I SA/Go 183/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2017 r. wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K.G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 rok. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 10.214 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że nie pracuje, bowiem wskutek wstrzymania przez organ podatkowy zwrotów w podatku VAT jego firma straciła jakąkolwiek płynność finansową, co doprowadziło do tego, że po zwolnieniu pracowników działalność gospodarcza została zawieszona w dniu [...] czerwca 2015 r. i generowała straty -106.457,24 zł. w roku 2015 i 23.434,23 złotych w roku 2016. Skarżący oświadczył, że zamieszkuje wraz z niepełnosprawną matką T.G., którą się opiekuje, pozostając na jej utrzymaniu. Matka otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3.300 zł miesięcznie. Koszty utrzymania określił na kwotę 1.500 zł (800 zł mieszkanie, 600 zł lekarstwa i ok. 100 zł telefon, telewizja). Zaznaczył, że matka czeka na operację stawu kolanowego i wymaga nieustannej opieki i troski. Skarżący oświadczył nadto, że posiada córkę, która jest utrzymywana głównie przez matkę. Jedynym majątkiem skarżącego jest udział 1/30 części działki stanowiącej drogę. Posiada wierzytelność wobec Skarbu Państwa z tytułu zwrotu VAT o wartości 1.861.409 zł, które są przedmiotem sporów zawisłych przed tut. Sądem. Odpowiadając na wezwanie Sądu do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń skarżący poinformował, że od 2015 r. pozostaje bezrobotnym, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. W 2015 r., decyzją Naczelnika US zostało nałożone zajęcie na majątku w wysokości 170.000 zł, które spowodowało zajęcie rachunków bankowych skarżącego i czyniło bezzasadnym podjęcie pracy. Zaznaczył, że w chwili obecnej poszukuje pracy, niestety bezskutecznie na dowód tego przesłał pismo otrzymane po jednej z odbytych rozmów kwalifikacyjnych o pracę. Dodał, że w wyniku groźby zajęcia domu będącego własnością jego żony, dokonał spłaty zobowiązań w podatku VAT za maj i czerwiec 2014 r., z darowizn otrzymanych w ostatnich tygodniach od matki i żony, co jest widoczne na jego rachunku. Skarżący oświadczył nadto, że korzysta z samochodu [...], który jest przedmiotem umowy leasingowej, z miesięczną ratą 1.650 zł brutto. Mieszka i opiekuje się schorowaną matką (choroba nowotworowa), której leczenie i rehabilitacja pochłania ogromne koszty, m.in. 20.000 zł za operację kolana. W załączeniu przedłożył dokumenty ze szpitala potwierdzające wykonanie zabiegu mamy oraz wyciąg z rachunku mamy z zaznaczeniem wpłaty na [...]. Podniósł także, że koszt opłaty sądowej w trzech jego sprawach wynosi łącznie 19.000 zł i jest to wydatek, którego nie jest w stanie ponieść bez poważnego, egzystencjalnego uszczerbku na pozostałym majątku. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2015 r. wynika, że skarżący osiągnął przychód w wysokości 95.754,47 zł i poniósł koszty w wysokości 202.211,71 zł, co przyniosło stratę w kwocie 106.457,24 zł. Z kolei w 2016 r. skarżący uzyskał przychód w kwocie 26.829,27 zł i poniósł koszty jego uzyskania w kwocie 50.263,50 zł, co spowodowało stratę w kwocie 23.434,23 zł. Z przedłożonych wydruków operacji bankowych wynika, że na konto K.G. tytułem darowizn od T.G. wpłynęło: [...] kwietnia 2017 r. - 20.000 zł, [...] marca 2017 zł - 2.000 zł, [...] marca 2017 r. - 40.000 zł, a od małżonki A.G.: [...] marca 2017 r. - 500 zł, [...] marca - 38.500 zł, [...] marca 2017 r. - 100.000 zł, [...] marca 2017 r. - 40.820 zł. Z kolei na konto firmowe skarżącego w [...] w okresie od [...].02.2017 r. do [...].04.2017 r. wpłynęło łącznie 80.257,18 zł, a wypłacono 80.299,18 zł, po czym saldo końcowe wynosiło 23 zł. Na koncie T.G. w [...] za okres od [...].02.2017 r. do [...].04.2017 r dokonano przelewów na kwotę 98.320,95, zaś wpłat dokonano na 98.445,01 zł, przy czym saldo na ostatni dzień okresu rozliczeniowego wynosi 168,08 zł. W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 maja 2017 r., stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - powoływanej dalej jako dalej "P.p.s.a."), wezwano stronę skarżącą w terminie 7 dni do złożenia dokumentów wykazujących, jaki ustrój majątkowy panuje w małżeństwie K. i A.G., dokumentów potwierdzających aktualne źródło i wysokość dochodów A.G., odpisu rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) A.G. za rok 