IV SA/Gl 710/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S., na mocy art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 ze zm., dalej "ustawa") przyznał M.W. (dalej: "strona", "odwołujący", "skarżący") prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 450 zł miesięcznie. Następnie postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. , w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej k.p.a.), wznowił z urzędu postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał, że ww. postanowienie zostało wydane w związku z informacją, że strona w 2011 r. uzyskała dochód nieopodatkowany w wysokości 46 289,40 zł z tytułu zaległych alimentów. W wyniku wznowienia postępowania Prezydent Miasta S. dnia [...] r. wydał decyzję nr [...], którą uchylił w całości decyzję [...] z dnia [...]r. przyznającą stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i jednocześnie odmówił stronie prawa do świadczenia alimentacyjnego w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 2, art. 9 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. [...]przyznał stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Następnie podniósł, że do organu wpłynęło zaświadczenie od komornika sądowego, że w roku 2011 strona otrzymała kwotę 46 289,40 zł tytułem zaległości alimentacyjnych. Wobec powyższego wznowiono postępowanie i ponownie przeliczono dochód strony. Organ stwierdził, że w roku 2011 oraz na chwilę składania wniosku strona nie pracowała oraz nie osiągała żadnych dochodów nieopodatkowanych. A.W. w roku 2011 pracowała na umowę o pracę w "A" , na umowę o dzieło w zakładzie pracy "B" sp. z o. o. oraz była uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych. Dochód ten został potraktowany jako utracony. Na chwilę składania wniosku A.W. była osobą bezrobotna. Dalej organ zauważył, że po doliczeniu dochodów nieopodatkowanych z tytułu zaległych alimentów w wysokości 46 289,40 zł dochód rodziny wyniósł 3 857,45 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny dało 1 928,72 zł, a zatem ustawowe kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy zostało przekroczone i świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują stronie. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie zarzucając rozstrzygnięciu organu I instancji zatajenie przez ten organ przedłożenia przez stronę zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. wypłacie zaległych alimentów, nie respektowanie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 września 2014 r. sygn. akt IV SA/GI 1245/13 i z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/GI 528/16, a także decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. oraz naruszenie prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), to jest art. 2 pkt 7 lit. d w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W motywach uzasadnienia Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania oraz zacytowało art. 145 k.p.a. Dalej Kolegium wskazało, że decyzją [...] z dnia [...] r. przyznano odwołującemu prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. We wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r. strona oświadczyła, że w 2011 r. nie osiągała żadnych dochodów. Kolegium podniosło, iż po wydaniu decyzji do organu I instancji wpłynęło zaświadczenie Komornika Sądowego z dnia 19 września 2012 r., potwierdzające fakt otrzymania przez stronę w dniu 23 listopada 2011 r. kwoty 46 289,40 zł tytułem zaległości alimentacyjnych. W związku z powyższym w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. z uwagi na wyjście na jaw nowych okoliczności nie znanych organowi w dniu wydania decyzji wznowiono postępowanie i ponownie ustalono dochód za rok bazowy 2011. Po doliczeniu ww. dochodu nieopodatkowanego dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1928,72 zł i przekroczył kryterium dochodowe 725 zł. Następnie organ powołał się na akta sprawy stwierdzając, że w związku ze wznowieniem postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego organ I instancji decyzją Nr [...] z dnia [...] r. uchylił w całości decyzję [...] z dnia [...] r. przyznająca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i jednocześnie odmówił prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla odwołującego w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do ww. świadczenia. Kolegium zaznaczyło, że zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Na koniec organ odwoławczy stwierdził, że skoro wyszły na jaw nowe okoliczności nie znane organowi I instancji w dniu wydania decyzji tj. otrzymanie przez stronę w listopadzie 2011 r. kwoty 46 289,40 zł tytułem zaległości alimentacyjnych to zasadnym było wznowienie postępowania w sprawie ustalenia uprawnień odwołującego zakończonego decyzją [...] z dnia [...]r. przyznającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji