I SA/Go 100/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lipca 2018 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 27 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Go 100/18 w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2015 r. z tytułu obrotu suszem tytoniowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R.P., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], która określono skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za miesiąc luty 2015 r. w wysokości 25.170.989,00 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000,00 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie posiada środków pozwalających na uiszczenie maksymalnego z możliwych wpisów od skargi. Ma na utrzymaniu żonę oraz dwudziestoletnią córkę, a jego rodzina żyje skromnie. Skarżący oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi dochód w wysokości około 9.000 zł miesięcznie. Z kolei jego żona uzyskuje 340 zł z tytułu umowy zlecenia. Na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego nadesłał dodatkowe dokumenty i oświadczenia. Poinformował, że skarżący i jego żona nie posiadają rachunków bankowych. Lokal, w którym mieszka rodzina skarżącego jest własnością Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Na miesięczne wydatki gospodarstwa domowego skarżącego składają się: 391 zł - mieszkanie, 87 zł - fundusz remontowy, 65 zł - prąd, 30 zł - gaz, 45 zł - internet, 50 zł - abonament RTV, 100 zł - ortodonda dla córki, 120 zł - bilet miesięczny do szkoły dla córki, 50 zł - telefon córki, 50 zł - telefon żony skarżącego, 300 zł - telefon skarżącego, 200 zł - korepetycje córki, 50 zł - siłowania córki, 2.000 zł - wyżywienie, 1.000 zł - ubrania, buty, środki czystości i higieny osobistej, 150 zł - księgowy, 1.000 zł - paliwo (dojazdy do pracy skarżącego z Polski do Niemiec i z Niemiec do Polski), 400 euro (2.000 zł) - wynajem mieszkania w Niemczech (woda i prąd), 1.500 zł - wyżywienie skarżącego w Niemczech, razem 9.188 zł. Wśród nadesłanych dokumentów znajdują się kopie deklaracji VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2018 r., które wraz z bilansem firmy Usługowo Handlowej R.P. potwierdzają dochód skarżącego i wykazują średniomiesięczny przychód jego firmy w wysokości 10.187 zł. Z kolei kopia umowy zlecenia żony skarżącego oraz deklaracja PIT-36 za 2017 r. złożona wspólnie przez małżonków, potwierdza podany w formularzu PPF dochód ich gospodarstwa domowego. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi powyżej 3.500 zł. W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz wyjaśnił, że skarżący spełnił przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie jest on bowiem w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Jednak wysokość dochodów skarżącego i jego żony, porównana z wysokością oraz rodzajem ich wydatków pozwala przyjąć, że skarżący może ponieść część kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Referendarz zaznaczył, że łączny miesięczny dochód rodziny skarżącego (9.340 zł) przewyższa wysokość jej wydatków (9.188 zł). Ponadto wydatki takie jak koszt siłowni (50 zł) i korepetycji córki (200 zł) nie mieszczą się w pojęciu "utrzymanie koniecznie". Z kolei wydatki na wyżywienie (łącznie 3.500 zł) i telefony (400 zł), w ocenie referendarza mogą zostać ograniczone do wysokości uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Dla przykładu wg. Głównego Urzędu Statystycznego średnie miesięczne wydatki na żywność i napoje bezalkoholowe na 1 osobę w gospodarstwach domowych w Polsce w 2016 r. wyniosły 273,49 zł (opracowanie GUS "Budżety gospodarstw domowych w 2016 r." dostępne na stat.gov.pl). Kwota ta jest kilkakrotnie niższa od tożsamych wydatków rodziny skarżącego. Referendarz wskazał, iż uwzględnił przy tym okoliczność, że część żywności skarżący zmuszony jest kupować poza granicami kraju. Nie bez znaczenia, zdaniem referendarza, pozostaje również okoliczność, że skarżący o konieczności poniesienia kosztu wpisu od skargi wiedział już 22 grudnia 2017 r. kiedy to jego pełnomocnik otrzymał zaskarżoną decyzję. W ciągu 4 miesięcy mógł zatem poczynić oszczędności na poczet kosztów niniejszego postępowania. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw zarzucając mu: - niedostateczną ocenę sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, która jak stwierdza orzekający daje podstawę do obciążenia skarżącego wpisem do kwoty 3.500 zł; - błędne uznanie, że koszty siłowni oraz korepetycje córki skarżącego nie mieszczą się w pojęciu utrzymanie konieczne, podczas gdy na rodzicach -zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - ciąży ustawowy obowiązek dbałości o wszelkie potrzeby dziecka, nie zaś tylko te konieczne; - błędne uznanie, że wydatki na utrzymanie miesięczne w zakresie kosztów wyżywienia i opłat za telefony rodziny skarżącego powinny być ograniczone do wysokości statystycznych GUS, co pozwoliłoby na opłacenie wpisu do kwoty 3.500 zł. