IV SA/Gl 753/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 marca 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez S.B. od decyzji z dnia [...]r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W uzasadnieniu tego postanowienia, Kolegium wskazało, że decyzja organu pierwszej instancji zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie złożenia odwołania. Zauważyło, że z art. 129 § 2 Kpa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Kolegium stwierdziło, że decyzję doręczono M.B. - matce strony w dniu 18 maja 2016 r., a zatem termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 1 czerwca 2016 r. S.B. odwołanie opatrzył datą 1 czerwca 2016 r. i przesłał listem poleconym w dniu 2 czerwca 2016 r. natomiast w odwołaniu stwierdził, że zaskarżoną decyzję otrzymał w dniu 19 maja 2016 r. Kolegium stwierdziło, że ponieważ dorosły domownik strony decyzję odebrał w dniu 18 maja 2016 r. a strona przesłała odwołanie za pośrednictwem poczty w dniu 2 czerwca 2016 r., a więc po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia. Dalej zauważyło, że strona w odwołaniu nie podała przyczyn uchybienia terminowi i nie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Odnosząc poczynione ustalenia do regulacji prawnych przedmiotu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 43 Kpa, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W myśl art. 46 § 1 Kpa., odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia. Zgodnie z art. 129 Kpa odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Kolegium zauważyło, że w myśl art. 134 Kpa, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Nadto podkreśliło, że termin do złożenia odwołania jest terminem zawitym, a czynność dokonana po upływie terminu jest z mocy prawa bezskuteczna - i to bez względu na przyczyny spóźnienia. Z istoty tego terminu wynika, że nigdy nie może on być przedłużany. Skoro zatem odwołanie zostało wniesione z uchybieniem 14-dniowego terminu przewidzianego do jego wniesienia to organ odwoławczy jest zobowiązany do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. S.B. zaskarżył w całości powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a to art. 43 Kpa poprzez niewłaściwe doręczenie pisma tj. osobie, która nie mogła podjąć się doręczenia pisma odbiorcy oraz art. 9 Kpa w związku z art. 124 § 1 Kpa poprzez brak zamieszczenia w zaskarżonym postanowieniu pouczenia o uprawnieniu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 - 3 Kpa. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uznanie wniesienia odwołania z dnia 1 czerwca 2016 r. za skuteczne ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w trybie art. 135 p.p.s.a. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawartych w treści pisma na okoliczność stanu zdrowia M.B. oraz dokonanie oceny prawnej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, wiążących dla organu "w trybie art. 153 p.p.s.a.". W uzasadnieniu nie zgodził się z rozstrzygnięciem wyrażając pogląd, że zachował termin do skutecznego wniesienia odwołania. Wskazał, że zamieszkuje z matką, a decyzję z dnia [...]r. odebrał z jej rąk w dniu 19 maja 2016 r. Stwierdził, że matka przekazując mu przesyłkę oświadczyła, iż odebrała ją tego samego dnia w godzinach porannych. Skarżący wyjaśnił, że w jego ocenie 14 dniowy termin do wniesienia odwołania zaczyna biec od dnia 19 maja 2016 r. Podkreślił, że jego matka ze względu na zaawansowany wiek i ogólnie zły stan zdrowia od dłuższego czasu ma problemy z pamięcią. W dniu 4 marca 2010 r. matka skarżącego została przyjęta do szpitala, gdzie rozpoznano u niej zespół parkinsonowski oraz zespół otępienny, a mimo leczenia jej stan stale się pogarsza i dlatego w sposób niezamierzony wprowadziła skarżącego w błąd co do daty odbioru przesyłki. Na okoliczność złego stanu zdrowia matki skarżący załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności M.B. z dnia 7 marca 2012 r. oraz kartę wypisową leczenia szpitalnego z dnia 4 marca 2010 r. W ocenie skarżącego jego matka nie może zostać uznana za osobę, o której mowa w przepisie art. 43 Kpa. gdyż jako dorosły domownik nie była w stanie świadomie zobowiązać się do przekazania pisma. Zdaniem skarżącego uznać należy, że decyzja została mu doręczona w dniu 19 maja 2016 r., a więc w dacie kiedy faktycznie otrzymał decyzję. Z ostrożności procesowej skarżący wskazał, że nie miał możliwości złożenia wniosku