I SA/Go 144/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 144/18 w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2015 r. z tytułu obrotu suszem tytoniowym postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 3. 779 zł (trzy tysiące siedemset siedemdziesiąt dziewięć złotych). W.B. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 37.788 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że ma zawieszoną działalność gospodarczą. Zawieszenie wynikało ze stanu zdrowia powstałego w wyniku choroby. Poniesienie kosztu wpisu sądowego nie jest możliwe, gdyż nie posiada stałych dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani żadnych przedmiotów wartościowych. Nie ma żadnych dochodów, a wśród stałych zobowiązań wskazał zaległości podatkowe na kwotę 3.7000.000 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano jego pełnomocnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego poinformował, że na miesięczne wydatki skarżącego składają się: koszty zakupu żywności 500 zł, opłaty za media 250 zł, paliwo 250 zł. Wskazał ponadto, że na utrzymaniu skarżącego jest małoletni syn A.B.. Skarżący mieszka z matką prowadząc z nią wspólne gospodarstwo domowe. Lokal mieszkalny stanowi własność rodzica. Skarżący jest żonaty jednak wraz z żoną ustanowili rozdzielność majątkową. Żona prowadzi działalność gospodarczą. Pełnomocnik nadesłał również wyciągi z rachunków bankowych małżeństwa B., zestawienie dochodów i kosztów ich działalności gospodarczych oraz deklaracje VAT-7 składane przez żonę skarżącego. Postanowieniem z 9 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Stwierdził, że przedstawiony przez skarżącego obraz jego sytuacji rodzinnej, majątku i dochodu jest niepełny i sprzeczny choćby co do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomimo wezwania, pełnomocnik wnioskodawcy nie udzielił też informacji co do źródeł finansowania podanych comiesięcznych wydatków na utrzymanie. Referendarz zwrócił uwagę, że choć skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwo domowego z żoną i mają ustanowioną rozdzielność majątkową, to nie są to okoliczności zwalniające małżonka z obowiązku pomocy w uiszczeniu kosztów postępowania. Zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodał, że z nadesłanych wyciągów bankowych żony skarżącego wynika, że uzyskuje ona dochód z tytułu świadczeń ZUS oraz wynajmu nieruchomości. Jednak weryfikacja rzeczywistej wysokości dochodów i wydatków żony skarżącego na podstawie analizy wyciągów z jej rachunków bankowych nie jest możliwa, pełnomocnik skarżącego nie nadesłał bowiem wyciągu z konta, na które w okresie od [...] lutego 2018 r. do [...] lutego 2018 r. G.B. przelała łącznie kwotę 3.800 zł. Świadczy to o wybiórczym i sprzecznym przedstawieniu swojej sytuacji majątkowej. W złożonym sprzeciwie strona wniosła o uchylenie ww. postanowienia i przyznania prawa pomocy we wnioskowym zakresie. Strona zarzuciła, że wnosiła o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, a nie częściowe. Ponadto wysokość opłaty sądowej (37.000.00 zł), pozbawia stronę możliwości jej uiszczenia. Skarżący dodał, że jest chory od kilku lat i nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej, a małżonka, mimo, że udziela mu doraźnej pomocy, nie jest w stanie uregulować tak wysokich kosztów. Wyjaśnił, że działalność gospodarcza polega na wynajmie a wpływy z ubezpieczeń społecznych wynikają z rozliczeń z ZUS z działalności gospodarczej. W załączeniu przedłożono wyciąg z rachunku bankowego G.B. w [...] za okres [...] stycznia – [...] kwietnia 2018 r. oraz dokumentację medyczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżącą, następuje , gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że strona skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Podkreślić przy tym również należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Skarżący twierdzi, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 37.000,00 zł., do zapłaty którego jest wzywany. Możliwości uregulowania tak wysokich kosztów nie posiada też jego żona. W małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkową. Sąd oceniając sytuację finansową i majątkową przedstawioną przez stronę skarżącą uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia jej od całości kosztów sądowych. Na wstępie Sąd podziela stanowisko referendarza oraz przywołany przez niego pogląd wyrażony w orzecznictwie, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Wniosku tego nie może zmienić powoływana rozdzielność majątkowa, czy też nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Zauważyć bowiem należy, że stosownie do art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por.: postanowienie NSA z dnia 12 września 2013r. sygn. akt I FZ 313/13). Jak słusznie zauważył Referendarz sądowy obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Z nadesłanych przez stronę dokumentów medycznych wynika, że jest leczony i wielokrotnie hospitalizowany z powodu tętniaka mózgu. Z przedstawionych rachunków bankowych skarżącego wynika z kolei, że nie posiada on środków finansowych. Dlatego też dla oceny sytuacji strony, istotnym jest analiza rachunków bankowych jego żony. Ta zaś dowodzi, że G.B., dokonuje znacznych wpłat gotówkowych we wpłatomatach [...] np. [...] grudnia 2017 r. dokonano wpłaty kwoty 5.000,00 zł; [...] stycznia 2018 r. kwoty 3.000,00 zł. Z zastawienia rozliczeń dokonywanych na rachunkach w [...] wynika zaś, że małżonka skarżącego wielokrotnie otrzymała na konto kilkutysięczne przelewy m.in. z M s.c. S.K., M.C. (np. [...].1.2018 r. – 5.820 zł, [...].02.2018 r. – 6.080,00 zł.; [...].03.2018 r. – 5.500,00 zł.). I choć obciążenia przewyższają ostatecznie uznania, to nie można przyjąć, że są to rachunki martwe. Za ich pośrednictwem dokonywane są bowiem transfery znacznych kwot pieniężnych. Przede wszystkim jednak w ocenie Sądu, skarżący – pomimo wezwania - nie przedłożył wyciągów z wszystkich rachunków bankowych jego żony. Z analizy rachunku bankowego G.B. o nr [...] wynika bowiem, że dokonywała ona przelewów na swoje konto w [...] o nr [...] m.in. w dniu 28.12.2017 r. na kwotę 4.000,00 zł, czy też [...].01.2018 r. i [...].02.2018 r. w tej samej kwocie. Rachunku z tego ostatniego banku nie przedłożono, czym uniemożliwiono ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych. W związku z powyższym, Sąd doszedł do przekonania, że brak możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowym przez niego zakresie. Mając jednak na uwadze, że skarżący jest osobą chorą, ograniczoną z tego też powodu w możliwościach zarobkowania, oraz fakt, że zainicjował przed tut. jeszcze jedną sprawę - sygn. akt I SA/Go 99/18, w której uiścił wpis, Sąd uznał, że jednorazowe poniesienie kosztu w kwocie 37.000,00 zł, mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Z tego też względu, a także celem zapewnienia wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do Sądu przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi powyżej kwoty 3. 779 zł, podkreślając jednocześnie, że na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata w sprawie. W ocenie Sądu, wpis w kwocie 3.779 zł - co stanowi 10% opłaty do której skarżący uiszczenia był pierwotnie wezwany - nie przekracza, mając w szczególności na uwadze przepływy pieniężne na rachunkach bankowych żony, możliwości płatniczych strony skarżącej. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie 260 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.