IV SA/Gl 860/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...]. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu S. W. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – A. W. W uzasadnieniu organ wskazał, że w odniesieniu do wymienionego dziecka skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych - co potwierdza wyrok Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] Zgodnie z pkt 2 wskazanego orzeczenia Sąd powierzył obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron O.K. W. i A. E. W., z ustaleniem miejsca pobytu małoletnich przy powódce, zgodnie z rodzicielskim planem wychowawczym. Ponadto w dniu 22.04.2018 r. skarżący złożył w organie pierwszej instancji oświadczenie, że od czasu rozwodu w roku 2012 nie wstąpił ponownie w związek małżeński i pozostaje osobą rozwiedzioną. Dzieci przebywają z nim w każdy poniedziałek i środę oraz w co drugi weekend i w miarę konieczności gdy była żona przebywa w delegacjach. Organ odwoławczy podkreślił, że - jak wskazał WSA w Łodzi w wyroku z dnia 26.01.2017 r. sygn. akt II SA/Łd 943/16 ( utrzymany w mocy przez NSA w Warszawie wyrokiem z dnia 22.08.2017 r. sygn. akt I OSK 947/17 ), na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Następuje to wówczas, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Intencją ustawodawcy było bowiem przyznanie jednego świadczenia wychowawczego na to samo dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka. W przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego tychże podmiotów ustalono regułę, że świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (art. 22 ustawy), co dotyczy sytuacji, gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie. Wykładnia przepisu art. 2 pkt 16 ustawy prowadzi do wniosku, że konieczną przesłanką uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców jest legitymowanie się przez rodziców orzeczeniem sądu, z którego wynika, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie przez oboje rodziców. Brzmienie przepisu jest dostatecznie jasne i nie wymaga dodatkowych zabiegów interpretacyjnych. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że do składu rodziny skarżącego nie można zaliczyć A. W. Ustosunkowując się do odwołania organ podniósł, że opieka naprzemienna polega na zapewnieniu każdemu z rodziców możliwości spędzania z dzieckiem porównywalnej ilości czasu. Wobec tego dziecko powinno mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Natomiast odnosząc się do kwestii podniesionej przez stronę w odwołaniu dotyczącej pobierania przez byłą żonę świadczenia wychowawczego na córkę A. jedynie w wysokości 250,00 zł, a nie w kwocie 500,00 zł organ wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja organu I instancji z dnia [...] odmawiająca skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – A. E. W. na okres od 1.01.2018 r. do 30.09.2018 r., a zatem organ odwoławczy w ramach tego postępowania administracyjnego nie jest uprawniony do odnoszenia się do decyzji wydanej na rzecz J. W. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł zarzut naruszenia przy jej wydaniu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 22 w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 106 K.r.o., polegające na uznaniu, że do przyjęcia, iż dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców konieczne jest posiadanie orzeczenia sądu w tym zakresie, pomimo tego, że dziecko faktycznie obecnie znajduje się pod opieką obojga rodziców. Skarżący zarzucił również naruszenie przez organ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego w takim zakresie, że organ powinien przeprowadzić rozprawę administracyjną i przesłuchać świadków celem ustalenia, w jakim zakresie faktycznie sprawuje opiekę nad dziećmi i czy jest ona świadczona w porównywalnych okresach., przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko względnie, o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, a ponadto o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że opieka naprzemienna została wprowadzona do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, która weszła w życie 29 sierpnia 2015 r, natomiast wyrok sądu w K. w sprawie opieki nad jego córkami został wydany w dniu [...] a więc ponad 3 lata wcześniej. Podniósł, że wobec tego organ żąda od niego rzeczy niemożliwej do wykonania - prawo nie działa wstecz. Skarżący dodał, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie używa dosłownie pojęcia pieczy naprzemiennej (opieki naprzemiennej), ale można się jej dopatrywać w zmienionym art. 58 § 1a kro, który stanowi m.in. że sąd (...) rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Ponadto do kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono przepisy, które dają możliwości mieszkania dziecka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach, żaden