I SA/Go 184/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2017 r. wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K.G. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi określonego na kwotę 2.000 zł skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Zaznaczył, że w chwili obecnej jest osobą niepracującą albowiem wskutek wydania przez organy administracyjne decyzji wstrzymującej zwrot należnego mu podatku VAT jego firma straciła jakąkolwiek płynność finansową, co doprowadziło do tego, że po zwolnieniu pracowników działalność gospodarcza została zawieszona w dniu [...] czerwca 2015 r. i generowała straty -106.457,24 zł. w roku 2015 i 23.434,23 złotych w roku 2016. Skarżący oświadczył, że zamieszkuje z niepełnosprawną matką, którą się opiekuje i pozostaje na jej utrzymaniu. Nie posiada majątku za wyjątkiem udziału w wysokości 1/30 w drodze położonej przy ul. [...] - stanowiącej działkę nr [...] o wartości 30 zł, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą pod numerem [...]. Nie posiada żadnych ruchomości, oszczędności, akcji, obligacji lub środków transportu, a jedynym jego majątkiem jest wierzytelność skierowana wobec Skarbu Państwa a dotycząca kwot zwrotu należnego mu podatku VAT. Nadto skarżący zaznaczył, że ma córkę, która utrzymywana jest głównie przez matkę. Skarżący oświadczył, że jego matka otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 3.300 zł. Na utrzymanie wydaje 800 zł, 600 zł na lekarstwa i ok. 100 zł na telefon, telewizję itp. Zaznaczył również, że matka czeka na operację stawu kolanowego i wymaga nieustannej opieki i troski. Odpowiadając na wezwanie Sądu do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń skarżący wskazał, że jego księgowa w chwili obecnej nie jest w stanie dostarczyć ostatnich deklaracji VAT (zdiagnozowany nowotwór, w trakcie leczenia chemioterapią). Niemniej jednak zaznaczył, że w tych deklaracjach niezmiennie będzie pojawiać się jedynie koszt raty leasingowej za niespłacony jeszcze samochód marki [...]. Skarżący wyjaśnił, że od 2015r. od momentu zawieszenia działalności gospodarczej pozostaje bezrobotnym, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Wskazał, że pod koniec 2015 r., decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało na niego nałożone zajęcie na majątku w wysokości prawie 170 tys. zł, które spowodowało zajęcie jego rachunków bankowych i czyniło bezzasadnym podjęcie przez niego pracy. Skarżący zaznaczył, że w chwili obecnej poszukuje pracy, niestety bezskutecznie na dowód tego przesłał pismo otrzymane po jednej z odbytych rozmów kwalifikacyjnych o pracę. Skarżący zaznaczył także, że w ostatnich tygodniach otrzymał darowizny od matki i żony, które posłużyły na spłatę niesłusznie żądanych zobowiązań na podatku VAT za 5/2014 oraz 6/2014 w obliczu groźby zajęcia domu będącego własnością jego żony, w którym przebywa jego dziecko od momentu choroby jego matki. Otrzymane kwoty są widoczne na jego rachunku. Skarżący oświadczył również, że leasinguje jedno auto, którego wykup przypada na koniec 2017 r. Auto marki [...]. Rata 1650 zł brutto. Zaś cykliczne wydatki zostały przez niego zaznaczone na wydrukach z rachunku jego mamy. Skarżący wyjaśnił także, że w związku z chorobą nowotworową matki i wynikłego z otrzymanej chemioterapii uszkodzenia stawu kolanowego a w konsekwencji utraty możliwości normalnego się poruszania przez jego matkę i konieczności całkowitej nad nią opieki i zmuszony został przeprowadzić się do matki i podjąć nad nią opiekę. Zaznaczył, że sytuacja materialna jego i jego matki jest w tej chwili bardzo trudna, gdyż spłata zobowiązań wobec Urzędu Skarbowego i wykonana prywatna operacja wstawienia implantu do kolana wykonana w dniu [...].05.2017, której koszt wyniósł 20.000zł pozostawiła jego matkę z niewielkimi tylko oszczędnościami. Skarżący podkreślił, że obecnie konieczna będzie rehabilitacja oraz dalsze długotrwałe leczenie matki, co pochłania ogromne koszty. Zaznaczył, że większość wydatków medycznych opłacana jest kartą kredytową i na wyciągach figuruje jako spłata zadłużenia karty [...]. Nadto skarżący podniósł, że koszt opłaty sądowej w trzech jego skargach sumarycznie wynosi około 19.000 zł i jest to koszt, którego nie jest w stanie ponieść bez poważnego, egzystencjalnego uszczerbku na pozostałym majątku. W załączeniu przedłożył dokumenty ze szpitala potwierdzające wykonanie zabiegu mamy oraz wyciąg z rachunku mamy z zaznaczeniem wpłaty na [...] a także kopię zeznania PIT 36L za 2015 r. i 2016 r., PIT B za 2015 r. i 2016 r., Bilans sporządzony na dzień [...].12.2015r., rachunek zysków i strat za okres od [...].01.2015r. do [...].12.2015 r. zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2015r. i 2016r., informację o wyniku przeprowadzonego naboru na stanowisko informatyka. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 26 maja 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - art. 252 i 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") dokumentów: wykazujących, jaki ustrój majątkowy panuje w małżeństwie K. i A.G.; potwierdzających źródło i wysokość dochodów A.G., odpisów rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) A.G. za rok 2016, wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat bankowych żony skarżącego za ostatnie trzy miesiące; informacji, czy A.G. jest właścicielem nieruchomości, samochodów, oszczędności, bądź innych wartościowych przedmiotów o wartości powyżej 5.000,00 zł. Jednocześnie pouczono skarżącego, że wykazanie przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie (art. 246 § 1 P.p.s.a.). Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 31 maja 2017 r. (z.p.o. – k. 110 akt sądowych) jednakże nie udzielił na nie odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić przy tym należy, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1517/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Skarżący wprawdzie wskazał, że nie pracuje, nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie posiada oszczędności, majątku. Działalność gospodarczą zawiesił [...] czerwca 2015r., zaś z przedłożonych przez niego zeznań PIT36-L wynika, że za lata 2015 r. i 2016r. z pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę odpowiednio 106,457.24 zł i 23 434,23 zł. Skarżący nie przedłożył odpisów deklaracji w podatku do towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, z uwagi na chorobę księgowej, wskazując jednocześnie, że pojawiać się w nich będzie jedynie koszt raty leasingowej za niespłacony jeszcze samochód marki [...] w kwocie 1650 zł brutto. Jednakże, jak ustalono, skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe. Zamieszkuje bowiem wspólnie z matką, którą się opiekuje. Z jej stałego źródła dochodu (emerytury) pokrywane są również bieżące wydatki. Nadto, z przedłożonych na wezwanie Sądu rachunków bankowych skarżącego i jego matki wynika, że skarżący w marcu i kwietniu 2017 r. otrzymał znaczne darowizny od matki ([...] kwietnia 2017 r. - 20.000 zł, [...] marca 2017 zł - 2000 zł, [...] marca 2017 r. - 40000 zł) i od małżonki A.G. ([...] marca 2017 r. - 500 zł, [...] marca - 38.500 zł, [...] marca 2017 r. – 100000 zł, [...] marca 2017 r. – 40820 zł) które, według oświadczenia skarżącego posłużyły na spłatę niesłusznie żądanych zobowiązań w podatku VAT za 5/2014 i 6/2014 r. Wobec powyższego, wezwano skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - art. 252 i 255 P.p.s.a. dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego żony. Jednocześnie pouczono skarżącego, że wykazanie przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie. Wezwanie to doręczono skarżącemu w dniu w dniu 31 maja 2017 r. jednakże nie udzielił na nie odpowiedzi. Zauważyć należy, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochody innych domowników czy też nawet osobno mieszkającego współmałżonka, co wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w art. 23 i 27). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że nawet fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. np. post. NSA: z 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14, z 10 czerwca 2016 r. I FZ 148/16, z 30 sierpnia 2016 r. I GZ 489/16). Tymczasem skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową małżonki, które mogłyby podlegać ocenie w perspektywie zaistnienia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy. Nie może umknąć uwadze Sądu, że małżonka skarżącego, podobnie jak jego matka, w stosunkowo krótkim okresie czasu wpłacała na konto skarżącego znaczne kwoty. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzestał jedynie na zobrazowaniu sytuacji majątkowej matki wskazując na jej chorobę i związane z nią koszty rehabilitacji, które niewątpliwie uszczuplają zgromadzone przez nią oszczędności. Przemilczał jednak całkowicie sytuację majątkową małżonki, co uniemożliwia zweryfikowanie podnoszonego przez skarżącego twierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W świetle wyjątkowego charakteru postępowania w przedmiocie prawa pomocy, która to instytucja stanowi w istocie formę dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa a stosowanie jej powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, wątpliwości Sądu budzi nie tylko możliwość otrzymania przez skarżącego znacznych darowizn od członków rodziny ale także postawa skarżącego, który unika podjęcia pracy. Wskazał on bowiem, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy gdyż pod koniec 2015 r., decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego zostało na niego nałożone zajęcie na majątku w wysokości prawie 170 tys. zł, które spowodowało zajęcie jego rachunków bankowych i czyniło bezzasadnym podjęcie przez niego pracy. Nadto zaznaczył, że w chwili obecnej poszukuje pracy, niestety bezskutecznie na dowód tego przesłał pismo otrzymane po jednej z odbytych rozmów kwalifikacyjnych o pracę. Z powyższego pisma wynika jednak, że skarżący uzyskał największą liczbę punktów podczas rekrutacji jednakże z uwagi na niewyrażenie przez niego zgody na zaproponowane warunki finansowe nie podpisano ze skarżącym umowy o pracę. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.