I SA/Go 161/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2010 r. wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P.S. złożył skargę na decyzję wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia. W dniu 4 maja 2017 r. wniósł o zwolnienie od wpisu sądowego. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w ww. piśmie oraz nadesłanym formularzu PPF, skarżący wraz z żoną wychowuje dwójkę dzieci. Nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Uzyskuje dochód z tytułu umowę o pracę w wysokości 1500 zł netto, a jego żona w wysokości 2400 zł. Jest zadłużony w bankach na kwotę około 32.000 zł. Ponosi koszty eksploatacyjne w wysokości 300 zł oraz koszty utrzymania członków rodziny w wysokości 700 zł. Skarżący przedłożył zaświadczenie o zarobkach wystawione przez jego pracodawcę oraz wyciąg z konta bankowego wskazujący na zadłużenie w wysokości 20.118 zł. Pomimo wezwania nie nadesłał dokumentów dotyczących żony: zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, wyciągów z kont bankowych, zeznania podatkowego, informacji o posiadanych przez nią nieruchomościach, oszczędnościach i przedmiotach wartościowych, wskazując, że nie może przedłożyć tych dokumentów z uwagi na istniejącą rozdzielność majątkową. Skarżący nie przedłożył również swojego zeznania podatkowego za 2015 i 2016 r. Nie udokumentował również wydatków wskazanych w pkt 11 formularza PPF. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi. W niniejszej sprawie wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł, zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze. zm.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z niej powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Stosując prawo pomocy, nie można bowiem chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak jest środków finansowych na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, i poniesienie w takiej sytuacji kosztów sądowych. Prawo pomocy winno być zatem przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy - strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego, winna wykazać, że dochowała należytej staranności w celu przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Koszty sądowe należy traktować na równi z wydatkami bieżącymi w gospodarstwie domowym (budżecie rodziny), a więc na równi z innymi podstawowymi wydatkami, w tym spłatą kredytów. Z przepisów regulujących instytucję udzielania przez prawa pomocy wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie fizycznej, albowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że podmiot składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Przedstawienie tej sytuacji w sposób niepełny lub nierzetelny, skutkuje brakiem możliwości porównania jej zdolności finansowych z wysokością obligatoryjnych kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego nie są wystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Przede wszystkim wskazać należy, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11 – www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonki skarżącego, uniemożliwia uznanie, że spełnia on przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Brak tych informacji nie pozwala na ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych, zwłaszcza w kontekście wskazanych wydatków na utrzymanie członków rodziny w wysokości 700 zł. Wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącego budzi także nie przedłożenie odpisu rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2015 i 2016 oraz nadesłanie wyciągu z tylko jednego konta bankowego (Bank [...]), pomimo posiadania karty kredytowej w [...] oraz kredytu w banku [...]. Nadmienić trzeba, że są to dokumenty, których sporządzenie nie wiąże się z większymi trudnościami. Ponadto, jak wskazano wyżej, konieczność ponoszenia kosztów sądowych należy traktować na równi z innymi podstawowymi wydatkami takimi jak spłata kredytów. W tym kontekście, zestawienie dochodów skarżącego (1500 zł) z pozostałymi wydatkami: koszty eksploatacji (300 zł) i utrzymanie członków rodziny (700 zł), pozwala przyjąć, że uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 500 zł nastąpi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.