jednak przepis nie używa wprost określenia pieczy naprzemiennej lub opieki naprzemiennej. Skarżący podniósł, że WSA w Łodzi, sygnatura akt: sygn. II SA/Łd 356/17 orzekł, że wymaganie, aby expressis verbis takie wyrażenie znajdowało się w treści wyroku sądowego jako podstawa do udzielenia pomocy z tzw. programu 500+ jest nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec tych rodziców, którzy sami ustalili zasady opieki bez uprzedniej ingerencji sądu, gdyż skutkowałoby koniecznością wystąpienia do sądu rodzinnego w każdym przypadku realizowania pieczy nad dziećmi przez oboje rozwiedzionych rodziców o wydanie w stosunku do realizowanej przez nich pieczy naprzemiennej orzeczenia, w którym sąd ten musiałby wprost orzec o wykonywanej opiece naprzemiennej i w taki też sposób ją określić. Natomiast z żadnego przepisu ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wynika, aby w wyroku np. rozwodowym sąd miał obowiązek orzec o wykonywaniu opieki naprzemiennej, bowiem pojęcie takie nie zostało w tym akcie prawnym zdefiniowane. Gdy bowiem nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku rozwodowym nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, a to w żadnym razie nie oznacza, że nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem, że naprzemiennie pozostaje ono pod ich wyłączną pieczą. Skarżący podniósł, że gmina powinna sama ocenić, czy rodzice sprawują opiekę naprzemienną na podstawie wywiadu środowiskowego, z czego w jego przypadku nie skorzystano. Wskazał, że WSA w Olsztynie podkreślił, że zgodnie z kodeksem rodzinnym, gdy nie ma takiej potrzeby, sąd nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji między rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki, poza wskazaniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej każdemu z nich. Nie oznacza to, że w takim przypadku nie dochodzi do opieki naprzemiennej. WSA podniósł, że przyjęcie założenia, iż jest ona tylko wtedy, gdy znajdzie się wprost w wyroku sądu, byłoby nieracjonalne i niesprawiedliwe wobec rodziców, którzy sami ustalili ją bez jego ingerencji. Inna wykładnia art. 2 pkt 16 ustawy byłaby bowiem swoistym premiowaniem rodziców, którzy nie potrafią się porozumieć co do opieki nad dziećmi. Jednocześnie sąd stwierdził, że to organ przyznający świadczenie powinien sam dokonać oceny, czy opieka sprawowana na podstawie wyroku sądu ustalającego wzajemne relacje w zakresie wychowania dzieci, stanowi wystarczającą przesłankę do uznania jej za naprzemienną. Skarżący dodał, że ustawodawca w ustawie z dnia 11 lutego 2016 o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w art. 2 oraz w art. 5 określił, co oznacza opieka naprzemienna. Podniósł, że jest to opieka "sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach", co faktycznie ma miejsce w jego przypadku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji dotyczącą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na jego córkę – A. W. Wydając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w sprawie nie ma podstaw do ustalenia, iż skarżący i jego była żona sprawują naprzemienną opiekę nad córką. W związku ze wskazanym wyżej przedmiotem postępowania podnieść należało, że zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. – obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 2134), ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia miało zatem stwierdzenie, czy w związku z treścią art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - w przedmiotowej sprawie zostały spełnione warunki ustalenia, że dziecko skarżącego znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a w konsekwencji zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców, tj. skarżącego i jego byłej żony. W tym zakresie organ podniósł, że zgodnie z pkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] Sąd powierzył obojgu rodzicom (tj. skarżącemu i jego byłej żonie) wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi; O. K. W. i A. E. W. "z ustaleniem miejsca pobytu małoletnich przy powódce, zgodnie z rodzicielskim planem wychowawczym". Organ wskazał, że ponadto w dniu 22.04.2018 r. skarżący złożył w organie pierwszej instancji oświadczenie, że dzieci przebywają z nim w każdy poniedziałek i środę oraz w co drugi weekend i w miarę konieczności, gdy była żona przebywa w delegacjach. Podkreślenia wymagało, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, spełnienie ustawowego warunku, według którego dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców, ma miejsce również wówczas, gdy Sąd zatwierdził porozumienie rodziców dziecka ustalających ich naprzemienną opiekę, tj. opiekę sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że konieczną przesłanką uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców jest legitymowanie się przez rodziców orzeczeniem sądu, z