o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 58 § 1-3 Kpa., gdyż zaskarżone postanowienie nie zawierało właściwego pouczenia w tym zakresie, a brak umieszczenia informacji w postanowieniu stwierdzającym uchybienie terminu do wniesienia odwołania, o możliwości jego przywrócenia, stanowi naruszenie zasady udzielenia stronom informacji, wyrażonej w art. 9 Kpa. Dalej wskazał, że od dnia 1 sierpnia 2016 r. tj. od dnia pozyskania profesjonalnej porady prawnej nie posiadał wiedzy o istnieniu przepisu umożliwiającego mu złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a zaskarżone postanowienie takiego pouczenia nie zawierało, co stanowi naruszenie art. 124 § 1 Kpa. Stwierdził dalej, że brak pouczenia co do brzmienia art. 58 § 1-3 Kpa uniemożliwiło mu złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a nadto stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów Kolegium stwierdziło, że matka skarżącego jest dorosłym domownikiem skarżącego, osobą pełnoletnią i nie została ubezwłasnowolniona. Nadto organ I instancji prawidłowo pouczył skarżącego o terminie odwołania. Kolegium zauważyło, że skarżący nigdy wcześniej nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a nadto wniosek taki nie został złożony w treści skargi. Wskazało, że art. 124 Kpa nie nakłada na organ administracji publicznej zamieszczania pouczenia o hipotetycznym prawie wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718- dalej "p.p.s.a.") sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w § 2 tego przepisu sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy wiąże się ono z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga S.B. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. zostało wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jest to postanowienie formalne, zamykające drogę do merytorycznego rozpoznania odwołania. Ocena legalności tegoż rozstrzygnięcia ogranicza się więc wyłącznie do badania poprawności zastosowania przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 Kpa., właściwy organ zobowiązany jest wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, jeżeli w wyniku czynności wstępnych podejmowanych w postępowaniu odwoławczym stwierdzi, że ten środek zaskarżenia wniesiony został z uchybieniem terminu. Stosownie zaś do treści art. 129 § 2 Kpa , odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie, od dnia jej ogłoszenia stronie. Uchybienie 14 - dniowemu terminowi do wniesienia odwołania, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, powoduje bezskuteczność odwołania i to bez względu na przyczyny spóźnienia, następstwem czego jest ostateczność decyzji organu I instancji. Warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy jest bowiem stwierdzenie, że odwołanie w sprawie jest dopuszczalne oraz, że zachowany został termin do jego wniesienia. Z tego też względu, po otrzymaniu odwołania, organ odwoławczy obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. W tym ostatnim przypadku wiąże się to z ustaleniem, czy doręczenie decyzji było skuteczne. W niniejszej sprawie decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. nr [...] odmówiono S.B. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 8354.70 zł oraz odsetek. Decyzja ta jak wynika z potwierdzenia odbioru, została odebrana w dniu 18 maja 2016 r., przez M.B. - matkę skarżącego, dorosłego domownika, który podjął się oddania pisma adresatowi. Zgodnie z treścią art. 43 Kpa w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Określony w art. 43 Kpa sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się zatem na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 315/06, LEX nr 321253). Domniemanie to może zostać obalone, gdy adresat udowodni, że mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Celem bowiem doręczenia jest dotarcie przesyłki do rąk adresata (por. wyroki NSA: z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 948/09, z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1423/10, II FSK 1464/10 i II FSK 1424/10; https://cbois.nsa.gov.pl). Jeżeli zatem, co bezspornie miało miejsce w niniejszej sprawie w dniu 19 maja 2016 r., przesyłka została adresatowi przekazana, to oznacza to, że doręczenie zastępcze było skuteczne, skoro w jego wyniku przesyłka dotarła w terminie do jego rąk. W takim przypadku skuteczność doręczenia powoduje, że jego cel został osiągnięty. Skoro zatem w niniejszej sprawie decyzję, zawierającą prawidłowe pouczenie o przysługującym odwołaniu oraz o sposobie i terminie jego wniesienia, odebrała matka skarżącego (dorosły domownik, osoba pełnoletnia, nie będąca osoba ubezwłasnowolnioną) w dniu 18 maja 2016 r. i zobowiązała się tę decyzję przekazać synowi, co też uczyniła w dniu 19 maja 2015 r., natomiast odwołanie od decyzji skarżący wysłał listem poleconym dopiero w dniu 2 czerwca 2016 r. o czym świadczy data na kopercie, a którą to okoliczność potwierdza w treści skargi sam skarżący, to tym samym odwołanie to złożone zostało z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z treści art. 129 § 2 Kpa Sąd podziela pogląd prezentowany w judykaturze, zgodnie z którym odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne doręczenie przesyłki samemu adresatowi, a zatem, generalnie ujmując, ewentualne zaniedbania, nieuwaga, przeoczenie takiej osoby (dorosłego domownika), czy też popełnienia przez nią oczywistej omyłki, spowodowane czynnikami subiektywnymi, nie mogą być kwalifikowane jako brak winy adresata (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 grudnia 2013 r., II SA/Bd 1173/13, Lex nr 1429531). W związku z powyższym, skoro przy doręczeniu decyzji z dnia [...]r. prawidłowo zastosowano przepis art. 43 Kpa, a doręczenie przesyłki nastąpiło skutecznie w dniu 18 maja 2016 r. na adres skarżącego to należało uznać, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowoadministracyjnego, uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jego stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 Kpa. W związku z tym stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2126/12, opubl. w Lex nr 1497908). Norma wynikająca z art. 134 Kpa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że organ każdorazowo jest zobligowany do wydania postanowienia, na podstawie powołanego przepisu, w przypadku stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Zachowanie ustawowego terminu jest wymogiem skuteczności czynności procesowej wniesienia odwołania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność ww. środka zaskarżenia, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Organ odwoławczy obowiązany jest zatem w postępowaniu wstępnym zbadać, czy odwołanie zostało wniesione w przewidzianym prawem terminie. Organ na podstawie przekonujących dowodów (np. koperty, pisma z prezentatą wpływu, zwrotnego potwierdzenia odbioru kwestionowanego aktu) dokonuje ustaleń, co do daty doręczenia stronie rozstrzygnięcia oraz konkretnej daty złożenia pisma zawierającego środek zaskarżenia od tego rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że w tym zakresie skarżący nie przedstawił zarzutów, nie kwestionował ustaleń organu, podnosząc jedynie argumenty dotyczące wieku i stanu zdrowia jego matki oraz jej kłopotów z pamięcią. Skoro zatem skarżący miał świadomość, że matka ma od dłuższego czasu kłopoty z pamięcią, to przy zachowaniu zwykłej staranności mógł dowiedzieć się w jakim dniu odebrała ona decyzję. Odnosząc się do zarzutów skargi w pozostałym zakresie uznać należy je za chybione. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie można zarzucić wadliwości ustaleniom organu co do uchybienia terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego. Zgodnie z treścią art. 129 § 1 i 2 Kpa, odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (art. 129 § 1 Kpa). Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (art. 129 § 2 Kpa). Z kolei w myśl art. 57 § 4 Kpa., jeżeli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy następny dzień powszedni. Z akt sprawy wynika bezspornie, że decyzja organu I instancji (zawierająca prawidłowe pouczenie o możliwości jej zaskarżenia) została doręczona do rąk skarżącego w dniu 18 maja 2016 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania, upływał skarżącemu w dniu 1 czerwca 2016 r. (czwartek). Odwołanie od decyzji z dnia [...]r. zostało wysłane listem poleconym przez skarżącego w dniu 2 czerwca 2016 r. W takiej sytuacji, ustalenie organu odwoławczego o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania było prawidłowe. Wobec powyższego, w świetle wywodów skargi oraz kontroli do jakiej Sąd jest zobligowany w świetle art. 134 p.p.s.a., brak jest podstaw do uznania, że zaskarżone postanowienie Kolegium z dnia [...] r. zostało wydane z naruszeniem przepisów, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.