IV SAB/Gl 2/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Okręgowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, K.M. w dniu [...] złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Motywując wniosek skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, aktualnie pozostaje bez pracy i ubiega się o przyznanie renty. Powołał się przy tym na trudną sytuację materialną swojej rodziny (w skład której wchodzi jego żona oraz dwóch synów), uzasadniającą objęcie Programem Operacyjnym "Pomoc Żywnościowa 2014-2020", jak również świadczeniami z pomocy społecznej. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Miesięczny dochód netto rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na który składają się pobierane przezeń: zasiłek rodzinny ([...] zł) i zasiłek okresowy ([...] zł), wynagrodzenie jego małżonki za pracę świadczoną w niepełnym wymiarze ([...] zł), stypendia - socjalne i mieszkaniowe pełnoletniego syna, w kwocie ogółem [...] zł oraz stypendia - szkolne i socjalne dla młodszego - małoletniego syna (odpowiednio [...] zł i [...] zł). Nadto skarżący dodał, iż w [...] jego małżonka otrzymała wynagrodzenie za nadgodziny, w kwocie [...] zł, jednorazowe wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło, w kwocie [...] zł oraz jednorazową premię, w wysokości [...] zł, które to świadczenia przeznaczone zostały na bieżące utrzymanie rodziny. Dodatkowo wnioskujący powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, wśród których, obok wyżywienia oraz opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem, wymienił czesne za szkołę młodszego syna, w kwocie [...] zł i należność za akademik dla starszego, w wysokości [...] zł. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K.M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że skarżący w zakresie kilku innych zawisłych przed tutejszym Sądem spraw również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy i jego dotychczasowe wnioski zostały załatwione pozytywnie. W treści tamtych wniosków (m. in. sprawy o sygn. IV SAB/Gl 125/15 oraz IV SAB/Gl 154/15) powoływał się zasadniczo na podobne okoliczności dotyczące stanu majątkowego oraz dochodów swojego gospodarstwa domowego, jak w sprawie niniejszej. Przyjdzie jednak zauważyć, że w treści niniejszego wniosku wskazał dodatkowo na zaistnienie faktu, który rzutuje w sposób bezpośredni na jego możliwości płatnicze. Mianowicie, podał, iż w [...] jego małżonka uzyskała jednorazowe wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło, w kwocie [...] zł, a także jednorazową premię, w wysokości [...] zł, co daje ogółem kwotę [...] zł. Jakkolwiek powyższe przysporzenie ma charakter jednorazowy i nie poprawia w sposób trwały sytuacji materialnej jego rodziny, to jednak warto zwrócić uwagę, że przywołana kwota ponad [...]-krotnie przekracza wartość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi, w kwocie zaledwie 100 zł. Skoro przy tym z akt sprawy wynika, iż K.M. złożył skargę właśnie w [...], czyli w okresie kiedy wspomniane wyżej świadczenia zostały wypłacone, to nie budzi wątpliwości, że inicjując postępowanie sądowe był w stanie uiścić wymaganą opłatę bez uszczerbku w koniecznych potrzebach swego gospodarstwa domowego. Skarżący podnosi wprawdzie, że świadczenia te przeznaczono na "bieżące utrzymanie rodziny", jednak trudno zgodzić się, aby w sytuacji otrzymania dodatkowego "ponadplanowego" przysporzenia, w wysokości [...] zł, nie mógł wygenerować relatywnie niskiej kwoty na pokrycie wymaganych kosztów związanych z wszczętymi w tym miesiącu postępowaniami sądowoadministracyjnymi. Chodzi tu wszak o kwotę 400 zł stanowiącą sumę wpisów sądowych w sprawie niniejszej oraz w sprawach o sygn. akt IV SAB/Gl 161/15, IV SAB/Gl 165/15 oraz IV SAB/Gl 1/16, w których złożył równoległe wnioski, gdzie wpisy od skarg wynoszą także zaledwie po 100 zł). Nie budzi wątpliwości, że w takim przypadku, występując na drogę postępowania sądowego, skarżący, który dysponował odpowiednimi środkami pieniężnymi powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 1826/15 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przedstawionej wyżej oceny nie zmienia fakt, iż przedmiotowa kwota świadczeń została wypłacona małżonce skarżącego. Trzeba bowiem zaakcentować, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę sytuację dochodową i majątkową nie tylko samego wnioskodawcy, lecz wszystkich osób, wraz z którymi tworzy on wspólne gospodarstwo domowe. Stanowisko takie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, między innymi w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06 (Lex nr 181557), gdzie wskazał, iż przepis art. 252 § 1 p.p.s.a. nie może być interpretowany wąsko, gdyż wymienione w tym unormowaniu pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z "jej majątkiem". Jego zakres jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. W tym stanie rzeczy uznano, że wnioskujący nie spełnił przesłanki wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Godzi się bowiem zaznaczyć, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skoro więc K.M. wnosząc skargę dysponował środkami umożliwiającymi opłacenie wpisu, to brak jest podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na fakt, iż w treści niniejszego wniosku skarżący oświadczył, że na samą żywność dla swej rodziny przeznaczył w ciągu miesiąca aż [...] zł, podczas gdy w poprzednio składanych wnioskach (m. in. wspomniane wyżej sprawy o sygn. IV SAB/Gl 125/15 oraz IV SAB/Gl 154/15) określał miesięczne koszty wyżywienia jako ok. [...] zł. Trzeba mieć wprawdzie w polu widzenia, iż grudzień, w którym przypada okres świąteczny wiąże się zazwyczaj ze zwiększonymi kosztami zakupu żywności, jednak po pierwsze - nie może to tłumaczyć tak dużej, bo przecież aż trzykrotnej różnicy, po drugie - dokonanie wydatków w takim rozmiarze trudno pogodzić z oświadczeniami skarżącego o ciężkiej sytuacji materialnej jego rodziny (czy wręcz o ubóstwie), zaś po trzecie - przeznaczenie na samo wyżywienie czteroosobowego gospodarstwa domowego w ciągu miesiąca kwoty aż [...] zł nie może zostać uznane za konieczny koszt zmierzający do zaspokojenia elementarnych, podstawowych potrzeb żywieniowych. Tymczasem z brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe mogą mieć wyłącznie wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, a więc jedynie takie, które zmierzają do zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.