IV SA/Gl 769/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta G., decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), odmówił przyznania L. M. zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że L. M. spełnia warunki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, gdyż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, a jego dochód stanowi zasiłek stały w kwocie 529 zł. Ponadto zgłoszona potrzeba stanowi niezbędną potrzebę bytową w rozumieniu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże ze względu na ograniczone środki finansowe zasiłki przyznawane są w celu zabezpieczenia podstawowych potrzeb związanych z zakupem żywności, leków, odzieży oraz obuwia. Stronie przyznano zasiłki celowe na leki, zakup pantofli i zamka błyskawicznego oraz pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w okresie od kwietnia do czerwca 2014r. W odwołaniu od powyższej decyzji L. M. podniósł, że w trakcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie został powiadomiony o przyjętych w OPS zasadach przyznawania świadczeń. Taką informację uzyskał dopiero w dniu 20 marca 2013r., podczas prowadzenia postępowania dotyczącego innych wniosków. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 11 marca 2013 r. strona złożyła ustnie do protokołu wniosek o przyznanie zasiłku celowego m.in. na zakup prądu. W trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w tym dniu ustalono, że L. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą rozwiedzioną, nie posiada bliższej rodziny oraz przewlekle choruje. Zajmuje dwupokojowe mieszkanie własnościowe, w którym zainstalowany jest licznik przedpłatowy energii. Do ogrzewania służy piec węglowy. Jego dochód stanowi zasiłek stały w kwocie 529 zł. W analizie budżetu ujęto natomiast stałe wydatki na żywność 282,08 zł, środki czystości 6 zł, koszty leków i leczenia 102,99 zł, czynsz 311,38 zł, gaz 119,60 zł, energię elektryczną 49,94 zł oraz telefon 25 zł. Dalej Kolegium wskazało, że potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej, zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej , na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy określony w art. 39 ww. ustawy. Świadczenie takie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego, w oparciu o sytuację świadczeniobiorcy, niezbędne potrzeby życiowe oraz możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, że zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w trybie art. 39 jest uzależnione nie tylko od usprawiedliwionych niezbędnych potrzeb osoby czy rodziny, ale również od możliwości finansowych OPS. Podkreśliło także, iż pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej wysokości. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. Odnosząc się do sytuacji strony Kolegium wskazało, że OPS w G. udziela jej wsparcia w miarę posiadanych środków, w tym w formie zasiłków celowych. Podkreśliło również, że Kolegium znana jest trudna sytuacja finansowa OPS w G, który nie posiada środków na zaspokojenie wszystkich potrzeb zgłoszonych przez wnioskodawców, nawet tych najniezbędniejszych. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach L. M. stwierdził, że w dniu 20 marca 2013r. pracownik socjalny zaproponował mu podpisanie notatki służbowej, z treści której wynikało między innymi, że zasady udzielania pomocy obowiązujące w OPS G. od dnia 1 marca 2013r. z uwagi na ograniczone środki nie przewidują udzielania pomocy na opłaty za media, tj. prąd i gaz oraz wskazał, że notatki tej nie podpisał. Skarżący zwrócił uwagę, że brak zasiłku celowego na energię elektryczną spowoduje powstanie zadłużenia w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania L. M. zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2013 r. poz. 182). Poza sporem jest, że skarżący ma prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia bowiem przepisane w ustawie kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe wynoszące, na dzień wydania decyzji, w przypadku osoby samotnie gospodarującej 542 zł) oraz w art. 7 pkt 5 (niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Z brzmienia przywołanych wyżej unormowań wynika, iż decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia. Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (tak w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Lex 299415). Organy orzekające zasady te miały na uwadze, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego, ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej (OSP), a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W pierwszym rzędzie przyjdzie zauważyć, że skarżący pozostaje pod stałą opieką OSP w G., korzysta z jego świadczeń otrzymując potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Oznacza to, że jego potrzeby są na bieżąco monitorowane i zaspokajane odpowiednio do ich zasadności i możliwości OPS. Z analizy sytuacji dochodowej skarżącego wynika, iż poza zasiłkiem stałym w kwocie 529 zł skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (luty 2013 r.) dysponował także zasiłkiem celowym na leki w kwocie 102,99 zł, na żywność w kwocie 210 zł oraz na zakup energii elektrycznej 50 zł. Skarżący ponosi stałe opłaty za czynsz (311,38 zł) oraz za gaz 119,60, przy czym zauważyć należy, że ze znajdujących się w aktach faktur wynika, iż opłata za gaz w tej wysokości płatna jest za okresy dwumiesięczne (za okres od 3.02. do 3.04.2013 r. do dnia 17.04.2013 r., od 3.04 do 3.06.2013 r. do dnia 17.06.2013 r.).Oznacza to, że po uwzględnieniu stałych miesięcznych płatności za mieszkanie (czynsz 311,38 oraz gaz 59,80 zł za miesiąc), z zasiłku stałego w kwocie 529 zł skarżącemu pozostają środki w wysokości 157,80 zł umożliwiające mu partycypację w pokrywaniu swoich bieżących wydatków, do których zalicza się m.in. zakup energii elektrycznej. Wskazać także należy, że skarżący w miesiącu marcu 2013 r. (tj. w miesiącu złożenia wniosku) otrzymał zasiłek celowy na leki wg recepty w kwocie 78,26 zł oraz inne drobne wydatki (zakup pantofli i zamka do kurtki). Jednocześnie skarżący posiadał zasiłek celowy na żywność a nadto otrzymał dalszą pomoc w tym zakresie na okres od kwietnia do czerwca 2013 r. w kwocie po 210 zł miesięcznie (w maju 217 zł). Nie pozostał on zatem bez dodatkowego wsparcia finansowego udzielonego mu ze strony organu do tego uprawnionego. Odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na energię elektryczną nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Słusznie jednocześnie wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez OPS środkami finansowymi, natomiast z rozstrzygnięcia organu I instancji wynika, że OPS posiada ograniczone możliwości finansowe, skutkujące koniecznością ich limitowania. Ponadto nie można tracić z pola widzenia faktu, że celem pomocy społecznej nie jest zaspokajanie wszelkich zgłaszanych potrzeb, a jedynie pomoc w tym zakresie (art. 2 ust. 1 ustawy). Końcowo już tylko Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05, Lex nr 502005; z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Lex nr 500091; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej. Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i prawidłowego zastosowania prawa materialnego, zatem nie zachodzą podstawy do podważenia zawartego w nich rozstrzygnięcia. Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.