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w części poprzez całkowite zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, tj. także do kwoty 3.500 zł oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu wszelkich kosztów postępowania skargowego, w tym poniesionych wydatków (5,20 zł opłata pocztowa za nadanie sprzeciwu) oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zaznaczył, że to na nim jako na głównym żywicielu i osobie utrzymującej rodzinę ciążą obowiązki wynikające wprost z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trudno więc w kontekście choćby już tylko tych przepisów twierdzić, że nie musi partycypować w kosztach pozyskania przez jego córkę właściwego wykształcenia czy jej rozwoju fizycznego. Skoro dziecko skarżącego wymaga dodatkowych lekcji, bo ma chęć się uczyć i zwiększać swoje szansę na lepsze oceny, a tym samym osiągnięcie lepszej pozycji wyjściowej do innych szkół, to oczywistym jest, że dla dobra dziecka skarżący wręcz zmuszony jest do pozyskania płatnych korepetycji. Nadto, w ocenie skarżącego, niezwykle trudno jest podjąć rzeczową polemikę z twierdzeniami orzekającego, by kwota 274 zł jaką podaje GUS faktycznie była wystarczającą kwotą do wyżywienia jednej osoby w perspektywie miesiąca czasu. Kwota ta jest nierealna, na co wskazuje już choćby doświadczenie życiowe, chyba że wyżywienie to miałoby polegać na kupowaniu codziennie bochenka chleba, co 2-3 masła i kilka plasterków wędlin. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń oraz złożonego sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zaznaczyć bowiem trzeba, że wpis sądowy w niniejszej sprawie, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 200 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz.U. znr 221, poz. 2193) wynosi 100.000,00 zł. Tym samym skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Jednakże, w ocenie Sądu, z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, iż jest on w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwudziestoletnią córką. Skarżący wraz z małżonką uzyskują stałe dochody. Prowadzona przez skarżącego działalność przynosi dochód w wysokości ok.9000 zł miesięcznie z kolei jego małżonka uzyskuje co miesiąc 340 zł z tytułu umowy zlecenia. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy łączny dochód rodziny skarżącego, choć nieznacznie, przewyższa wysokość ponoszonych przez nią wydatków, które wg. oświadczeń skarżącego wynoszą 9188 zł i na które składają się: 391 zł - mieszkanie, 87 zł - fundusz remontowy, 65 zł - prąd, 30 zł - gaz, 45 zł - internet, 50 zł - abonament RTV, 100 zł - ortodonda dla córki, 120 zł - bilet miesięczny do szkoły dla córki, 50 zł - telefon córki, 50 zł - telefon żony skarżącego, 300 zł - telefon skarżącego, 200 zł - korepetycje córki, 50 zł - siłowania córki, 2.000 zł - wyżywienie, 1.000 zł - ubrania, buty, środki czystości i higieny osobistej, 150 zł - księgowy, 1.000 zł - paliwo (dojazdy do pracy skarżącego z Polski do Niemiec i z Niemiec do Polski), 400 euro (2.000 zł) - wynajem mieszkania w Niemczech (woda i prąd), 1.500 zł - wyżywienie skarżącego w Niemczech Zgodzić się również należy z wnioskami referendarza, że nie wszystkie wskazane przez skarżącego wydatki mieszczą się w pojęciu "utrzymania koniecznego". Pod pojęciem tym należy bowiem rozumieć zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Nie negując zatem twierdzenia skarżącego, że to na nim, jako na głównym żywicielu i osobie utrzymującej rodzinę, ciążą obowiązki wynikające wprost z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz jego dbałości o rozwój córki nie można podzielić zrzutu skarżącego jakoby błędem obarczony był wniosek referendarza, że koszty siłowni oraz korepetycji córki skarżącego nie mieszczą się w pojęciu utrzymania koniecznego. Bez względu na powyższe nadmienić należy, że w okresie wakacyjnym zazwyczaj uczniowie nie korzystają z dodatkowych korepetycji. Tym samym ewentualne poczynienie przez skarżącego oszczędności w tym zakresie nie odbije się negatywnie na edukacji jego córki. Wbrew zarzutom skarżącego, referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu nie stwierdził, że wydatki na utrzymanie miesięczne w zakresie kosztów wyżywienia i opłat za telefony rodziny skarżącego powinny być ograniczone do wysokości statystycznych GUS, co pozwoliłoby na opłacenie wpisu do kwoty 3.500 zł. Referendarz wskazał jedynie, że ponoszone przez skarżącego w tym celu wydatki znacznie przewyższają dane statystyczne, bowiem miesięczne koszty wyżywienia małżonki i córki skarżący wskazał w kwocie 2000 zł zaś własne, ponoszone za granicą w kwocie 1500 zł. Tym samym referendarz zasadnie uznał, że możliwe byłoby ewentualne poczynienie przez skarżącego oszczędności także w związku z tymi wydatkami, co nie znaczy, że wymaga się od skarżącego by na wyżywienie 1 członka rodziny przeznaczał miesięcznie jedynie kwotę 274 zł. Podobnie rzecz się ma do opłat za telefony komórkowe. Podkreślić należy, że uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem choćby niezbyt wysokiej stopy życiowe, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OZ 235/12). Nie bez znaczenia pozostaje także wskazana przez referendarza okoliczność, że skarżący już w grudniu 2017 r. miał świadomość, iż w związku z zainicjowaniem postępowania sądowego będzie musiał ponieść dodatkowe wydatki. Mógł zatem poczynić w tym celu stosowne oszczędności. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia kosztów utrzymania (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 39/15). W ocenie Sądu uiszczenie przez skarżącego wpisu sądowego w części (t.j. w kwocie 3.500 zł), przy prawidłowym gospodarowaniu podsiadanym dochodem, tych granic nie powinno przekroczyć. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.