IV SAB/Gl 147/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. na bezczynność Dyrektora Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w C. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, J.W. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na trudną sytuację materialną i życiową stanowiącą skutek nieszczęśliwego wypadku, któremu uległ w 2002 roku doznając [...] kwalifikującego go do drugiej grupy inwalidztwa. Wnioskodawca podkreślił, że od tego czasu nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów i wraz z małżonką, która również jest osobą schorowaną i nie osiąga dochodu, pozostają na utrzymaniu syna. Nadto skarżący oświadczył, że zamieszkuje w domu stanowiącym własność syna, sam jest właścicielem ciągnika rolniczego o wartości około 15.000 zł, z którego korzysta syn. Posiada nadto grunt rolny o powierzchni 2 ha, który wydzierżawia już od 10 lat. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych wykazanych we wniosku (zarządzenie z dnia 29 stycznia 2013 r.) skarżący nadesłał orzeczenie o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, oświadczenie swojej małżonki, w którym podała ona, iż w okresie dwóch ostatnich lat (2011 i 2012) nie uzyskała żadnego dochodu, a także pismo procesowe datowane na 10 lutego 2013 r., w którym wyjaśnił między innymi, że posiadany grunt rolny wydzierżawia nieodpłatnie oraz podał, iż on ani jego małżonka nie zawierali z synem żadnej umowy określającej zasady, na jakich zamieszkują w jego domu. Podniósł bowiem, że "po prostu mieszkają pod jednym dachem, a syn się nimi opiekuje i im pomaga". Zważywszy przywołane wyżej wyjaśnienia wskazujące wprost, iż skarżący i jego małżonka tworzą wraz z ich synem wspólne gospodarstwo domowe, pismem z dnia 18 lutego 2013 r. zwrócono się do wnioskodawcy o ponowne uzupełnienie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy - tym razem poprzez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach jego syna oraz ewentualnie innych członków rodziny, którzy wraz z nim aktualnie zamieszkują. Wskazano, iż należy w tym celu podać wysokość dochodu syna skarżącego (i ewentualnie innych wspomnianych wyżej osób) oraz wykazać składniki jego (ich) majątku, to jest zasoby pieniężne (oszczędności, gotówka, papiery wartościowe), a także nieruchomości oraz przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W odpowiedzi na powyższe skarżący w dniu 14 marca 2013 r., nadesłał do Sądu pismo procesowe, w którym oświadczył, iż kwota wpisu od skargi została w tym samym dniu uiszczona przez jego syna – A.W. Dał przy tym wyraz swojemu niezadowoleniu z faktu wzywania go o uzupełnienie złożonego wniosku podnosząc, że czynności dokonane w tym zakresie przez referendarza sądowego podejmowane są jego zdaniem po to "żeby tylko nie dopuścić do rozpatrzenia skargi". Równocześnie wnioskodawca nie udzielił żadnych informacji o majątku swojego syna. Zamiast tego nadesłał jego oświadczenie A.W. z dnia 14 marca 2013 r., w którym wywiódł on, iż żądanie ujawnienia uzyskiwanego przezeń dochodu jest "co najmniej nieuprawnione" i "żenujące". Podniósł również, że choć on, jego żona i dziecko mieszkają wraz z rodzicami, to jednak nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J.W. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jakkolwiek bowiem skarżący (podobnie jak i jego żona) nie uzyskuje żadnego dochodu, to jednak nie uzupełnił on danych wykazanych we wniosku odmawiając podania informacji dotyczących stanu majątkowego oraz wysokości dochodów swojego syna. Tymczasem z art. 252 §1 p.p.s.a. wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557). Należy w tym miejscu podkreślić, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a w szczególności art. 128 tego Kodeksu nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem judykatury, do obowiązków tych zalicza nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (vide: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, publ.: Lex, nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, publ.: Lex, nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06 i z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt II FZ 513/10 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, pismem z dnia 18 lutego 2013 r. stronę należało wezwać do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach syna (i ewentualnych innych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe), a w szczególności o podanie dokładnej wysokości dochodu tej osoby oraz wykazanie składników jego majątku. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wezwanie to nie miało na celu uniemożliwienia merytorycznego rozpoznania skargi, lecz stanowiło niezbędną czynność zmierzającą do uzyskania wiarygodnego i precyzyjnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Rozpoznający wniosek miał tu bowiem nie tylko prawo ale wręcz obowiązek starannie ocenić okoliczności podane przez stronę i w tym celu mógł, a nawet powinien był wezwać wyżej wymienionego do złożenia oświadczeń pozwalających na pełną i miarodajną ocenę jego możliwości płatniczych. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie J.W. nie wykonał nałożonego nań obowiązku. Zamiast tego nadesłał dwa pisma procesowe, w których zarówno on sam jak i jego syn wyrazili swoje oburzenie faktem wezwania do złożenia oświadczeń w powyższym zakresie. Równocześnie syn skarżącego podkreślił, że nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczenie to jawi się jednak gołosłowne gdyż nie zostało poparte jakimikolwiek okolicznościami mogącymi ten fakt uprawdopodobnić. Trudno przy tym uznać je za przekonujące skoro po pierwsze - skarżący i A.W. są dla siebie osobami najbliższymi, po drugie - razem zamieszkują w jednym domu, zaś po trzecie - jak wynika jednoznacznie z wywodów J.W. - wspólnie gospodarują. Jak bowiem wnioskodawca sam podawał - on i jego żona pozostają na utrzymaniu syna oraz wraz z synem "mieszkają pod jednym dachem a syn się nimi opiekuje i im pomaga". Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, że skoro skarżący w odpowiedzi na stosowne wezwanie nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach swojego syna, to nie można przyjąć, aby wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został zatem w sprawie zachowany i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. tej ustawy.