IV SA/Gl 725/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant starszy sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi N. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka A. B. Decyzją z dnia [...] nr [...] Starszy Inspektor, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., działając na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) zmieniła rozstrzygnięcie z dnia [...] nr [...] przyznające N. B. zasiłek rodzinny: 1/ na dziecko do 5 lat J.B. w kwocie 68,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.; 2/ na dziecko w wieku 5-18 lat K. B. w kwocie 91,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2011 r. do 31 października 2012 r.; 3/ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 na K. B. w kwocie 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2012 r. w ten sposób, że zasiłek rodzinny : 1/ na dziecko do 5 lat J. B. w kwocie 68,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r.; 2/ na dziecko do 5 lat A. B. w kwocie 68,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r.; 3/ na dziecko w wieku 5-18 lat K. B. w kwocie 91,00 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r.; 4/ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013 na K. B. w kwocie 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2012 r. , 5/ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na A. B. w kwocie 80,00 zł miesięcznie , w okresie od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. Jednocześnie w części drugiej rozstrzygnięcia odmówiła przyznania świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka – A. B. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, iż zmiana decyzji była związana z powiększeniem rodziny o dziecko A. Natomiast odmowę przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia tego dziecka motywowano tym , że zgodnie z art. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Jak wynikało z zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 maja 2012 r., przedłożonego przez N.B., pozostawała ona pod opieką lekarską od 12 tygodnia ciąży. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji N. B. zakwestionowała jej część drugą, tycząca odmowy tyczącą odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Podniosła m.in., iż tak późna wizyta u lekarza nastąpiła nie ze względu na jej winę, ale z powodu oczekiwana na wyznaczony termin. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w całości zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do kwestii dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Podkreślono, iż zgodnie z art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek taki przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną, po myśli ust. 7 tego przepisu, potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Jak wynika z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego N. B. pozostawała pod opieką medyczną dopiero od 12 tygodnia ciąży. W trakcie postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. pismem z dnia 2 lipca 2012r. zwróciło się do N. B. o przesłanie w terminie 7 dni pisma - zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną potwierdzającego fakt zgłoszenia się do lekarza lub położnej w miejscu zamieszkania lub w pobliżu do 10 tygodnia ciąży, jednakże podmioty te odmówiły objęcia ją opieką medyczną. W dniu 11 lipca 2012r. N. B. przedstawiła informację podpisaną przez położną i lekarza ginekologa, iż otrzymała pierwszy możliwy termin umożliwiający odbycie wizyty lekarskiej nie odmawiając objęcia opieką medyczną. Wobec powyższego Kolegium uznało, że N. B. nie spełnia przesłanki koniecznej do uzyskania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, określonej w art. 9 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem pozostawała pod opieką medyczną od 12 tygodnia ciąży do porodu. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach N. B. zakwestionowała decyzję organu odwoławczego. Podniosła, że na wizytę u lekarza ginekologa oczekiwała miesiąc. Żądanego przez Kolegium zaświadczenia nie mogła dostarczyć, gdyż w przychodni odmówiono jego wydania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), przy czym sąd ten nie jest związany postawionymi w skardze zarzutami i kontroluje zaskarżony akt również z urzędu ( art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oceniając sprawę według wskazanych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.). Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka, przy czym po myśli ust. 6 tego przepisu warunkiem jego uzyskania jest pozostawanie kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną 9 ust. 7 art. 9). Zważyć przyjdzie, iż możliwość udokumentowania faktu pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu zaświadczeniem wystawionym przez położną pojawiła się w wyniku nowelizacji art. 9 ust. 7 ustawy z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301). Ustawa ta weszła w życie 31 marca 2010 r., jednakowoż zgodnie z art. 3 tej ustawy dodatek z tytułu urodzenia dziecka, o którym mowa w art. 9 ust. 1 u.ś.r. do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługiwał po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Na podstawie delegacji zawartej w art. 9 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. 183, poz. 1234). W § 2 rozporządzenia stwierdzono, że formą opieki medycznej są świadczenia zdrowotne udzielane w związku z ciążą w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych oraz leczenia szpitalnego. W załączniku określono również wzór zaświadczenia lekarskiego lub wystawianego przez położną, potwierdzającego pozostawanie kobiety pod opieką medyczną, ze wskazaniem terminów udzielenia świadczeń zdrowotnych w pierwszym, drugim i trzecim trymestrze ciąży (po jednym w każdym trymestrze). W § 3 rozporządzenia zawarto przy tym zapis o wejściu tego aktu w życie z dniem 1 stycznia 2012r. Odnosząc się do treści art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r. należy powtórzyć, że przepis ten odroczył obowiązek stosowania art. 9 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dnia 31 grudnia 2011r. Zatem dla otrzymania omawianego świadczenia do tej daty wystarczyło przedstawienie zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Skarżąca złożyła wniosek w dniu 18 maja 2012r, a zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana w dniu [...]. Obowiązujący w tych datach przepis art. 9 ust. 6 i 7 jako przesłankę dla otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka wymagał przedstawienia zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną, potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Analiza powołanych przepisów wskazuje jednak, że powyższy obowiązek nie obejmował skarżącej. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że N. B. urodziła córkę A. B. w dniu 18 kwietnia 2012 r. Jak wspomniano wcześniej, obowiązek przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży aż do dnia porodu został wprowadzony dopiero od 1 stycznia 2012r. W tej dacie wobec skarżącej upłynął już ostatni dzień 10 tygodnia ciąży. Zatem nie budzi wątpliwości, że skarżąca nie była w stanie przedstawić zaświadczenia potwierdzającego opiekę medyczną co najmniej od 10 tygodnia ciąży. Podkreślenia wymaga, że przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r. sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt VIII SA/Wa 208/10). Obowiązek wydania zaświadczenia potwierdzającego przebywanie pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży dotyczył kobiet, które znajdowały się od dnia 1 stycznia 2012r. nie później niż w dziesiątym tygodniu ciąży, gdyż do dnia 31 grudnia 2011r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone. Wobec tego w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012r sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Opolu z dnia 22 września 2011r. sygn. akt II SA/Op 248/11). Analogiczny pogląd przyjąć trzeba co do zaświadczenia o jakim mowa w art. 9 ust. 7 u.ś.r. Wobec takich osób, a więc także wobec skarżącej, można wymagać jedynie zaświadczenia, o którym mowa w art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r., tj. zaświadczenia potwierdzającego co najmniej jedno badanie w okresie ciąży. Do dnia 31 grudnia 2011r. brak było bowiem podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z postanowień art. 3 ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 marca 2010r. wynika, że obowiązek określony w art. 9 ust. 7 w brzmieniu wprowadzonym ustawą z dnia 6 grudnia 2008r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw nie może dotyczyć tych sytuacji, gdy 10 tydzień ciąży przypada przed dniem 1 stycznia 2012r. W przeciwnym wypadku wykładnia art. 9 u.ś.r. oraz art. 3 ustawy zmieniającej z dnia 5 marca 2010r. prowadziłaby do naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz. Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Opolu z dnia 7 grudnia, sygn. akt II SA/Op 476/12 na tle art. 15b ust. 5 u.ś.r., a znajdującego także zastosowanie do art. 9 ust. 7 u.ś.r., że automatyczne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 15b ustawy i uznanie, że skarżąca obowiązana jest przedstawić zaświadczenie, o jakim mowa w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy, prowadziłoby do naruszenia wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych i zasady nieretroakcji prawa, a także - zważywszy na charakter przedmiotowego świadczenia - pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 18 Konstytucji RP stanowiącego, że rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego przez ich nieuprawnioną wykładnię w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił tą decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań