IV SA/Gl 884/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2019 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r. w przedmiocie: 1. uchylenia w całości decyzji Nr [...] z dnia [...] r. przyznającej skarżącej R. B. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na E.B.i M. B. w okresie od 1.11.2015r. do 31.10.2016r.; 2. odmowy przyznania w okresie od 1.11.2015r. do 31.10.2016 świadczeń: - zasiłku rodzinnego na E. B.; - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017; - zasiłku rodzinnego na M.B.; - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017; - dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z dnia [...]. organ I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 149 § 1 i 2 i art. 150 § 1 k.p.a. wznowił postępowanie w sprawie prawa strony do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres świadczeniowy 2015/2016. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i oceny przesłanek wznowienia postępowania z art. 145 § 1 k.p.a., organ I instancji uznał, że są podstawy do uchylenia w całości ostatecznej decyzji z dnia [...]r. albowiem po dokonaniu ponownego przeliczenia dochodów rodziny i po doliczeniu do dochodu poprzednio ustalonego przez organ I instancji, diet z tytułu podróży zagranicznych męża skarżącej, dochód jej rodziny od 1.11.2015r. do 31.10.2016r. wyniósł 1 229 60 zł na osobę i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, tj. 674 00 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że na podstawie przeprowadzonego postępowania i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji dowiódł, iż w chwili wydania pierwotnej decyzji z dnia [...]r. dotyczącej przyznania stronie świadczeń rodzinnych na dzieci, strona nie miała uprawnienia do otrzymania powyższych świadczeń rodzinnych od 1.11.2015r. do 31.10.2016r., gdyż dochód na osobę w rodzinie wynosił 1229,60 zł. Organ podniósł, że przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to m.in., po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in.: wymienione w art. 3 pkt 1 lit.c tiret 10, należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Organ obszernie przytoczył orzecznictwo sądowe w powyższym zakresie i stwierdził, że organ I instancji prawidłowo wznowił postępowanie w tej sprawie, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wystąpił do pracodawcy męża skarżącej o przekazanie informacji, czy wypłacał należności z tytułu wyjazdów służbowych odpowiadające dietom, o których mowa w art. 775 Kodeksu pracy. Następnie organ wskazał, że jeżeli członek rodziny osoby ubiegającej się o zasiłek rodzinny otrzymał wymienione we wskazanym wyżej przepisie należności w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który ustalane jest prawo do ww. świadczenia, to wnioskodawca powinien to wykazać w załączniku nr 7 do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz do dodatków do zasiłku rodzinnego i dołączyć do wniosku oświadczenie danego członka rodziny w tym przedmiocie. Organ podniósł, że z załączonego do wniosku oświadczenia członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wynika, że strona w 2014r. nie uzyskała dochodu z powyższego tytułu. Podkreślił, że powyższe oświadczenie zawiera szczegółowe pouczenie, jakie dochody należy uwzględnić, w tym dochody wskazane w art. 3 pkt 1 lit.c tiret 10 wymienionej ustawy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 3, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 8, art. 23, art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez ich błędną wykładnię będącą wynikiem błędnych i niepełnych ustaleń co do dochodu rodziny. Ponadto zarzuciła naruszenie przez organ przepisów postępowania, przede wszystkim art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w zw. z art. 151 § 1 K.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - polegającego na ich błędnym zastosowaniu będącym wynikiem przyjęcia (bez poczynienia w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń), że w sprawie wystąpiły łącznie wszystkie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. warunkujące wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, tj. że: wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, w sytuacji, gdy w dacie składania wniosku organowi znany był fakt pobierania diet z tytułu podróży służbowych przez męża skarżącej. Skarżąca podniosła również zarzut naruszenia - art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do organów państwa a także świadomości i kultury prawnej obywateli, co jest konsekwencją naruszenia wszystkich przepisów prawa wskazanych w zarzutach niniejszej skargi a nadto, braku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; - art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 k.p.a., art. 80 k.p.a. - poprzez ich niezastosowanie w szczególności naruszenie zasady, z której wynika obowiązek organu wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy; - art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. - albowiem treść uzasadnienia decyzji uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, ponadto uzasadnienie nie w pełni odpowiada wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis. W związku z powyższymi zarzutami, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., że w zaskarżonej decyzji organ podniósł, że wysokość diet z tytułu podróży służbowych za 2014 r. w zw. z czasowym przebywaniem za granicą wyniosła 23.652,82 zł. i dochód rodziny wnioskodawczyni po doliczeniu diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych wyniósł 1.229,60 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochody oblicza się jako przychody pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji, a wcześniej w decyzji GOPS nie wyjaśniono m.in. sposobu, w jaki został obliczony dochód rodziny. Podkreśliła, że w zaświadczeniu pracodawcy jej męża jest mowa o kwotach netto i takie też wskazano (powtórzono) w uzasadnieniu decyzji podnosząc na ich podstawie, że doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę. Skarżąca zarzuciła, że zaniechano zbadania (wyjaśnienia), co właściwie oznacza ta "wypłacona należność (...) w kwocie netto" wskazana w zaświadczeniu i jak została obliczona, czy jest to np. kwota otrzymana "na rękę" czyli wartość przychodów po potrąceniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz pobraniu zaliczki na podatek dochodowy. Podniosła, że zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wartość otrzymywanej wypłaty "na rękę" z tytułu zatrudnienia ze stosunku pracy należy dodatkowo pomniejszyć o podatkowe koszty uzyskania przychodu, co oznacza odjęcie zryczałtowanych kosztów ze stosunku pracy przewidzianych w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dodała, że przy obliczeniach kosztów uzyskania przychodu należy również mieć na uwadze art. 22 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uchylającą, w wyniku wznowienia postępowania, decyzję przyznającą skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na wymienione w decyzji dzieci i orzekającą o odmowie przyznania tych świadczeń. Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że do dochodu poprzednio ustalonego przez organ I instancji, należało doliczyć diety z tytułu podróży zagranicznych męża skarżącej, wskutek czego dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wymienionych świadczeń rodzinnych. Wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepis art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220), według którego, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to m.in., po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in.: wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10, należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Podstawę dowodową dokonanych przez organ ustaleń w sprawie stanowiło zaświadczenie pracodawcy męża skarżącej z dnia 19 kwietnia 2018 r., znajdujące się w aktach administracyjnych, według którego w roku 2014 wypłacono wyżej wymienionemu, należności z tytułu podróży służbowych w kwocie netto 23 652,82 zł, a w roku 2015 w kwocie netto 39 886,83 zł. Organ w zaskarżonej decyzji podniósł, że "na podstawie zaświadczenia pracodawcy męża strony ustalono, że wysokość diet z tytułu podróży służbowych za 2014 r. w zw. z czasowym przebywaniem za granicą wyniosła 23.652,82 zł." Następnie wskazał, że dochód rodziny wnioskodawczyni po doliczeniu diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych wyniósł 1 229,60 zł w przeliczeniu na członka rodziny. Organ nie wyjaśnił jednakże, z jakiego powodu przyjął wyżej wymienioną wysokość diet z tytułu podróży zagranicznych męża skarżącej za 2014 r., w sytuacji, gdy w zaświadczeniu pracodawcy mowa jest o "należnościach z tytułu podróży służbowych w kwocie netto". Zaniechał wskazania, w jaki sposób należności te zostały obliczone, a więc co składa się na kwotę tych należności. Organ nie ustalił również, czy są to wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należności ze stosunku pracy - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Podkreślenia wymagało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1080/17, wydanym w sprawie, w której istotne znaczenie miała również kwestia diety za czas podróży zagranicznej kierowcy w transporcie międzynarodowym w roku 2014 r., wskazał, że " zgodnie z art. 21a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2012 r., poz. 1155) kierowcy w podróży służbowej, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art. 77(5) § 3-5 ustawy Kodeks pracy. Wskazane przepisy Kodeksu pracy dotyczą natomiast warunków wypłacania pracownikowi należności z tytułu podróży służbowej oraz ustalania diet. Z przepisów tych wynika, że w pojęciu należności z tytułu podróży służbowej mieszczą się również diety za czas podróży służbowej. Zatem pojęcie należności jest pojęciem szerszym i obejmuje wszelkie należności z tytułu podróży służbowej, w tym dietę. Powyższe koresponduje również z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.), zgodnie z którym wolne od podatku dochodowego są diety i inne należności za czas podróży służbowej, do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub przepisach wydanych przez właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej [...] Na podstawie art. 77(5) § 2 Kodeksu pracy wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 167), zwane dalej rozporządzeniem, regulujące wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, do którego odsyłają regulacje art. 77(5) § 3-5 Kodeksu pracy i które odnosi się do dochodów wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. diet i innych należności [...] Zgodnie z § 2 rozporządzenia, z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują diety oraz zwrot kosztów. W myśl § 13 ust. 1 rozporządzenia, dieta w czasie podróży zagranicznej jest przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki, podczas gdy zwrot kosztów, stosownie do § 2 pkt 2 rozporządzenia, odnosi się do kosztów przejazdów, dojazdów środkami komunikacji miejscowej, noclegów, innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1080/17, dostępny w Internecie). W podsumowaniu wskazać należało, że – jak podkreślił WSA w cytowanym wyżej wyroku - z zaświadczenia pracodawcy powinno wynikać, jakiej wysokości należności uzyskał mąż skarżącej wykonując pracę poza granicami kraju jako kierowca i czy należności te odpowiadają wysokości równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy Kodeks pracy. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu sądowym, wymienione okoliczności nie zostały ustalone przez organ. Pominięcie przez ten organ – podobnie jak i przez organ I instancji – istotnych ustaleń i ocen, stanowiło naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Organy obydwu instancji nie ustaliły bowiem kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i w konsekwencji nie przeprowadziły oceny prawnej we wskazanym wyżej zakresie. Wobec tego skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia, a zatem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania, dotyczące przeprowadzenia przez organ ustaleń w sprawie, zostały zawarte w powyższych rozważaniach.