którego wynika, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie przez oboje rodziców. Organ nie dodał przy tym, że warunek powyższy jest spełniony również w razie zatwierdzenia przez sąd porozumienia rodziców wprowadzającego opiekę naprzemienną. Jednakże nie miało to wpływu na zgodność z prawem rozstrzygnięcia, gdyż według prawidłowych ustaleń i ocen dokonanych przez organ, w sprawie nie został spełniony warunek, według którego opieka naprzemienna to opieka sprawowana w porównywalnych okresach. W niniejszej sprawie, w aktach administracyjnych znajduje się "rodzicielski plan wychowawczy", o którym mowa w cytowanym wyżej wyroku Sądu Okręgowego w K., a zatem przyjąć należało, że porozumienie to zostało zatwierdzone przez ten Sąd. Jednakże według jego treści, postanowienia dotyczące opieki nad dziećmi nie zawierają regulacji dotyczących sprawowania opieki w porównywalnych okresach. Zgodnie bowiem z tym porozumieniem - w dni powszednie (od poniedziałku do piątku) dzieci skarżącego mają pozostawać pod jego opieką w poniedziałek, środę i co drugi piątek od godziny 16.30 do 20.00. W świetle tego, okresy pozostawania dzieci pod opieką skarżącego nie są porównywalne z okresami sprawowania tej opieki przez jego byłą żonę. Wobec powyższego prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że do składu rodziny skarżącego nie można zaliczyć jego córki – A. W. Ustosunkowując się do argumentów podnoszonych przez stronę zasadnie bowiem organ podniósł, że opieka naprzemienna polega na zapewnieniu każdemu z rodziców możliwości spędzania z dzieckiem porównywalnej ilości czasu. Natomiast z treści wyroku sądu i powołanego w nim "rodzicielskiego planu wychowawczego" wynika, że uregulowany na ich podstawie sposób sprawowania opieki nad dziećmi skarżącego nie może być zakwalifikowany jako opieka naprzemienna obojga rodziców sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach. Wbrew przekonaniu zawartemu w skardze - ustalenie, że uregulowany sposób sprawowania opieki nad dziećmi skarżącego nie może być zakwalifikowany jako opieka naprzemienna, jest wystarczającym ustaleniem dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze, jakoby organ miał obowiązek przesłuchać świadków na okoliczność faktycznego sprawowania opieki nad dziećmi. Na marginesie dodać należało, że skarżący podnosząc kwestię faktycznie sprawowanej opieki naprzemiennej - zaprzecza własnemu oświadczeniu, złożonemu w dniu 22.04.2018 r. w organie pierwszej instancji, w którym stwierdził, że "dzieci przebywają z nim w każdy poniedziałek i środę oraz w co drugi weekend i w miarę konieczności, gdy była żona przebywa w delegacjach". Sąd wskazał powyższą rozbieżność twierdzeń skarżącego wyłącznie na marginesie rozważań, gdyż istotne w sprawie znaczenie miało to, że – jak wspomniano wyżej - wystarczającym ustaleniem dla wydania rozstrzygnięcia przez organ było to, że uregulowany sposób sprawowania opieki nad dziećmi skarżącego nie może być zakwalifikowany jako opieka naprzemienna. Natomiast w kwestii zawartego w skardze argumentu, że wyrok Sądu w K. został wydany w dniu [...] a więc przed wejściem w życie przepisów wprowadzających pojęcie opieki naprzemiennej - podnieść należało, że w każdym czasie możliwe jest ponowne uregulowanie kwestii sprawowania opieki nad dziećmi, a nawet często jest to konieczne z uwagi na zmianę sytuacji w zakresie tej opieki. Nie zasługiwał zatem na uwzględnienie zarzut skargi, sprowadzający się do tego, że niemożliwe jest spełnienie warunku określonego w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dotyczącego uregulowania opieki naprzemiennej w sytuacji, gdy kwestia opieki została już uregulowana przed wejściem w życie przepisów wprowadzających pojęcie opieki naprzemiennej. W podsumowaniu podkreślenia wymagało, że - jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2017 r. - na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a jednoczesne zaliczenie go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. (sygn. akt I OSK 947/17). Wyjątkiem takim jest właśnie określony w art. 2 pkt 16 cytowanej ustawy, przypadek gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, wówczas dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W niniejszej sprawie – jak już była o tym mowa wyżej – brak było podstaw do stwierdzenia, że skarżący i jego była żona sprawują naprzemienną opiekę nad córką A., a w konsekwencji brak było podstaw do przyznania świadczenia na wniosek skarżącego. W konsekwencji stwierdzić należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie prawidłowej oceny zgromadzonych w sposób kompletny dowodów oraz trafnych ustaleń zawartych w ich uzasadnieniu, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a. W związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a wobec tego podlegała ona oddaleniu, zgodnie z art. 151 P.p.s.a.