawca zamierza przeznaczyć posiadane oszczędności na inne cele nie może decydować o przyznaniu mu prawa pomocy, bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 731/12 i z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1086/11, a także postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2474/07 i w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Go 346/07 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). Z punktu widzenia prawa pomocy nie jest przy tym ważne na jaki cel wnioskodawca chce przeznaczyć swoje oszczędności, lecz majątek posiadany przezeń w dniu składania wniosku. O uwzględnieniu żądania strony nie mogła również przesądzić okoliczność spłaty kredytów i pożyczek, jako że wspomniane należności cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14 oraz z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, konieczność regulowania przez wnioskującą tego rodzaju zobowiązań nie może powodować przerzucenia należności związanych z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa. Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, że strona nie spełniła przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.