powyższego ustalono, że ww. okoliczność uzyskania dochodu spowodowała przekroczenie kryterium dochodowego a tym samym utratę uprawnień strony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym zasadne było uchylenie decyzji [...] z dnia [...] r. przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmowa przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego stosownie do art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że strona składając wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego zobowiązana była do składania oświadczeń zgodnych z prawdą pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Organ podniósł, że strona we wniosku poświadczyła nieprawdę, tj. że w 2011 roku nie uzyskała żadnego dochodu, co jest sprzeczne z zaświadczeniem Komornika z dnia 19 września 2012 r. Tym samym na skutek uzyskania dochodu w wysokości 46 289,40 zł tytułem zaległości alimentacyjnych doszło do przekroczenia kryterium dochodowego a w konsekwencji do utraty uprawnień do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze M. W. zarzucił zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), to jest art. 2 pkt 7 lit. b w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie, 2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) to jest art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, 3. naruszenie zasady dwuinstancyjności poprzez zaniechanie obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy, 4. nierespektowanie wykładni wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt IV SA/GI 1245/13 z dnia 9 września 2014 r., 5. nierespektowanie wykładni wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt IV SA/GI 528/16 z dnia 13 stycznia 2017 r. W obszernym uzasadnieniu skarżący oświadczył, że w jego ocenie uzasadnienie Kolegium narusza zasady dwuinstancyjności, ponieważ nie zachowało obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie ograniczyło się do kontroli zaskarżonej decyzji. Dodatkowo powołał wyroki tut. Sądu z dnia 9 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Gl 1245/13 oraz 13 stycznia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 528/16, które zapadły w jego sprawach oraz orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2017) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r, poz 1302 - dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie natomiast z art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło 5 lat. Tymczasem w niniejszej sprawie decyzja ostateczna, kończąca postępowanie, które następnie zostało wznowione, została doręczona skarżącemu w dniu 7 września 2012 r., natomiast zaskarżona do Sądu decyzja została wydana w dniu [...] r., a więc niewątpliwie po upływie 5-letniego terminu o jakim mowa w art. 146 § 1 k.p.a. Sąd w całości podziela stanowisko wyrażone między innymi w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 258/10 i wyroku WSA w Kielcach z dnia 10 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 675/11 (dostępne w bazie orzeczeń CBOIS), że dla zachowania terminów zakreślonych w art. 146 § 1 kpa konieczne jest wydanie decyzji przez organy obu instancji, jeśli orzeczenie organu I instancji poddane zostało kontroli instancyjnej. Dopiero bowiem drugoinstancyjne rozstrzygnięcie powoduje ostateczne załatwienie sprawy, także w postępowaniu wznowieniowym. W świetle utrwalonego stanowiska zarówno prezentowanego w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, organ II instancji rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji nie ogranicza się tylko do skontrolowania prawidłowości decyzji organu niższej instancji, ale- zgodnie z zasadą dwuinstancyjności- ma obowiązek ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę. Dlatego też po upływie terminów określonych w art. 146 k.p.a. (określanych wręcz jako terminy przedawnienia) organ administracji traci uprawnienie do orzekania w kwestii uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2009r. sygn. II OSK 124/09, z dnia 25 czerwca 1999 sygn. IV SA 1018/97, WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2005r. sygn. VII SA/Wa 463/05). Zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. w takiej sytuacji, to jest gdy w dacie orzekania przez organ po wznowieniu postępowania upłynął już okres o jakim mowa w art. 146 k.p.a., organ, o ile ustali, że faktycznie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania skutkujące uchyleniem decyzji, winien ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Skoro w niniejszej sprawie organ odwoławczy po upływie 5-cioletniego terminu, o jakim mowa w art. 146 § 1 k.p.a. orzekł w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji, stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, co skutkowało koniecznością ich wyeliminowania z obrotu poprzez stwierdzenie nieważności. Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.