2016, wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat bankowych żony skarżącego za ostatnie trzy miesiące, a także dokumentów potwierdzających jej stan majątkowy. Jednocześnie pouczono skarżącego, że wykazanie przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie (art. 246 § 1 P.p.s.a.). Wezwanie doręczono prawidłowo skarżącemu 31 maja 2017 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie udzielił na nie odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącego o przyznanie prawa pomocy przesunięty został ciężar udowodnienia, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Oznacza to, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Wnioskodawca ma zatem obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd (referendarza sądowego) ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów procesu. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Skarżący wprawdzie wskazał, że nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie posiada oszczędności, majątku. Działalność gospodarczą zawiesił [...] czerwca 2015 r., zaś z przedłożonych przez niego zeznań PIT36-L wynika, że za lata 2015 r. i 2016 r. z pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę odpowiednio 106.457.24 zł i 23.434,23 zł. Skarżący nie przedłożył odpisów deklaracji w podatku do towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, z uwagi na chorobę księgowej, wskazując jednocześnie, że pojawiać się w nich będzie jedynie koszt raty leasingowej za niespłacony jeszcze samochód marki [...] w kwocie 1.650 zł brutto. Jednakże, jak ustalono, skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe. Zamieszkuje bowiem wspólnie z matką, którą się opiekuje. Z jej stałego źródła dochodu (emerytury) pokrywane są również bieżące wydatki. Nadto, z przedłożonych na wezwanie Sądu rachunków bankowych skarżącego i jego matki wynika, że skarżący w okresie ostatnich trzech miesięcy otrzymał znaczne darowizny: od matki w łącznej kwocie 62.000 zł, zaś od małżonki A.G. 179.820 zł, które wg oświadczenia skarżącego, w całości posłużyły na spłatę niesłusznie żądanych zobowiązań w podatku VAT za 5/2014 i 6/2014 r. Co więcej, pomimo wezwania Sądu, skarżący nie przedłożył dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową jego żony, co w konsekwencji pozbawiło Sąd możliwości oceny kondycji finansowej skarżącego. Zauważyć w tym miejscu należy, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochody innych domowników czy też nawet osobno mieszkającego współmałżonka, co wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 23 i 27). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że nawet fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (post. NSA: z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14, z 10 czerwca 2016 r. I FZ 148/16, z 30 sierpnia 2016 r. I GZ 489/16). Nie może umknąć uwadze Sądu, że małżonka skarżącego, podobnie jak jego matka, w stosunkowo krótkim okresie czasu wpłacała na konto skarżącego znaczne kwoty. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzestał jedynie na zobrazowaniu sytuacji majątkowej matki wskazując na jej chorobę i związane z nią koszty rehabilitacji, co niewątpliwie uszczupla gromadzone przez nią oszczędności. Przemilczał jednak całkowicie sytuację majątkową małżonki, co uniemożliwia zweryfikowanie podnoszonego przez skarżącego twierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W świetle wyjątkowego charakteru postępowania w przedmiocie prawa pomocy, która to instytucja stanowi w istocie formę dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa a stosowanie jej powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, wątpliwości Sądu budzi nie tylko możliwość otrzymania przez skarżącego znacznych darowizn od członków rodziny, ale także postawa samego skarżącego. Wskazał on bowiem, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy, zaś działania podjęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bezzasadnym czynią podjęcie przez niego pracy. Nadto zaznaczył, że w chwili obecnej poszukuje pracy, niestety bezskutecznie. Powyższemu przeczy jednak dołączone przez skarżącego pismo Wojskowego Biura Emerytalnego z [...] kwietnia 2017 r., z którego wynika, że skarżący uzyskał największą liczbę punktów podczas rekrutacji, jednakże z uwagi na niewyrażenie przez niego zgody na zaproponowane warunki finansowe nie podpisano ze skarżącym umowy o pracę. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.