IV SA/Gl 826/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 5 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.G. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu części dofinansowania projektu współfinansowanego ze środków objętych Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa [...] na lata 2007-2013 w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie; Wraz ze skargą z dnia 4 sierpnia 2017 r. A.G., reprezentowany w sprawie przez adwokata, złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podkreślił, że jest poważnie chory, pozostaje bez zatrudnienia i pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. Równocześnie oświadczył, iż jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 61 m2. Nie posiada natomiast żadnych innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Nadto wnioskodawca zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i pełnoletnim synem, zaś na miesięczny dochód netto jego rodziny składa się pobierana przezeń renta (933 zł), oraz wynagrodzenia za pracę: żony (3.703 zł) i syna (1.460 zł). Dodatkowo skarżący wyszczególnił obciążające go koszty utrzymania wymieniając wśród nich czynsz (1.118,28 zł), opłaty za tzw. media (580 zł), koszty leczenia (610 zł), opłaty za telefon i Internet (120 zł) oraz wydatki związane ze studiami syna (730 zł). Następnie, odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku, pełnomocnik A.G. nadesłała wyciągi bankowe potwierdzające wysokość renty skarżącego (933,42 zł) oraz wynagrodzeń za pracę jego małżonki i syna (odpowiednio 3.983,93 zł i 1.459,48 zł). Przedstawiła także dokumenty źródłowe obrazujące wysokość kosztów obciążających gospodarstwo domowe wnioskodawcy z tytułu czesnego za studia syna (3.760 zł - opłata za semestr, a zatem średnio na miesiąc przypada 1/6 tej kwoty czyli 626,67 zł), czynszu za mieszkanie (868,28 zł) oraz za lokal użytkowy (188,88 zł) - w tym miejscu pełnomocnik strony podkreśliła, że choć skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, to wynajmuje rzeczony lokal, bowiem musi tam przechowywać maszyny, które wykorzystywał w ramach tej działalności). Nadesłała również dokumenty potwierdzające wysokość opłaty za gaz (271,03 zł - należność za cały rok, co daje średnio na miesiąc 22,59 zł), opłat za energię elektryczną (96,95 zł - za lokal i 438,53 zł - za mieszkanie - należność za dwa miesiące, co daje średnio na miesiąc 219,27 zł), wydatków na leki (293,38 zł), opłat za usługi telekomunikacyjne (telefony, Internet, telewizja kablowa - ogółem 357,04), podatków od nieruchomości (117 zł - należność za kwartał, co daje średnio na miesiąc 39 zł) oraz opłat za wodę i odprowadzanie ścieków (45,72 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi. W pierwszej kolejności należy więc stwierdzić, że choć w zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się określanie wysokości tej opłaty, to jednak na potrzeby postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy ustalenie należnej z tego tytułu kwoty było konieczne. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja zobowiązująca A.G. do zwrotu należności pieniężnej, której wartość wynosi 45.203 zł, co wynika zarówno z treści wspomnianej decyzji jak i z oświadczeń strony zamieszczonych w rubryce nr 3.6. urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, stwierdzić należy, że w sprawie tej pobierany jest wpis stosunkowy, którego wartość obliczona jest na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 1.356 zł. Wniosek strony należało rozpatrzeć w kontekście zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Równocześnie należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Mając na uwadze powyższe uznano, że skarżący spełnił wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy aczkolwiek jedynie w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. A.G. jest rencistą, jak podkreślał we wniosku, uskarża się na poważne problemy zdrowotne i nie posiada zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Dokonana w tym kontekście ocena sytuacji materialnej jego gospodarstwa domowego doprowadziła zatem do konkluzji, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi, w kwocie 1.356 zł stanowić będzie dla niego nadmierne obciążenie finansowe. Z drugiej strony jednak stwierdzić przyjdzie, że wspomniana sytuacja materialna w żadnym razie nie uzasadnia całkowitego uwzględnienia jego żądania. Jak wynika z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych, zarówno sam wnioskodawca jak i jego małżonka oraz pełnoletni syn osiągają stałe dochody w sumarycznej kwocie 6.376,83 zł netto, którą trudno uznać za niską w odniesieniu do trójosobowego gospodarstwa domowego. Równocześnie, suma udokumentowanych przezeń miesięcznych kosztów utrzymania wynosi 2.660,83 zł. Oznacza to, że po uiszczeniu wspomnianych kosztów, do dyspozycji skarżącego i jego rodziny pozostaje miesięcznie ponad 3.700 zł. Nawet więc uwzględniwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o konieczne wydatki, jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem i zakupem niezbędnych środków czystości oraz odzieży dla trzech osób, nie budzi wątpliwości, że strona jest w stanie częściowo partycypować w kosztach sądowych w sprawie, w tym uiścić tytułem wpisu od skargi połowę tej należności, w kwocie 678 zł, jak również pokryć w całości inne ewentualne opłaty sądowe, które mogą pojawić się dopiero w przyszłości (są one niższe od wspomnianej kwoty), bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swej rodziny Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem rodziny wnioskodawcy i rozmiarem wydatków przeznaczanych na utrzymanie tego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku uiszczenia kwoty 678 zł. Wypada w tym miejscu dodać, że o możliwości dokonania oszczędności w kosztach utrzymania rodziny skarżącego świadczy również choćby fakt, iż na same opłaty za usługi telekomunikacyjne (telefony, Internet, telewizja kablowa) przeznacza on miesięcznie aż 357,04 zł (vide: przelewy stanowiące karty nr 34, 37 i 38 akt sprawy), a nie budzi wątpliwości, że wydatkowanie tak znacznej kwoty na wspomniany cel nie może być przecież uznane za zaspokojenie niezbędnej, elementarnej potrzeby bytowej. Marginalnie warto odnotować, że wnioskodawca korzysta w niniejszej sprawie z pomocy fachowego pełnomocnika, a zatem ponosi fakultatywne koszty związane z zastępstwem prawnym, co także świadczy o istniejących po jego stronie możliwościach płatniczych. Skoro zaś jest w stanie wydatki takie ponosić, to trudno zgodzić się, aby nie mógł uiścić przynajmniej części obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.