IV SA/Gl 724/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sądowy Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2013 r. sprawy ze skargi N. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Starszy Inspektor na podstawie art. 15 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a. odmówił N.B. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka A.B. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia do porodu. W ocenie organów N. B. nie spełnia warunków do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, gdyż zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 18 maja 2012r. pozostawała pod opieką medyczną od 12 tygodnia ciąży. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji N.B. nie zgodziła się z jej treścią. Podkreśliła, że w trakcie rejestracji w placówce medycznej została poinformowana, że dopiero za miesiąc jest najbliższy wolny termin wizyty lekarskiej u lekarza ginekologa. W jej ocenie gdyby nie to miesięczne oczekiwanie, to pierwsza wizyta lekarska odbyłaby się w 7 lub 8 tygodniu ciąży. W trakcie postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. pismem z dnia 2 lipca 2012r. zwróciło się do N. B. o przesłanie w terminie 7 dni pisma - zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzającego, iż strona zgłosiła się do lekarza lub położnej w miejscu zamieszkania lub w pobliżu do 10 tygodnia ciąży, jednakże odmówili oni objęcia opieką medyczną. W dniu 11 lipca 2012r. N. B. przedstawiła informację podpisaną przez położną i lekarza ginekologa, iż otrzymała pierwszy możliwy termin umożliwiający odbycie wizyty lekarskiej nie odmawiając objęcia opieką medyczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka - niezależnie od wysokości dochodów. Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęciu dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. Zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Ponadto Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2010r., Nr 50 poz. 301) dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 i 3 tej ustawy matka lub ojciec dziecka, którzy przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nie otrzymali dodatku z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 1, mają prawo złożenia wniosku o wypłatę tych świadczeń na zasadach określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych, z zastrzeżeniem art. 3 niniejszej ustawy. Wnioski, o których mowa w ust. 1, składa się w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Ustawa z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych weszła w życie z dniem ogłoszenia tj. 31 marca 2010 r. Kolegium stwierdziło, że w myśl obecnie obowiązującego przepisu art. 15 b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, N.B. nie spełnia wszystkich koniecznych warunków do przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka A.A.B., gdyż pozostawała pod opieką medyczną od 12 tygodnia ciąży do porodu. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania regulacja pozwalająca na przyznanie tego świadczenia po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną, gdyż zgodnie z powołanym wyżej art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010r. było to możliwe jedynie do dnia 31 grudnia 2011 r. Jednocześnie stwierdzono, że art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5 marca 2010r. odnosi się do dzieci urodzonych przed 31 marca 2010r., przy czym w tych sprawach wniosek należało złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 30 września 2010r. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach N.B. zakwestionowała decyzję organu odwoławczego. Podniosła, że na wizytę u lekarza ginekologa oczekiwała miesiąc. Żądanego przez Kolegium zaświadczenia nie mogła dostarczyć, gdyż w przychodni odmówiono jego wydania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), przy czym sąd ten nie jest związany postawionymi w skardze zarzutami i kontroluje zaskarżony akt również z urzędu ( art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oceniając sprawę według wskazanych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 15 b ust. 1 i ust. 2 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko matce lub ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów. Wskazać należy, że na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008r. Nr 237, poz. 1654) wprowadzono do art. 15b ustępy 5-7. Zgodnie z ich treścią omawiana zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, a pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim. W myśl art. 18 ustawy nowelizacyjnej, obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży, o którym mowa w art. 9 i 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, miał zastosowanie od dnia 1 listopada 2009 r. Podkreślenia wymaga, że przepisy dotyczące przyznania wnioskowanego świadczenia zostały zmienione na podstawie ustawy z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301). Przede wszystkim na podstawie art. 3 tej ustawy odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Ponadto art. 15b ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu określał, że pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio. Na podstawie delegacji zawartej w art. 9 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. 183, poz. 1234). W § 2 rozporządzenia stwierdzono, że formą opieki medycznej są świadczenia zdrowotne udzielane w związku z ciążą w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych oraz leczenia szpitalnego. W załączniku określono również wzór zaświadczenia lekarskiego lub wystawianego przez położną, potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną, ze wskazaniem terminów udzielenia świadczeń zdrowotnych w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze ciąży (po jednym w każdym trymestrze). W § 3 rozporządzenia zawarto przy tym zapis o wejściu tego aktu w życie z dniem 1 stycznia 2012r. Odnosząc się do treści art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r. należy powtórzyć, że przepis ten odroczył obowiązek stosowania art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 31 grudnia 2011r. Zatem dla otrzymania omawianego świadczenia do tej daty wystarczyło przedstawienie zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Skarżąca złożyła wniosek w dniu 21 maja 2012r, a zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu [...]r. Obowiązujący w tych datach przepis art. 15b ust. 5 i 6 jako przesłankę dla otrzymania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wymagał przedstawienia zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną, potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Analiza powołanych przepisów wskazuje jednak, że powyższy obowiązek nie obejmował skarżącej. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że N.B. urodziła córkę A. B. w dniu [...] kwietnia 2012r. Jak wspomniano, obowiązek przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży aż do dnia porodu został wprowadzony dopiero od 1 stycznia 2012r. W tej dacie wobec skarżącej upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży. Zatem nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie była w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzającego opiekę medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży. Podkreślenia wymaga, że przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r. sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 208/10). Obowiązek wydania zaświadczenia potwierdzającego przebywanie pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży dotyczył kobiet, które znajdowały się od dnia 1 stycznia 2012r. nie później niż w dziesiątym tygodniu ciąży, gdyż do dnia 31 grudnia 2011r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone. Wobec tego w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Opolu z dnia 22 września 2011r. sygn. akt II SA/Op 248/11). Wobec takich osób, a więc także wobec skarżącej, można wymagać jedynie zaświadczenia, o którym mowa w art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r., tj. zaświadczenia potwierdzającego co najmniej jedno badanie w okresie ciąży. Do dnia 31 grudnia 2011r. brak było bowiem podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z zapisu art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r. wynika, że obowiązek określony w art. 15b ust. 6 w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 6 grudnia 2008r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw nie może dotyczyć tych sytuacji, gdy 10 tydzień ciąży przypada przed dniem 1 stycznia 2012r. W przeciwnym wypadku interpretacja organów administracji art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Opolu z dnia 7 grudnia, sygn. akt II SA/Op 476/12 o, że automatyczne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 15b ustawy i uznanie, że skarżąca obowiązana jest przedstawić zaświadczenie, o jakim mowa w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy, prowadziłoby do naruszenia wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych i zasady nieretroakcji prawa, a także - zważywszy na charakter przedmiotowego świadczenia - pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 18 Konstytucji RP stanowiącego, że rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy prawa materialnego przez ich nieuprawnioną wykładnię w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił te decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań.