IV SA/Gl 925/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2016 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. orzekł w sprawie odmowy przyznania A.B. zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia w wysokości 1200 zł. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że A.B. prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Jego dochodem jest renta z ZUS w kwocie 612,58 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 84,48 zł. Z renty strony dokonywane są potrącenia komornicze. W kwietniu 2015 r. dokonano potrąceń na poczet alimentów zaległych w kwocie 176,69 zł oraz alimentów bieżących w kwocie 153,63 zł. Organ zaznaczył, że kwotę alimentów bieżących odliczono od dochodu strony, a zatem dochód strony w kwietniu 2015 r. wyniósł 612,58zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. W opinii organu, w tej sytuacji brak było podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Organ zaznaczył, iż wobec powyższego rozważono możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego lub zwrotnego. Pomocy tej nie udzielono, albowiem zgłoszona potrzeba nie jest niezbędną potrzebą bytową, a nadto w trakcie wywiadu środowiskowego nie stwierdzono braków w odzieży i obuwiu ,a posiadana odzież i obuwie są dostosowane do pory roku. W kwestii pojęcia dochodu - i odejmowania od dochodu alimentów zaległych MOPS powołał się na orzeczenie NSA z dnia 03 lutego 2012r. Nr I OSK 1433/11, w którym NSA uznał za sprzeczne z prawem odliczanie alimentów zaległych od dochodu. W odwołaniu od tej decyzji A.B. stwierdził, że MOPS w K. popełnił fałszerstwo nie odliczając od jego dochodu kwoty wszystkich alimentów oraz kosztów egzekucyjnych. Do odwołania dołączył odpowiedź Wojewody [...] z dnia 27 stycznia 2014r. na skargę strony dotycząca działalności MOPS w K., w której zacytował art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i wskazał na wykładnię tego przepisu dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt I OSK 94/09 i wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 465/13. Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] wydaną m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że A.B. wnioskiem, który wpłynął do MOPS w K. w dniu 07 maja 2015r. wystąpił o przyznanie kwoty 10000 zł + odsetki tytułem braku pomocy od 2010 r. spowodowanej błędnym rozumieniem pojęcia dochodu poprzez nie odliczanie od dochodu kwoty zaległych alimentów. Wystąpił ponadto o zwrot kosztów wydatki na leki, , wody mineralnej, energii elektrycznej, a także zakup mięsa czerwonego 2 kg w kwocie 70zł, mięsa białego w 4 kg w kwocie 64zł, 2 litrów oleju, 2 kg cukru itp. , środków czystości, proszku do prania, płynów, mydła, szamponu i innych środków higienicznych, fryzjera, opłaty z telefon i przejazdy, odzieży i obuwia na łączną kwotę 1200zł, owoce w kwocie 400 zł, ogórki i pomidory 70 zł. Dalej Kolegium podniosło, że w dniu 25 maja 2015 r. w miejscu pobytu strony przeprowadzono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, iż A.B. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jego dochodem jest renta inwalidzka w kwocie 681,73 zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie 84,48 zł - łącznie 766,21 zł. Od kwoty tej odjęto alimenty bieżące w kwocie 153,63 zł ustalając dochód strony na kwotę 612,58zł. Po odjęciu alimentów bieżących w kwocie 229,57 zł dochód strony wynosi 536,57zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. wskazał w zaświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2015r., że w kwietniu br. wyegzekwował: 1. na rzecz K.B. 41,89 zł na alimenty zaległe i 8,77 zł kosztów egzekucyjnych, 2. na rzecz K.B. 114,19 zł tytułem zabezpieczenia i 1,00 zł kosztów doręczenia, 3. na rzecz K.B. 40,44 zł alimentów bieżących, 11,84 zł kosztów egzekucyjnych, 4. na rzecz A.B. 126,03 zł na poczet FA i 10,26 zł kosztów egzekucyjnych. Organ zaznaczył, że z decyzji o waloryzacji renty z marca 2015 r. wynika, że renta po waloryzacji wynosi 786,52 zł, świadczenie zmniejszono z powodu potrącania należności alimentacyjnych o kwotę 344,16 zł, a świadczenie do wypłaty wynosi 337,57 zł. W analizie wydatków strony ujęto 50 zł na leki, leczenie 60 zł, czynsz 255 zł, energia elektryczna 60 zł, telefon 30 zł, łącznie 455 zł. W wykazie potrzeb osoby zgłoszonych podczas wywiadu ujęto czynsz 255 zł, energię elektryczna 100 zł + 20 zł, potrącenia komornicze 188,53 zł, leki i leczenie 250 zł i telefon 30 zł. kolegium podkreśliło, że A.B. potrzebuje stałego zażywania leków na kwoty 113,73 zł i 338,15 zł. Organ zaakcentował, że pracownik socjalny stwierdził w wywiadzie środowiskowym, że strona posiada niezbędną odzież, bieliznę i obuwie. Dalej Kolegium Odwoławcze przywołało treść przepisów art. 3 ust. 4, art. 2 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że od 01 października 2012 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Nadto wskazał, iż w myśl art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego powodów wymienionych w art. 7 pkt 2- 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Dalej organ przywołał przepis art. 8 ust. 3 ustawy, który stanowi, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, który może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zaś stosownie do art. 41 pkt 1 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ zaakcentował, że przyznawanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego bądź zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego ma charakter uznaniowy, a nadto przyznanie pomocy uzależnione jest od potrzeb strony i możliwości finansowych gminy. Organ wskazał, że w myśl art. 48 ust. 1 ustawy, osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. W myśl art. 48 ust. 3 cyt. ustawy, przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej bielizny, odzieży i obuwia odpowiednich do jej indywidualnych właściwości oraz pory roku. Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy Kolegium stwierdziło, że zgłoszona przez stronę potrzeba należy do niezbędnych potrzeb bytowych. Jednakże fakt, że pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego ustalił, że A.B. posiada niezbędną odzież, bieliznę i obuwie, powoduje, iż brak jest podstaw do przyznania pomocy na wskazany cel. Odnosząc się do poglądu strony dotyczącego odliczania od dochodu wszystkich alimentów /zarówno bieżących jak i zaległości alimentacyjnych/ oraz kosztów komorniczych organ wskazał, że podziela w tej mierze pogląd organu I instancji. W opinii Kolegium odliczeniu od przychodów podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, to jest bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący A.B. wyraził niezadowolenie z treści skarżonej decyzji. Powoływał się na zły stan swojego zdrowia. Wskazywał, że jego zdaniem od dochodu winny być odliczone zarówno alimenty bieżące, jak i zaległe. Podkreślił, ze te sama kwota alimentów nie może być jednocześnie dochodem dwóch osób (wierzyciela i dłużnika). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga A.B. nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Bez wątpienia te warunki przyznania stronie skarżącej pomocy zostały w sprawie spełnione i co za tym idzie nie zachodzi tu potrzeba ponownego opisywania sytuacji życiowej skarżącego, za wyjątkiem jednej kwestii. Mianowicie, wskazać należy, że – w opinii składu orzekającego – skarżący spełnia kryterium dochodowe do otrzymania pomocy społecznej. Zastrzeżenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzbudziło wyliczenie dochodu skarżącego. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu renty, którego wysokość, wynosząca w dacie rozstrzygania sprawy przez organ II instancji była wyższa niż kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, a także otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Jednakże, co wynika z treści art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W ocenie Sądu, nie tylko kwoty płacone przez dłużnika alimentacyjnego, jako alimenty bieżące ale także kwoty potrącane dłużnikowi na poczet zaległości alimentacyjnych posiadają charakter kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i dają podstawę dla dokonania ich odliczenia od przychodu dla ustalenia kryterium dochodowego w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przyczyną dokonywania przez dłużnika alimentacyjnego płatności czy to bieżącej czy zaległej jest bowiem zawsze zwolnienie się z obowiązku alimentacyjnego. W kontrolowanej sprawie organ odliczył od dochodu skarżącego świadczone przez niego alimenty bieżące, nie uznając za konieczne uwzględnić, jako odliczenie od dochodu, płaconych przez skarżącego kwot alimentów zaległych. Takie działanie organu stanowi o błędnej interpretacji przywołanego zapisu art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie zezwalającego na różnicowanie świadczonych przez stronę alimentów jako bieżących i zaległych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2009r. sygn. akt I OSK 94/09 nie publ. oraz wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 406/10 – zbiór orzeczeń LEX nr 758372). Konsekwencją tej nieprawidłowości było błędne ustalenie dochodu skarżącego. Tymczasem dochód skarżącego, przy prawidłowym pomniejszeniu o świadczone przez niego w całości alimenty (153,63 zł plus 176,69 zł) nie przekraczał kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wyznaczonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże, choć strona skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji osobistej i materialnej nie można z góry niejako przyjmować, że wszelkie możliwe świadczenia udzielane przez organy pomocy społecznej są jej należne i to w żądanej wysokości. Z akt sprawy wynika, że w dniu 07 maja 2015 r. skarżący złożył m.in. wniosek o udzielenie mu pomocy m.in. w formie zasiłku celowego na odzież i obuwia na łączną kwotę 1200 zł. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Niewątpliwie, w świetle wyżej przywołanych przepisów potrzeba zgłoszona przez stronę skarżącą w niniejszej sprawie mieści się w katalogu potrzeb zaspokajanych w drodze tego rodzaju świadczenia. Zatem strona skarżąca mogła oczekiwać, że jej potrzeba zostanie zaspokojona. Nie mniej jednak dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji niezbędne będzie przywołanie treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wskazane unormowanie znajduje się w przepisach dotyczących zasad ogólnych pomocy społecznej. Zatem unormowanie to posiada charakter uniwersalny i musi być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu każdej sprawy. Zgodnie z nim organ pomocy społecznej zobowiązany jest uwzględniać potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z unormowania tego wynika, że nie każda niezbędna potrzeba zgłoszona przez osobę potrzebującą będzie zaspokojona, albowiem uzależnione to będzie także od tego – czy odpowiada celom pomocy społecznej. Nadto po myśli art. 48 ust. 3 cyt. ustawy, przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej bielizny, odzieży i obuwia odpowiednich do jej indywidualnych właściwości oraz pory roku. Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, że zgłoszona przez stronę skarżącą potrzeba niewątpliwie należy do niezbędnych potrzeb bytowych. Jednakże z akt administracyjnych – wywiadu środowiskowego (nie kwestionowanego przez skarżącego) wynika, iż pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego ustalił, że skarżący posiada niezbędną odzież, bieliznę i obuwie. To powoduje, iż brak było podstaw do przyznania pomocy na wskazany cel. Innymi słowy, ewentualna decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego na odzież i obuwie nie znajdowałaby oparcia w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie wspomniane potrzeby (odzież i obuwie) – na dzień wydania decyzji - były u skarżącego zaspokojone. Stąd też wady niniejszego postępowania, polegające na nieprawidłowym wyliczeniu dochodu skarżącego oraz rozważań organu na gruncie przepisu art. 41 pkt. 1 omawianej ustawy (zasiłek celowy specjalny), nie miały jakiegokolwiek wpływu na ostateczny wynik sprawy – albowiem w istocie zgłaszana przez skarżącego niezbędna potrzeba była już zaspokojona przez fakt posiadania przez niego niezbędnej odzieży, bielizny i obuwia. Na marginesie należy zauważyć, że strona skarżąca – jak to wynika z treści wywiadu środowiskowego - ma dorosłego syna i dwie siostry. Stąd też godzi się poinformować stronę skarżącą, że zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania (...) (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Oznacza to, że strona skarżąca o ile znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) może wystąpić do właściwego sadu powszechnego o zasądzenie na jej rzecz alimentów od dorosłego dziecka, czy też rodzeństwa. Podsumowując - Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie w sposób istotny (który miałby wpływ na wynik sprawy) naruszało przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono nadto naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonał właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśnił okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez stronę skarżącą pomoc nie została jej przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a.